شفقنا افغانستان- استاد محقق، معاون دوم ریاست اجرایی حکومت وحدت ملی که هفته گذشته به ایران سفر کرده بود، گفتگویی با روزنامه “شرق” ایران داشته که به تازگی منتشر شده است.
هرچند آقای محقق خود چهار بار ازدواج کرده است، اما میگوید مخالف حضور زنان در عرصههای مختلف سیاسی و اجتماعی نیست و بهعنوان یکی از مسئولان حکومت وحدت ملی، نسبت به حضور زنان در اجتماع متعهد است.
روابط ایران و افغانستان در زمان حکومت «حامد کرزی» در بهترین سطح خود قرار داشت. آقای «اشرفغنی» جانشین او، پس از رسیدن به قدرت چند بار سفرش به تهران را به تعویق انداخت. با توجه به همسایگی دو کشور و اینکه ایران در سه حلقه از پنج حلقه سیاست خارجی افغانستان قرار دارد، امروز شما مناسبات بین دو کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
مناسبات هر دو کشور ایران و افغانستان بر اساس ضرورتها و مشترکات فراوان دینی، فرهنگی، تاریخی و قومی استوار است. این مناسبات به هیچوجه گسستنی نبوده و اختیاری هم نیست؛ چراکه جغرافیا قابل تغییر نیست. ما کشورهای همسایه هستیم و مردمان هر دو کشور اشتراکات زیادی دارند. این در اختیار کسی نیست که بتواند مناسبات را بههم بزند. اما حکومتهای متفاوت در هر کشور روش کاری خاص خود را دارند. آقای کرزی مناسبات خوبی با ایران داشت، همانطور که در اوایل کار، با آمریکاییها هم روابط بسیار خوبی داشت. در آن زمان آمریکا به افغانستان کمک میکرد و این در حالی بود که روابط ایران و آمریکا در آن زمان بسیار خرابتر از حالا بود.
کرزی همیشه سعی میکرد که در روابط دو کشور موازنه را در مرحله دیپلماسی و سخن حفظ کند اما او در بسیاری از مسائل بهطور عملی و زیربنایی وارد نشد. او از مذاکرات جدی با ایران طفره رفت و با مهارت خوبی که داشت توازن در مناسبات دو کشور را حفظ کرد و در عین حال وارد مسائل بنیادی با ایران نشد. اما رئیسجمهور فعلی روش کاری خاص خود را دارد.
به نظر من در این مرحله مناسبات افغانستان و ایران از مرحله حرف و دیپلماسی و ظاهرسازی عبور کرده است و به یک مناسبات عملی در عرصه اقتصاد و راه و ترابری، مبادلات تجاری، مبارزه با مواد مخدر، آب و امنیت رسیده است. در حکومت فعلی ما که حکومت وحدت ملی است هم محمد اشرفغنی، رئیسجمهور محترم و هم جناب دکتر عبداله عبداله رئیس اجرائیه و هیأت رهبری کشور به مناسبات با ایران باور دارند و احتمالا کمیتههای ششگانه کاری که به منظور تعریفی از این مناسبات و گسترش، تعمیق و شتاب این مذاکرات وجود دارد بهزودی آغاز بهکار میکنند. در چند روز آینده آقای رحمانیفضلی، وزیر کشور ایران به افغانستان سفر خواهد کرد و کمیته اقتصادی همراه ایشان نیز به افغانستان سفر میکند. کمیتههای کاری ذیربط افغانستان نیز برای این منظور آمادگی دارند.
یکی از مسائل مهم بین دو کشور ایران و افغانستان مسئله مهاجران افغان در ایران است. آیا شما در سفر خود به تهران درباره وضعیت مهاجران افغانستانی مذاکراتی با مقامات ایرانی داشتهاید؟
من در سفر پیشین خود به تهران تفاهمنامههایی درباره حضور قانونی و غیرقانونی مهاجران در ایران و بررسی وضعیت آموزش مهاجران افغان در ایران امضا کردم. امروز بسیاری از موارد آن عملی شده است. تنها در یک مورد پس از اینکه طبق دستور رهبر انقلاب قرار شد که فرزندان همه مهاجران بتوانند از حق آموزش برخوردار شوند، مهلت پنج روزه برای ثبتنام آنها تعیین شد ولی من در نامهای خطاب به رئیسجمهور محترم ایران، از ایشان خواستم که این ضربالاجل برداشته شود و فرصتی بدهند تا مهاجران افغانستانی با خیال راحت فرزندان خود را در مدرسه ثبتنام کنند. همچنین در رابطه با تخفیف شهریه دانشجویان و سایر مسائل صحبتهایی با جناب دکتر ولایتی کردهایم.
نظرسنجی تازهای در افغانستان که توسط نهاد آیتیآر انجام شده و توسط تلویزیون طلوع منتشر شده است، نشان میدهد بیش از ٨٠ درصد پاسخدهندگان از عملکرد دولت وحدت ملی به رهبری اشرفغنی راضی هستند. از سوی دیگر به نظر میرسد نوعی احساس ناامیدی در میان مردم تعمیق یافته است. با این وضعیت به نظر شما دولت تا چه حد در اجرای وعدههای خود موفق بوده است؟
من نظرسنجی تلویزیون طلوع را دقیق نمیدانم. به نظر من کارهای این رسانه بر واقعیت و عدالت مبتنی نیست. اما بههرحال برخی نارضایتیها از عملکرد حکومت وحدت ملی در بین مردم وجود دارد. ما از مردم میخواهیم که به مسئولان حکومت وحدت ملی فرصت بدهند تا قامت راست کنند. فرصت بدهند تا دولت بتواند پروژههایی را که در دست کار دارد، به نتیجه برساند. به ثمر رسیدن همه وعدههای انتخاباتی به زمان بیشتری نیاز دارد.
اولین مسئله مهم برای مردم در افغانستان بهبود وضعیت معیشت و اقتصادی آنهاست. بسیاری از مردم برای حل مسائل اقتصادی به مهاجرت روی آوردهاند و از طرق مختلف به ایران نیز میآیند. با این شرایط، به نظر شما آیا در ماههای آینده وضعیت اقتصادی در افغانستان بهتر خواهد شد؟
امیدوار هستم، انشاءالله بهتر خواهد شد.
گفته میشود رهبران حکومت وحدت ملی اختلافنظرهایی در اداره امور با یکدیگر دارند. آیا فکر میکنید این اختلافنظرهای مشهود میان رهبران حکومت وحدت ملی نقطه پایانی خواهد داشت؟
یک مسئله، اختلاف بین سران حکومت است که من تا به حال به شکل مشهود چیزی ندیدهام. درباره نارضایتی مردم نیز پیشتر توضیح دادم.
طالبان اگر به خودشان متکی باشند و به کسی متکی نباشند، وضعیتی ندارند. جماعتی که دو سال بعد از مرگ رهبر خود از مرگ او خبردار میشوند، پیداست که شیرازه کارشان از هم پاشیده است. این افراد دیگری هستند که طالبان را هدایت میکنند و به آنها میگویند بمیرند یا زنده باشند.
مشهور است که پرسیده بودند که فلان شهردار – شاروال- زنده است یا مرده. یکی گفته بود زنده است و دیگری گفته بود، مرده است. فرد دیگری گفته بود بهتر است از پاکستان سؤال کنیم که شهردار شهر مرده یا زنده است. حالا در مورد طالبان هم وضع به همین منوال است. مرده و زنده طالبان به دست دیگران است. آنها به خودی خود وضع خوبی ندارند اما قدرتهایی هستند که برای آنها خلیفه و امیرالمومنین تعیین میکنند و بیعت میگیرند و اعلام جهاد میکنند.
هرچند برخی تغییرات در روابط کشورها با تغییر حکومتها به وجود میآید اما سرانجام افغانستان، افغانستان است و پاکستان، پاکستان و تاریخچه مناسبات هر دو کشور بهطور سنتی با یکدیگر موجود است. فکر میکنم این بار هم مناسبات دو کشور به همان جایگاهی باز میگردد که پیشتر در تاریخ بوده است. البته ما سعی میکنیم با حکومت و دولتی دشمنی نداشته باشیم ولی نمیخواهیم و اجازه نمیدهیم که کسی برای حکومت و دولت تصمیم بگیرد و امیرالمؤمنین تعیین کند یا به ما بگوید که ما با کدام کشور رابطه داشته باشیم و با کدام یک رابطه نداشته باشیم.
قدر مسلم این است که مذاکرات صلح به زودی دوباره رونق نمیگیرد. برای مدت زمان طولانی این برنامه و مذاکرات صلح در افغانستان بهم خورده است.
هر کشوری دارای منافع و خطراتی است. این مسائل قابل پیشبینی نیست ولی ما مکلف هستیم که از تمامیت ارضی خود و کشور دفاع کنیم. این وظیفه ماست و به آن عمل میکنیم.
این یک پدیده صادراتی از کشورهای ثروتمند و قدرتمند است که دستگاههای استخباراتی و امنیتی ضداسلام از آنها حمایت میکنند. در حال حاضر پای این گروه به افغانستان هم باز شده است ولی من فکر میکنم مردم افغانستان چه حکومت و چه مخالفان حکومت به این حلقه فرصت نمیدهند که در افغانستان جای پایی داشته باشند.
ما از همه جهانیان در مبارزه با تروریسم و تکفیریها دعوت کردهایم. تکفیریها امروز داغترین حلقه تروریسم در جهان هستند و در حال انتشار در منطقه هستند.
افغانستان از همه جهانیان دعوت کرده است تا در مقابله با این پدیده شوم به افغانستان کمک کنند، چه کمکهای اقتصادی و چه کمکهای نظامی و امنیتی، تا ما بتوانیم در کنار هم این بلا را مهار کنیم. همه کشورها باید در مبارزه با این گروه تروریستی تشریکمساعی کنند وگرنه این مسئله دامن همه را میگیرد.
امروز داعش برای افغانستان خطرناک است و فردا برای کشورهای آسیای میانه، چین و روسیه خطرساز خواهند بود. ما همه کشورها را برای مبارزه با داعش دعوت کردیم و ایران از این دعوت مستثنا نیست و باید با حکومت افغانستان همکاری کند.
افغانستان یک جزیره جدا از سایر کشورهای اسلامی نیست. در کشورهای اسلامی زنان مشکلات خود را دارند و البته این مشکلات برخاسته از اسلام نیست، بلکه برخاسته از نحوه نگرش جامعه به اسلام است.
نگرش من به حضور بانوان در عرصههای مختلف اجتماعی مثبت است. من معتقدم که خانمها نیمی از جامعه افغانستان را تشکیل میدهند و آنها باید در عرصه سیاست و اقتصاد و فرهنگ فعالیت داشته باشند. در این راستا ما تلاش کردیم که امتیازهای مثبتی را برای حضور آنان در صحنه قائل شویم. امروز ٦٩ نفر از نمایندگان پارلمان افغانستان را زنان و چهار نفر از وزرای کابینه وحدت ملی را وزرای زن تشکیل میدهند.
تا الان دو والی- استاندار- خانم در حکومت وحدت ملی فعالیت دارند و همه اینها باید به وظایف خود عمل کنند و بیشک حضور آنها نمیتواند سمبلیک باشد. امسال یک قاضی زن هم برای حضور در بالاترین نهاد قضائی کشور – ستره محکمه- از سوی حکومت پیشنهاد شد اما متأسفانه در پارلمان رأی نیاورد. تصمیم حکومت بر این است که نقش بانوان را پررنگتر و عملیتر کند و ما به این مسئله متعهد هستیم.
همچنین خیزشهای مردمی نیز زیرنظر پلیس و ارتش و امنیت ملی کار میکنند و ما درخواست غیرعادی برای هزارهها نداشتهایم. ما نخواستیم که ادارهای خارج از کنترل حکومت برای هزارهها به وجود بیاید. این مسئله تا حدی آغاز شده و مشکلی از این جهات ایجاد نخواهد شد.
اینکه ما میگوییم باید هزارهها را مسلح کنیم به دلیل قومگرایی ما نیست. در زمان آقای کرزای مناطق ما نیاز به مسلحشدن نداشتند چراکه امنیت در آن مناطق حاکم بود اما حالا که نیروهای نظامی بینالمللی افغانستان را ترک کردهاند و برخی ناامنیها در مناطق ما دیده میشوند فکر میکنم بهتر است که توجه بیشتری به این مناطق شود تا داعش و کسانی که به مسائل قومی و مذهبی دامن میزنند نتوانند فعالیت مؤثری در مناطق هزارهنشین داشته باشند.
و مسئله هویت ملی و «ملیت» چقدر برای شما اهمیت دارد؟
ملیت یک مفهوم ترکیبی است و مؤلفههایی دارد. افراد یک ملت باید به یک سرزمین باور مشترک و ارزشهای مشترک داشته باشند و به آن احترام بگذارند اما افغانستان تا هنوز به آن سطح از کمال نرسیده است. ما کمکم در حالت ملتسازی هستیم. همه افغانها باید خود را یک هویت و از یک سرزمین واحد بدانند و منافع مشترک و واحد داشته باشند. ما روی این مسئله کار میکنیم و این مسئله برای ما مهم است.
در رابطه با مبارزه با فساد مالی اقداماتی در افغانستان شده است که فساد مالی بهطور زیربنایی از بین برود. بهعنوانمثال برای رفعشدن برخی سوءتفاهمها هیچکدام از وزرای پیشین بهعنوان وزیر به عضویت کابینه درنیامدند. سعی شد افراد تحصیلکرده با آرایش فکری و سیاسی نو به میدان سیاست در افغانستان وارد شوند. تلاش شد که در قراردادهای مالی شفافیتهایی ایجاد و قانون تدارکات اصلاح شود. این بحثها ادامه دارد و هنوز ما در اول کار هستیم.
باراک اوباما، رئیسجمهور آمریکا، پیشتر اعلام کرد نیروهای ایالاتمتحده تا پایان سال ٢٠١٦ افغانستان را
این خطر وجود دارد که با خروج کامل نیروهای نظامی بینالمللی از افغانستان، کشور ما بیش از گذشته آسیبپذیر شود ولی فکر میکنم پیش از این، همه جوانب و آثار احتمالی خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان سنجیده خواهد شد و امیدواریم به آن مرحله نرسد.