شفقنا افغانستان- پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت و اعلام «عفو عمومی» برای اعضای حکومت و نیروهای امنیتی پیشین، گزارشهای سازمان ملل از ادامه بازداشت و قتل این افراد حکایت دارد؛ در تازهترین مورد نیز یک فرمانده پیشین خیزش مردمی در ولایت غور کشته شده است. بر اساس گزارش یوناما، تنها در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶، دستکم ۲۹ عضو پیشین نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان بازداشت یا بهگونه خودسرانه توقیف و هشت تن دیگر کشته شدهاند؛ آماری که بار دیگر سرنوشت نظامیان پیشین و میزان پایبندی طالبان به وعده «عفو عمومی» را در مرکز توجه قرار داده است.
به گزارش شفقنا افغانستان، هرچند آمار دقیق بازداشتها و کشتهشدن نظامیان پیشین توسط طالبان در دسترس نیست، اما بر اساس گزارشهای رسمی سازمان ملل، تنها در فاصله زمانی سه ماه، حدود ۲۹ تن از اعضای نیروهای امنیتی و دفاعی پیشین افغانستان از سوی طالبان بازداشت یا بهگونه خودسرانه توقیف شده و دستکم هشت تن دیگر نیز کشته شدهاند. این آمار اما تمامی موارد نقض حقوق نظامیان پیشین را در بر نمیگیرد؛ زیرا بسیاری از خانوادهها به دلیل ترس از پیامدهای امنیتی، موارد بازداشت، شکنجه یا قتل نزدیکانشان را گزارش نمیکنند و در بسیاری از مناطق نیز دسترسی به اطلاعات مستقل و قابل راستیآزمایی دشوار است.
با وجود اعلام «عفو عمومی» از سوی طالبان پس از بازگشت این گروه به قدرت، بازداشت، ناپدیدشدن و کشتهشدن اعضای پیشین نیروهای امنیتی همچنان ادامه دارد؛ موضوعی که نگرانیها درباره سرنوشت نظامیان پیشین و میزان عملیشدن وعدههای طالبان درباره تأمین امنیت آنان را افزایش داده است.
از «عفو عمومی» تا بازداشت و قتل؛ موارد ثبتشده نظامیان پیشین
در ماههای اخیر، موارد متعددی از بازداشت و کشتهشدن اعضای نیروهای امنیتی و دفاعی حکومت پیشین در ولایتهای مختلف افغانستان گزارش شده است؛ مواردی که هرکدام بخشی از تصویر وضعیت این افراد پس از بازگشت طالبان به قدرت را نشان میدهد.
غور؛ هشت بازداشت در یک مورد: در ۱۵ جولای، منابع محلی از بازداشت هشت مقام و عضو پیشین نیروهای امنیتی در شهر فیروزکوه و ولسوالی مرغاب ولایت غور خبر دادند. بر اساس این گزارشها، خانوادههای برخی از بازداشتشدگان از سرنوشت آنان ابراز نگرانی کردهاند.
دایکندی؛ قتل یک افسر پیشین امنیت ملی: یک روز بعد، در ۱۷ جولای، منابع محلی از کشتهشدن محمدعلی توفان، مسئول پیشین یکی از بخشهای ریاست امنیت ملی در دایکندی، خبر دادند. او در نزدیکی خانهاش در ولسوالی شهرستان هدف گلوله قرار گرفت. منابع گفتهاند که توفان پس از بازگشت طالبان در افغانستان مانده و زندگی عادی غیرنظامی داشت. انگیزه و عاملان این قتل مشخص نشدهاند و طالبان نیز درباره این رویداد اظهار نظر نکردهاند.
پنجشیر؛ ادامه بازداشت نظامیان پیشین: در پنجشیر نیز گزارشهای متعددی از بازداشت اعضای پیشین نیروهای امنیتی منتشر شده است. در یکی از موارد، منابع محلی در ماه جون از بازداشت سه نظامی پیشین در ولسوالی دره خبر دادند؛ محمد صالح، نصرالله و پیروز، به گفته منابع، در منطقه دره عبداللهخیل توسط نیروهای طالبان بازداشت شدند.
دایکندی؛ یک مورد دیگر از قتل: پیش از آن نیز در ۲۰ جون، منابع محلی از کشتهشدن یاسر بهزاد حسینی، افسر پیشین ارتش افغانستان، در بازار القان ولسوالی شهرستان خبر داده بودند. به گفته منابع، دو فرد مسلح سوار بر موترسایکل او را هدف قرار دادهاند. حسینی پس از سقوط حکومت پیشین در افغانستان مانده و به کار دکانداری مشغول بوده است. انگیزه این قتل نیز روشن اعلام نشده است.
این موارد در کنار آمار ثبتشده سازمان ملل قرار میگیرد؛ یوناما گفته است که تنها در فاصله اپریل تا جون ۲۰۲۶، هشت عضو پیشین نیروهای امنیتی و دفاعی کشته و ۲۹ مورد بازداشت یا توقیف خودسرانه ثبت شده است.
تلاشی خانهبهخانه؛ طالبان در جستوجوی نظامیان پیشین
در تازهترین نشانه از تشدید فشار امنیتی بر نظامیان حکومت پیشین، منابع محلی در قندهار از آغاز تلاشی خانههای شماری از این افراد توسط طالبان خبر میدهند؛ اقدامی که تنها چند روز پیش از پنجمین سالروز بازگشت این گروه به قدرت صورت گرفته و بار دیگر نگرانیها درباره وضعیت نظامیان پیشین و سرنوشت «عفو عمومی» طالبان را افزایش داده است.
روزنامه ۸صبح به نقل از منابع محلی گزارش داده است که طالبان در روزهای اخیر در بخشهای مختلف شهر قندهار، از جمله عینو مینه، خانه شماری از نظامیان پیشین را بازرسی کردهاند. به گفته این منابع، نیروهای طالبان به برخی از این افراد گفتهاند که زیر نظارت جدی قرار دارند و در صورت بازداشت به اتهام ارتباط با جبهههای مخالف، ممکن است با خطر کشتهشدن مواجه شوند.
منابع همچنین گفتهاند که طالبان از نظامیان پیشین خواستهاند اطلاعات افرادی را که از خارج از افغانستان با آنان تماس میگیرند یا از آنان درخواست همکاری میکنند، در اختیار این گروه قرار دهند. در یک مورد دیگر، منابع از ورود نیروهای طالبان به خانه چند نظامی پیشین در حوزه پانزدهم شهر قندهار و بازرسی خانههای آنان خبر دادهاند.
همزمان، گزارش دیگری از قندهار حاکی است که نیروهای طالبان در عینو مینه به خانه شماری از نظامیان حکومت پیشین یورش برده و در جستوجوی سلاح و تجهیزات نظامی، بخشهایی از محل زندگی آنان را بازرسی کردهاند. بر اساس این گزارش، عملیات مشابهی در روزهای گذشته در بخشهایی از پنجوایی نیز انجام شده است.
گزارشهای تازه نشان میدهد که تمرکز این بازرسیها تنها بر یافتن سلاح نیست و ارتباط احتمالی نظامیان پیشین با مخالفان طالبان نیز در مرکز توجه این عملیاتها قرار دارد. ۸صبح نوشته است که طالبان پس از افزایش فعالیت جبهههای مخالف این گروه در خارج از کشور، تدابیر امنیتی خود را در قندهار تشدید کردهاند.
قندهار در این میان اهمیت ویژهای دارد؛ این ولایت یکی از مهمترین مراکز قدرت طالبان است و گزارش درباره تلاشی خانه نظامیان پیشین در آن، همزمان با افزایش نگرانیهای امنیتی طالبان، میتواند نشانهای از تشدید نظارت بر افرادی باشد که این گروه آنان را بالقوه مرتبط با مخالفان خود میداند.
سایه مخالفان؛ آیا طالبان از بازگشت نظامیان پیشین به میدان هراس دارد؟
همزمان با تشدید تلاشی خانههای نظامیان پیشین در برخی مناطق افغانستان، فعالیت گروههای مسلح مخالف طالبان نیز در روزهای اخیر افزایش یافته است. جبهههای مخالف طالبان گفتهاند که در یک هفته گذشته دستکم ۱۵ حمله علیه مواضع طالبان در ۹ ولایت انجام دادهاند؛ ادعایی که در آستانه پنجمین سالروز بازگشت طالبان به قدرت، توجهها را به وضعیت امنیتی و نگرانی این گروه از فعالیت مخالفان مسلح جلب کرده است.
گزارش دیگری که بهتازگی از سوی یک نشریه نظامی آمریکایی منتشر شده نیز از گسترش فعالیت گروههای مقاومت در افغانستان خبر داده و آن را یکی از چالشهای امنیتی طالبان توصیف کرده است.
در چنین شرایطی، سابقه نظامی و امنیتی برخی از مخالفان طالبان اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ زیرا بخشی از اعضای جبهههای مسلح مخالف حکومت طالبان را نیروها و فرماندهان پیشین تشکیل میدهند. یک گزارش تحلیلی درباره وضعیت مقاومت مسلحانه نیز جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی افغانستان را از بازیگران اصلی این جریان معرفی کرده و به حضور نظامیان پیشین در ساختارهای این گروهها اشاره کرده است.
این مسئله میتواند توضیحی برای حساسیت طالبان نسبت به رفتوآمد، ارتباطات و فعالیت نظامیان پیشین باشد؛ بهویژه در مناطقی که همزمان شاهد فعالیت گروههای مسلح مخالف هستند.
از سوی دیگر، افزایش درگیریها در مناطق شمالی نیز نشان میدهد که موضوع مخالفان مسلح صرفاً یک نگرانی فرضی برای طالبان نیست. برای نمونه، جبهه آزادی افغانستان در اواخر جولای مدعی شد که در درگیریهای ولسوالی زیباک بدخشان شماری از نیروهای طالبان کشته و زخمی شدهاند.
پنج سال در سایه؛ نظامیان پیشین افغانستان چگونه پنهان زندگی میکنند؟
پنج سال پس از اعلام «عفو عمومی»، بسیاری از نظامیان پیشین هنوز جرئت زندگی عادی و حضور آشکار در جامعه را ندارند. منابع آگاه میگویند شماری از آنان برای جلوگیری از شناسایی، کار و رفتوآمد خود را محدود کرده و پنهانی زندگی میکنند؛ در حالی که گزارشهای تازه از ادامه بازرسی خانههای نظامیان پیشین در قندهار حکایت دارد.
طالبان بارها گفتهاند عفو عمومی شامل تمامی اعضای حکومت پیشین میشود، اما همزمان، بازداشت و پیگیری نظامیان پیشین ادامه یافته است. گزارشهای سازمان ملل نیز از قتل و بازداشت خودسرانه این افراد خبر دادهاند و گزارشهای تازه از قندهار نشان میدهد که حساسیت طالبان نسبت به آنان همچنان پایان نیافته است.
تازهترین مورد، قتل شهباز خان فیضی، فرمانده پیشین خیزش مردمی در غور و برادر مولوی محمد هاشم فیضی، عضو پیشین شورای ولایتی غور است. شهباز خان پس از سقوط حکومت پیشین دیگر در ساختار نظامی فعالیت نداشت و برای گذران زندگی به کار آموزگاری روی آورده بود. با این حال، روز سهشنبه ۲۰ اسد، هنگام خروج از مسجد هدف تیراندازی قرار گرفت و کشته شد. منابع محلی میگویند عاملان این حمله هنوز شناسایی نشدهاند و انگیزه قتل نیز روشن نیست. برادر او، محمد هاشم فیضی، از چهرههای سیاسی پیشین غور و عضو شورای ولایتی این ولایت بود.
با این حال، طالبان همچنان بر اجرای «عفو عمومی» تأکید دارند؛ اما برای بسیاری از نظامیان پیشین، این عفو در عمل به معنای رهایی از ترس نبوده است. پنج سال پس از سقوط جمهوری، آنان نهتنها از گذشته نظامی خود فاصله گرفتهاند، بلکه برای زنده ماندن، هویت و زندگی خود را از چشم حاکمیتی پنهان میکنند که وعده داده بود دیگر کسی به دلیل گذشتهاش مورد تعقیب قرار نگیرد.
