شفقنا افغانستان – امروز مصادف به ۲۴ جوزا در افغانستان روز مادر است؛ روزی که برای بسیاری از مادران افغان نه با گل و هدیه، بلکه با نگرانی از تأمین غذای خانواده، هزینههای درمان فرزندان و آیندهای نامعلوم سپری میشود.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ در کشوری که سالها با جنگ، بحران اقتصادی، خشکسالی و کاهش کمکهای بینالمللی دستوپنجه نرم کرده، مادران بیش از هر زمان دیگری بار سنگین بقا و حفاظت از خانواده را بر دوش دارند.
بحران اقتصادی؛ مادرانی که میان نیازهای فرزندانشان انتخاب میکنند
افغانستان همچنان یکی از بزرگترین بحرانهای بشردوستانه جهان را تجربه میکند. بر اساس برآوردهای سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۱.۹ میلیون نفر در این کشور به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند؛ رقمی که نزدیک به نیمی از جمعیت افغانستان را در بر میگیرد. کاهش فرصتهای شغلی، افزایش فقر و وابستگی گسترده خانوادهها به کمکهای بشردوستانه، فشار سنگینی را بر مادران وارد کرده است.
در بسیاری از خانوادهها، مادران مسئول مدیریت منابع محدود خانواده هستند و ناچار میشوند میان خرید غذا، تهیه دارو، پرداخت هزینه درمان یا تأمین سایر نیازهای اساسی فرزندانشان تصمیم بگیرند. نهادهای امدادرسان هشدار دادهاند که کاهش بودجه کمکهای بشردوستانه، وضعیت میلیونها زن و کودک را بیش از پیش شکننده ساخته است.
شماری از مادرانی که در یکی از شفاخانهها با آنان گفتوگو شده است، میگویند در بسیاری از موارد توجه کافی به نیازها و وضعیت کودکان از سوی سایر اعضای خانواده وجود ندارد و این مادراناند که با وجود مشکلات اقتصادی، مسئولیت تأمین خوراک، پوشاک و پیگیری درمان فرزندان خود را با دشواریهای فراوان بر عهده میگیرند.
سوءتغذیه؛ مادرانی که از سهم غذای خود میگذرند
برنامه جهانی غذا (WFP) اعلام کرده است که افغانستان با شدیدترین موج سوءتغذیه در تاریخ معاصر خود روبهرو است. بر اساس تازهترین آمار، ۱۷.۴ میلیون نفر در کشور با ناامنی غذایی شدید مواجهاند و نزدیک به ۴.۹ میلیون زن و کودک در سال ۲۰۲۶ با سوءتغذیه روبهرو خواهند شد.
همچنین نهادهای وابسته به سازمان ملل هشدار دادهاند که چهار خانواده از هر پنج خانواده در افغانستان توانایی تهیه یک رژیم غذایی مغذی و متنوع را ندارند. در چنین شرایطی، بسیاری از مادران برای سیر نگهداشتن فرزندان خود، از غذای کافی خود صرفنظر میکنند؛ موضوعی که سلامت زنان باردار و شیرده را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
سوءتغذیه اکنون به یکی از بزرگترین چالشهای مادران افغان تبدیل شده است. کمبود منابع اقتصادی، بسیاری از خانوادهها را ناگزیر ساخته تا کودکان خود را در شرایطی بزرگ کنند که همواره در معرض خطر سوءتغذیه قرار دارند. شماری از مادران میگویند به دلیل فقر و افزایش هزینههای زندگی، توانایی تأمین شیر خشک، مواد غذایی مغذی و دیگر نیازهای تغذیهای کودکانشان را ندارند.
فشارهای روانی؛ بحران خاموش مادران افغان
در کنار مشکلات اقتصادی، مادران افغان با فشارهای روانی گستردهای نیز روبهرو هستند. نگرانی از آینده فرزندان، ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی خانواده، مهاجرت اجباری، از دست دادن منابع درآمد و زندگی در شرایط نامطمئن، سلامت روان بسیاری از زنان را تحت تأثیر قرار داده است.
در گزارشهای اخیر نهادهای بینالمللی آمده است که محدودیتهای اجتماعی و بحران انسانی، به تشدید مشکلات روانی در میان زنان افغانستان منجر شده است. برخی نهادهای امدادرسان از افزایش درخواستهای کمک روانی از سوی زنان خبر دادهاند؛ زنانی که در کنار مسئولیت مادری، بار بحرانهای متعدد را نیز بر دوش میکشند.
بر اساس یکی از ارزیابیهای سازمان ملل، بخش بزرگی از زنان مورد بررسی وضعیت روانی خود را «بد» یا «بسیار بد» توصیف کردهاند.
بنابر یافتههای تازه، مادران در افغانستان اکنون در خط مقدم فشارهای روانی قرار دارند؛ فشارهایی که روند مراقبت و تربیت کودکان را نیز برای آنان دشوارتر ساخته است.
مادران؛ ستونهای پنهان خانوادههای افغان
با وجود تمام این دشواریها، مادران افغان همچنان نقش محوری در بقای خانوادهها ایفا میکنند. آنان مراقبت از کودکان، رسیدگی به سالمندان، مدیریت امور خانه و در بسیاری از موارد تأمین بخشی از نیازهای اقتصادی خانواده را بر عهده دارند.
در مناطق مختلف افغانستان، مادران نخستین افرادی هستند که در زمان بیماری کودکان به دنبال درمان میروند، در شرایط کمبود غذا تلاش میکنند فرزندانشان کمتر آسیب ببینند و در برابر بحرانهای طبیعی و اقتصادی، خانواده را حفظ میکنند؛ هرچند این نقش حیاتی اغلب کمتر دیده میشود.
دسترسی محدود به خدمات صحی
بسیاری از مادران در افغانستان دسترسی محدود به خدمات صحی را یکی از جدیترین چالشهای زندگی خود عنوان میکنند. آنان میگویند در زمان بیماری کودکان، به دلیل کمبود مراکز درمانی، فاصله طولانی تا شفاخانهها، هزینههای بلند درمان و ناتوانی در پرداخت هزینه دارو و معاینات طبی، با مشکلات جدی روبهرو میشوند.
شماری از آنان میافزایند که در نبود امکانات کافی، ناچار میشوند روند درمان را به تعویق بیندازند یا با نگرانی و فشار روحی شدید برای نجات جان فرزندانشان تلاش کنند.
روز مادر فراتر از یک مناسبت
روز مادر در افغانستان تنها فرصتی برای قدردانی از مادران نیست؛ بلکه یادآور واقعیت زندگی میلیونها زنی است که در سکوت، با فقر، گرسنگی، اضطراب و ناامنی دستوپنجه نرم میکنند و همچنان ستون اصلی خانوادههای خود باقی ماندهاند.
در کشوری که بخش بزرگی از جمعیت آن به کمکهای بشردوستانه نیاز دارد و میلیونها کودک با خطر سوءتغذیه مواجهاند، حمایت از مادران تنها یک مسئولیت اجتماعی نیست، بلکه سرمایهگذاری برای سلامت و آینده نسلهای بعدی افغانستان به شمار میرود.
