شفقناافغانستان- با وجود اینکه محمدبن سلمان، ولیعهد جدید عربستان، برنامه های زیادی برای اصلاحات در این کشور در سر دارد اما عملکرد او تاکنون نشان داده است که تصمیم گیری های بزرگ وی به ویژه در سیاست خارجی با شکست مواجه شده است.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، نشریه آمریکایی نیویورکر در مقاله ای با عنوان «بازی تاج و تخت در عربستان سعودی»* به قلم «رابین رایت»** نوشت: در جهان شکننده سیاست های خاورمیانه ای، محمد بن سلمان یا به عنوان جوان اصلاح طلبی دیده می شود که استبدادی ترین جامعه جهان را تغییر خواهد داد یا شاهزاده کوچک بی پروا و بی تجربه ای که رسیدن سریع او به قدرت می تواند عربستان سعودی را بی ثبات کند. در هر حال، به دنبال یک دگرگونی در خاندان سلطنتی، این شاهزاده ی ۳۱ ساله اکنون به عنوان حاکم بعدی عربستان- احتمالا برای نیم قرن آینده- برگزیده شده است.
بازی تاج و تخت درحالی در عربستان به وقوع پیوست که این کشور در بحران های متعددی به سر می برد. این پادشاهی بیابانی اکنون در باتلاق جنگ پرهزینه یمن گرفتار شده که از آن با عنوان ویتنام عربستان یاد می شود. کاهش قیمت نفت این کشور را مجبور به حفاری های عمیق کرده تا بتواند با افزایش فروش نفت کسری بودجه را جبران کند. عربستان در حال حاضر در میانه راه تغییرات اجتماعی سختی به سر می برد چرا که بیش از ۶۰ درصد جمعیت آن کمتر از ۳۵ سال سن دارند و اکثریت دانشجویان دانشگاه های آن اکنون زنان هستند. با این حال بیش از یک سوم جوانان کشور بیکار هستند و زنان هنوز اجازه رانندگی ندارند.
دلایل مختلفی برای اعلام پرمناقشه ولیعهدی محمد بن سلمان مطرح شده است. از جمله علی شهابی، مدیر اجرایی بنیاد عربیه در واشنگتن، معتقد است: «از آنجا که طی ۵۰ سال گذشته، حاکمان عربستان سعودی کهولت سن داشته اند، این کشور نیازمند آنست که تحت رهبری یک جوان قرار بگیرد تا ایده های جدید و جسارت برای خطرپذیری در او وجود داشته باشد.»
با وجود اینکه محمد بن سلمان کمتر از سه برادر بزرگتر خود شناخته شده بود، اما از ژانویه ۲۰۱۵، زمانی که هنوز در دهه بیست سالگی زندگی خود بود، مورد توجه دربار سعودی قرار گرفت. در آن زمان وی به عنوان بالاترین مقام تصمیم گیرنده کشور در امور دفاعی، نفت و توسعه اقتصادی قرار گرفت و کنترل کامل دربار سلطنتی و امور پادشاهی به وی واگذار شد. وی عنوان جوان ترین وزیر دفاع در تاریخ عربستان سعودی و حتی جهان را به خود اختصاص داد، در حالیکه هرگز آموزش نظامی ندیده است. وی همچنین به ریاست شورای تازه تاسیس امور اقتصاد و توسعه و نیز شورای عالی سعودی آرامکو منصوب شد. بنابر گزارش فایننشال تایمز، شرکت آرامکو روزانه ده ها میلیون بشکه نفت استخراج می کند یعنی یک نهم کل تولید روزانه نفت در جهان.
محمد بن سلمان به عنوان فرستاده سیاسی با رهبران بزرگ جهان از جمله باراک اوباما و ولادیمیر پوتین دیدار داشته است. در سال ۲۰۱۵، باراک اوباما پس از دیدار با وی به شبکه عربستانی العربیه درباره او گفت: «ذکاوت شاهزاده بیشتر از سن و سال اوست». در ماه گذشته نیز ولادیمیر پوتین در مسکو به شاهزاده محمد گفت: «ما از ایده های شما قدردانی می کنیم».
بدون شک ولیعهد جدید عربستان به دلیل برخورداری از جسارت برگزیده شده است. وی برنامه ویژن ۲۰۳۰ را ارائه داده که هدف آن انجام اصلاحات و دگرگون کردن اقتصاد متکی به نفت عربستان سعودی است. این برنامه شامل فروش سهام آرامکو، که یک شرکت دولتی است، می باشد تا بدین طریق سرمایه عظیم دوتریلیون دلاری برای توسعه بخش های غیرنفتی ایجاد گردد. وی به اکونومیست گفته است خواهان یک «انقلاب تاچر» در خصوصی سازی است از جمله در بخش های سلامت، آموزش و بسیاری از صنایعی که در حال حاضر در دست دولت است.
محمدبن سلمان می گوید: «عربستان سعودی که من آرزوی آن را دارم وابسته به نفت نیست، دارای اقتصادی رو به رشد است، با قوانین شفاف و دارای جایگاه بسیار قوی در جهان. کشوری که بتواند با ایجاد انگیزه های اغواکننده، محیط درست و پایداری خود، آرزوها یا بلندپروازی های هر عربستانی را تحقق بخشد. یک عربستان سعودی که مشارکت تک تک افراد را در تصمیم گیری تضمین نماید.»
در حوزه سیاست خارجی، وی در حال حاضر روش تهاجمی را در خاورمیانه به کار بسته است. وی صدای حاکم در متقاعد کردن پادشاه برای شرکت در جنگ یمن در سال ۲۰۱۵ بود. همچنین خشن ترین موضع را در قبال کشور همسایه ایران اتخاذ کرده است. ماه گذشته وی طی اظهاراتی ادعا کرد که تهران تلاش می کند اماکن مقدس اسلامی در مکه و مدینه را تحت سلطه خود درآورد. به علاوه به طور گسترده از وی به عنوان نیروی محرک مقابله جدید ۶ کشور با قطر یاد می شود.
به نظر می رسد محمد بن سلمان، حامیان قابل توجهی دارد که به پشتوانه آنها می تواند منصب جدید خود را حفظ کند. والتر کاتلر، سفیر سابق ایالات متحده در عربستان، معتقد است: «با توجه به جوانی جمعیت عربستان، از نظر من قطعا یک پادشاه جوان بیشتر از یک پادشاه پیر طرفدار دارد. محمدبن سلمان گونه های جدیدی از سرگرمی برای جوانان راه اندازی کرده است مانند کنسرت و پارکی مشابه دیزنی لند.»
بروس رایدل، افسر سابق سیا و پنتاگون در این باره گفته است: «جمعیت زیر ۳۰ سال به دنبال آن هستند که کاری انجام دهند. آنها پول کمتری در جیب های خود دارند، بنابراین دیگر نمی توانند به لندن یا دوبی بروند.»
با این حال، از نظر رایدل ایده های بزرگ ولیعهد تاکنون به بن بست خورده است. وی توضیح می دهد: «وقتی پای قضاوت خوب درمیان باشد، شکست او ثابت شده است. جنگ یمن برای پادشاهی عربستان یک مصیبت است. این جنگ بن بستی است که به نظر نمی رسد پایانی داشته باشد. بی ملاحظگی او در قضاوت در مساله قطر نیز ثابت شد. در مورد ویژن ۲۰۳۰ باید گفت که این کاری است که تاکنون در حال پیشرفت بوده است. فروش سهام آرامکو ممکن است در سال ۲۰۱۸ اتفاق بیفتد. سعودی کردن نیروی کار هیچ نتایج واقعی ایجاد نکرده است. خانواده سلطنتی و روحانیون نگران خواهند بود که آیا این بچه از پس کار برمی آید یا نه. و هیچ دکمه ای در این پادشاهی وجود نداره که به طور اتوماتیک خطاها را اصلاح کند.»
با وجود اینکه محمدبن سلمان آینده متفاوتی را تعریف می کند اما هنوز هم پایبند به فرهنگ گذشته است. در مساله حقوق زنان، وی تاکید کرده است که «حتی اگر ما بخواهیم تغییر کنیم، برخی از کارها را نمی توانیم انجام دهیم». زنان تنها ۱۸ درصد نیروی کار عربستان را شکل می دهند که این عدد یکی از پایین ترین نرخ ها در این حوزه در سطح جهان است. در این مورد وی به اکونومیست گفته است: «یک زن نیازمند زمان بیشتری است تا بتواند خود را با ایده کار تطابق دهد. درصد زیادی از زنان عربستان این واقعیت را پذیرفته اند که در خانه بمانند». بعدها وی در گفتگو با بلومبرگ اظهارداشت: «من می خواهم به جهان یادآوری کنم که زنان آمریکایی مدت زمان زیادی منتظر ماندند تا حق رای دادن را به دست بیاورند.»
ولیعهد جدید عربستان نظر مساعد دونالد ترامپ را همراه خود دارد. بنابر اعلام کاخ سفید، ساعاتی پس از انتصاب محمدبن سلمان به ولیعهدی عربستان، رییس جمهور آمریکا طی یک تماس تلفنی به او تبریک گفته و دو طرف متعهد به همکاری های نزدیک شده اند تا اهداف مشترک خود را در حوزه های امنیت، ثبات و رونق در خاورمیانه و فراتر از آن به پیش ببرند.
*گفتنی است پایگاه خبری شفقنا، این مطلب را با تصرف و تلخیص و صرفا جهت اطلاع رسانی به فارسی برگردانده و محتوای آن را تایید یا رد نمی کند.
**رابین رایت روزنامه نگار نیویورکر از سال ۱۹۸۸ و نویسنده کتاب «خشونت و شورش در جهان اسلام» است.
منبع: نیویورکر
