شفقنا افغانستان-کارشناسان امنیتی بیم آن را دارند که رکورد بی سابقه فروش تسلیحات در خاورمیانه، امنیت و ثبات منطقه را بیش از پیش مخدوش سازد.
پیتر بومونت در گاردین نوشت: برآورد می شود که امسال حدود 18 میلیارد دلار صرف خرید تسلیحات جدید در خاورمیانه شود. این تحولی است که کارشناسان هشدار می دهند می تواند تنش ها و منازعات جدی تری را در منطقه ایجاد کند.
با در نظر گرفتن حجم بی سابقه ای از فروش تسلیحات توسط غرب (از جمله آمریکا، کانادا و بریتانیا) که عمده خریداران آن کشورهای سنی مذهب حوزه جنوبی خلیج فارس هستند، و همچنین با توجه به موافقت ولادیمیر پوتین با ارسال موشک های ضد هواپیمای اس-300 به ایران (آنچه روسیه از سال 2010 به طور داوطلبانه و یک سویه بلوکه کرده بود) به نظر می رسد توزیع تسلیحات در منطقه در سال جاری میلادی شتاب بیشتری خواهد گرفت.
به این ترتیب، مجموع توافقات موجود مبنی بر فروش تسلیحات به 5 خریدار عمده منطقه (عربستان سعودی، امارات متحده عربی، الجزایر، مصر و عراق) در سال جاری میلادی بالغ بر 18 میلیارد دلار خواهد بود که 6 میلیارد دلار از مبلغ 12 میلارد دلاری سال گذشته بیشتر است. در بین سیستم های تسلیحاتی که فروش آنها مورد توافق قطعی قرار گرفته، می توان به جت های جنگنده، موشک ها، خودروهای زرهی، پهپادها و چرخبال ها اشاره کرد.
اعلام روسیه مبنی بر ارسال موشک های اس-300 به ایران، تنها 2 روز قبل از آن صورت گرفت که حیدر العبادی نخست وزیر عراق، افشا کرد قصد دارد برای مبارزه علیه گروه داعش، میلیاردها دلار تسلیحات از واشنگتن خریداری کند.
هفته گذشته، لوران فابیوس وزیر خارجه فرانسه نیز افشا کرد که در مذاکرات فروش جت های جنگنده “رافال” به امارات متحده عربی – یکی از بزرگترین خریداران تسلیحات در خاورمیانه- پیشرفت هایی حاصل شده است.
با توجه به مناقشاتی که در سوریه، عراق، لیبی و یمن بالا گرفته، و همچنین نظر به این که مصر هم در سینا علیه افراط گرایان وارد جنگ شده، و روسیه هم قصد دارد حجم فروش تسلیحات خود را افزایش دهد، این نگرانی ایجاد شده که تنش های منطقه، نه تنها رو به کاهش نیست، بلکه قرار است تشدید یابد.
به طور ویژه، عربستان سعودی و ایران در یمن رو در روی هم قرار گرفته اند. به رغم آنکه ریاض سه شنبه گذشته اعلام کرد عملیات یک ماهه بمباران خود را متوقف کرده، جت های عربستان کماکان مواضع حوثی ها را در نزدیکی صنعا، اطراف شهر تعز و در شهر یاریم در مرکز یمن هدف قرار می دهند.
بر اساس گزارش روزنامه نیویورک تایمز، مقامات صنایع دفاعی آمریکا به کنگره این کشور اطلاع داده اند که انتظار می رود درخواست های کشورهای عربی مشغول نبرد با داعش – عربستان، امارات، قطر، بحرین، اردن و مصر- مبنی بر خرید هزاران قلم از تسلیحات ساخت آمریکا – شامل موشک و بمب- افزایش یابد.
به طرز کنایه آمیزی، بین کلیدی ترین تامین کنندگان تسلیحاتی، نام اعضای ثابت شورای امنیت نیز به چشم می خورد؛ کشورهایی که در کانون 2 معاهده کنترل تسلیحات غیرمتعارف حضور داشته اند: خلع سلاح زرادخانه تسلیحات شیمیایی دولت سوریه و مذاکرات برنامه هسته ای ایران.
ابعاد این مسابقه تسلیحاتی در گزارش های امسال 2 موسسه “HIS Jane’s Global Defence Trade” و “انستیتو مطالعات بین المللی صلح استکهلم” (Sipri) آشکار شد. طبق این گزارشها، عربستان سعودی به بزرگترین واردکننده تسلیحات جهان و چهارمین هزینه کننده بزرگ نظامی دنیا تبدیل شده است. دیگر کشورهای خاورمیانه نیز به سرعت در حال افزایش خریدهای تسلیحاتی خود هستند.
آنچه به نگرانی ها می افزاید این است که در پس زمینه این ولخرجی های تسلیحاتی، افزایش چشمگیر مداخلات نظامی کشورهای منطقه، از زمان آغاز بهار عربی در سال 2011، دیده می شود.
عربستان سعودی در بحرین (به درخواست حاکم بحران در جریان ناآرامی های این کشور) مداخله نظامی کرده است. این کشور یک بار در سال 2009 و یک بار دیگر در سال جاری در یمن مداخله نظامی داشته است.
به علاوه، ائتلاف جدید نظامی به رهبری عربستان که عمدتا از کشورهای سنی مذهب و با عنوان “ناتوی عربی” اعلام موجودیت کرده، به نظر می رسد عمدتا با هدف اهرم جدید علیه ایران در رویارویی نیابتی بین ریاض و تهران طراحی شده است.
از سوی دیگر، از بین آنهایی که نگران این تقویت شتاب آلود ارتش عربستان هستند، باید به حیدر العبادی نخست وزیر عراق اشاره کرد.
عبادی هفته گذشته به خبرنگاران آمریکایی گفت: “نکته خطرناک این است که ما نمی دانیم سعودی ها بعد از این (مداخله نظامی در یمن) می خواهند چه کنند. آیا عراق هم در رادار آنها قرار دارد؟ این بسیار بسیار خطرناک است. این ایده که شما بخواهید صرفا به خاطر بلندپروازی های منطقه ای در یک کشور دست به مداخله بزنید، ایده اشتباهی است. صدام حسین پیش از این همین اشتباه را انجام داده است. امروز می بینید که او با کشور خود چه کرده است.”
همانقدر که مداخله عربستان در یمن آشکار و علنی بوده، مناقشه نیابتی بین ایران و کشورهای عربی خلیج فارس بر سر سوریه کمتر هویدا و علنی بوده است. تهران از دولت بشار اسد حمایت می کند و کشورهای عربی خلیج فارس نیز از گروههای مختلف شورشی- از جمله گروههای اسلامگرا- پشتیبانی کرده اند.
بن مورس، مولف گزارش سالانه “موسسه HIS Jane” درباره روند خریدهای تسلیحاتی می گوید: “تنها در یک مورد، معامله تسلیحاتی کانادا – برای فروش خودروهای زرهی سبک به عربستان- معادل 20 درصد مجموعه قراردادهای فروش خودروهای نظامی در سطح جهان طی چند سال گذشته بوده است. و البته این تنها بخش کوچکی از ماجراست. سعودی ها برای 24 ماه آتی، قراردادهای واردات تسلیحاتی را امضا کرده اند که برای آنها سالی 10 میلیارد دلار هزینه در بر دارد.”
در حالی که بعضی کشورها از جمله کویت در روند مدرنیزاسیون قرار گرفته اند، مورس این روند کلیدی را شناسایی و معرفی می کند که کشورها، چگونه برای مقابله با شورش ها و منازعات مسلحانه، مشغول تجهیز و به روز رسانی تسلیحاتی شده اند؛ درست به همان شیوه ای که ارتش آمریکا در افغانستان و عراق عمل کرده است.
مورس می گوید: “به امارات متحده عربی، عربستان، مصر و الجزایر نگاه کنید. اینها همگی کشورهایی هستند که در گذشته حجم زیادی تسلیحات متعارف خریده اند اما هیچ یک از این تسلیحات در یک جنگ فرقه ای یا مقابله با شورش مسلحانه به کار نیامده است.”
وی می افزاید: “اگر نگاه کنید که در نمایشگاه اخیر تسلیحات Idex در ابوظبی چه اقلامی فروخته شد، می بینید عمده این تجهیزات و سیستم ها شامل پهپادها، گران ترین ماهواره های جاسوسی و هواپیماهای ترابری استراتژیک بوده است. یک دلیل این که مصر اخیرا دست به خرید جت های جنگنده رافال (Rafale) از فرانسه زد، این بود که مصر خواستار هواپیماهایی است که بتوانند تسلیحات با دقت بالای هدف گیری حمل کنند.”
توبیاس بورک از انستیتو “Royal United Services” می گوید کشورهای خاورمیانه اکنون بیش از پیش آماده شده اند تا از تسلیحاتی که می خرند، استفاده کنند.
وی می گوید: “عملیات های نظامی ائتلاف تحت رهبری عربستان در یمن، جدیدترین مصداق مداخله اعراب است؛ روندی که از زمان شکل گیری بهار عربی در خاورمیانه، به نقطه عطف رسیده است. به نظر می رسد کشورهای خاورمیانه به طرز فزاینده ای تمایل پیدا می کنند تا از نیروهای مسلح خود برای حفاظت و پیگیری منافعشان در مناطق بحرانی، استفاده کنند.”
وی با اشاره به رویکرد متناقض اعضای کلیدی شورای امنیت در خصوص کنترل تسلیحات در منطقه می افزاید: “جریان های مختلف زیادی وجود دارند که این مسابقه تسلیحاتی را تغذیه می کنند.”
او می گوید: “در مورد تسلیحات شیمیایی سوریه و همچنین برنامه هسته ای ایران، دو مساله به عنوان پرسش های کلیدی بحث کنترل تسلیحات نمایان شد. زمانی که ما می خواهیم (غرب) فروش تسلیحات خود را تبیین و توضیح دهیم، به نظر می رسد تمایل عمده این است که این فروش تسلیحات، به عنوان یک مساله اقتصادی داخلی و راهی برای محافظت از کارخانه های ما دیده شود.”
وی می افزاید: “در این رویکرد، ابعاد سیاسی منطقه ای مغفول می ماند. این تسلیحات، بی توجه به این بافت و زمینه، و بدون آگاهی استراتژیک بلند مدت به فروش می رسند.”
منبع: گاردین
ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا
انتهای پیام