منابع زیرزمینی؛الفبای توسعه افغانستان

شفقنا افغانستان-افغانستان از نظر معادن و ذخایر زیرزمینی بسیار غنی می­‌باشد ولی با قاطعیت می‌توان گفت تمامی معادن آن بکر و دست نخورده باقی مانده که امید است در آینده به عنوان ابزار مهم اقتصادی در جهت رشد و توسعه به کار گرفته شود.

«محمد‌جواد ملکی» دانشجوی افغانستانی در رشته زمین­‌شناسی طی یادداشتی در آخرین شماره نشریه «هم‌صنفی» به بررسی «منابع معدنی افغانستان» پرداخت.

نقش منابع و معدن در رشد اقتصادی هر کشور

یکی از مهم­ترین و اساسی‌ترین پایه‌های اقتصاد هرکشوری منابع معدنی و ذخایر زیرزمینی آن کشور است به طوری­ که اگر کشوری از منابع زیر زمینی مناسب و کافی برخوردار نباشد با قاطعیت می‌توان گفت آن کشور هرگز راه توسعه را نخواهد پیمود زیرا الفبای اقتصاد را در اختیار ندارد. بنابراین نقش معادن و منابع در رشد اقتصادی هر کشوری انکار ناپذیر است.

سرزمین افغانستان از نظر معادن و ذخایر زیرزمینی بسیار غنی و دست نخورده است به طوری­ که حتی از لحاظ تاریخی نیز افغانستان در داشتن معادن منحصر به فرد و منابع غنی، شهرت زیادی دارد.

بعضی از این معادن دوره‌‌‌‌های بررسی، آمار و تخمین را پشت سر گذاشته و آماده استخراج است و بعضاً هم در حال استخراج می­‌باشد ولی با قاطعیت می‌توان گفت تمامی معادن افغانستان به حالت بکر و دست نخورده باقی است که امید است در آینده به عنوان ابزار مهم اقتصادی در جهت اهداف ملت افغانستان بکار گرفته شود.

ذخایر معدنی افغانستان به چهار دسته تقسیم می­‌شوند.  به طورکلی ذخایر معدنی افغانستان را می‌توان درچهارگروه مواد معدنی تقسیم‌بندی نموده و بررسی کرد که در ذیل بدان پرداخته شده است.              

ذخایر معدنی فلزی

ذخایر معدنی فلزی افغانستان عمدتاً در یک کمربند طولانی از حوالی قندهار در جنوب به سمت شمال شرق تا مرز تاجیکستان در مجاورت باتولیت‌ها و توده‌های نفوذی بزرگ و همچنین در کنار مناطق گسلی عمده، گسترش دارد که مهم­ترین ذخایر معدنی افغانستان آهن، سرب و روی، مس،کروم، طلا و نقره، جیوه، پلاتین، اورانیوم، آلومینیوم و غیره است که به طور خلاصه به چند مورد پرداخته می‌­شود.

معادن آهن «حاجی کگ» و «حاجی علم»

سرزمین افغانستان با دارا بودن بزرگترین معادن آهن آسیا و با داشتن خلوص متوسط 62 درصد، در جهان بی‌نظیر است. به عنوان مثال معدن «حاجی کگ» بامیان با دارا بودن ذخیره 8/1میلیارد تن و همچنین وجود سنگ کلسیت در نزدیک معدن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است که کانی­‌های اصلی این معدن مگنتیت و هماتیت می‌باشد که به طور کلی آینده درخشانی برای این معدن پیش بینی می­‌شود.

معدن «حاجی‌علم» قندهار نیز با دارا بودن حدود 6 میلیون تن ذخیره و عیار آهن 64 درصد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و سایر معادن آهن افغانستان در نوع خود بی‌نظیرند.

معدن مس «عینک» در نزدیکی لوگر

معادن متعددی از مس در نقاط مختلف افغانستان کشف شده است ولی بزرگترین آن معدن مس «عینک» در نزدیکی لوگر وجود دارد.

معدن مس عینک که به یقین بزرگترین معدن مس جهان است دارای 11 میلیون تن ذخیره با عیار 10درصد مس تخمین زده شده است اما تمام معدن دارای240 میلیون تن ماده معدنی با عیار متوسط 3.2 درصد مس است که این معدن توسط وزارت معادن برای استخراج در برنامه قرار گرفته است.

معدن سرب «فرنجل» و سرب وروی «بی­بی­ گوهر»

مهم‌­ترین معدن سرب و روی افغانستان عبارتند از معدن سرب «فرنجل غور نبد»، معادن سرب و روی «بی‌بی‌گوهر» قندهار و سایر معادن که کلاً ذخیره و ثبت شده معدن سرب و روی قابل استخراج، 69 هزار تن تخمین زده شده است.

معادن طلای افغانستان به طور کلی در 3 منطقه بدخشان، قندهار و غزنی شناسائی شده‌اند که بیش 3ppm طلا دارند.

اورانیوم: افغانستان از لحاظ اورانیوم بسیار غنی است و بیشترین اورانیم کشف شده در قندهار و هرات موجود می‌باشد.

نکته قابل توجه در قسمت عناصر فلزی، این است که با توجه فراوانی بسیار زیاد سنگ مس و آهن و همچنین با توجه به خاصیت «پاراژنزی» عناصر فلزی با هم می‌توان انتظار داشت که عناصر فلزی دیگری همچون مولیبدن، تنگستن، نقره، طلا، سرب، روی، پلاتین، و غیره دارای فراوانی باشند.

ذخایر نفت و گاز

افغانستان کشوری است در مورد تمام ذخایر آن علی ­الخصوص ذخایر نفت و گاز تحقیقات کمی انجام شده است آن هم به 2 دلیل یکی اینکه این تحقیقات بسیار پرهزینه هستند و دوم اینکه عدم وجود فرصت‌های مناسب در جهت تحقیقات اجازه تحقیقات را نمی‌دهد.

با توجه به تحقیقات کم بالطبع گزارشات کمی نیز وجود دارد و بر این اساس موقعیت میدان‌های نفتی و گازی افغانستان نامشخص باقی مانده است ولی بر اساس همین مطالعات کمی که صورت گرفته است که بعضاً محل‌هایی که دارای پتانسیل نفت و گاز می‌باشند مشخص شده است که در مواردی از آن نفت و گاز استخراج می‌شوند.

الف) حوزه شمال: به صورت یک حوزه از هرات (از همسایگی ایران) شروع شده و تا قسمت شمال شرق تا طالقان ادامه دارد که این حوزه بسیار وسیع و کاملا تثبیت شده می‌باشد و از نکات جالب توجه در این حوزه این است که بعضی کشورهای همسایه از مخازن مشترک موجود در این حوزه در حال برداشت هستند و این درحالی­ است که افغانستان فقط نظاره­‌گر است.

ب) حوزه جنوب و جنوب شرق: این 2 حوزه نیز از جنوب افغانستان شروع شده و به سمت جنوب شرق افغانستان و در همسایگی پاکستان امتداد دارد.

حوزه جنوبی در منطقه سیستان و هلمند و همچنین حوزه جنوب شرقی در دامنه جنوب غربی کوه‌های سلیمان و در همسایگی پاکستان قرار دارد از نکات جالب توجه حوزه جنوب شرق این است که در آن طرف مرز و در کشور پاکستان منابعی کشف شده است و در حال استخراج است.

ذخایر غیر فلزی

در افغانستان تنوع معادن غیرفلزی زیاد بوده و به صورت پراکنده در همه جا مشاهده می‌شود. مهم­ترین معادن غیرفلزی که در صنعت اهمیت بسیار زیادی داشته و به طور عمده در افغانستان مشاهده شده عبارتند از: ذغال­‌سنگ، سنگ گچ، گرافیت، گوگرد، معدن کوارتز، معدن نمک، سنگ تالک و …

در اینجا فقط به اهمیت و موقعیت مکانی ذغال سنگ و سنگ کلسیت پرداخته و آنرا مشخص می­‌کنیم و از پرداختن به سایر موارد خودداری می‌شود.

الف) ذغال سنگ: امروزه اهمیت ذغال سنگ بر همگان روشن است و در کارخانه‌های مختلف کاربرد وسیعی دارد و به عنوان یک تأمین کننده انرژی از آن استفاده می‌شود.

اولین بار ذغال‌ سنگ در افغانستان در سال‌های 1901- 1880 توسط زمین شناسان انگلیسی (هایدن و گرایس باخ) مورد مطالعه و بررسی قرا گرفته است که عمدتاً نواحی شمال و نواحی هندوکش در این مطالعات مورد توجه قرار گرفته است. به طور کلی پتانسیل ذغال سنگ افغانستان در یک حوزه ذغال‌خیز در مناطق «شمالی» از منطقه پلخمری به سوی غور بند، بامیان، سمنگان و تا نزدیکی هرات ادامه دارد.

ب)سنگ کلسیت: سنگ کلسیت سنگی است که ترکیب کربناته به مقدار زیاد داشته و در تهیه سیمان از آن استفاده می‌شود و مناطق مختلفی در کشور وجود دارد که دارای سنگ کلسیت  بسیار مناسب می‌باشند و بعضاً در کنار آنها کارخانه تولید سیمان فعال می‌باشد.

4–کانی‌ها و سنگ‌­های قیمتی

افغانستان در زمینه سنگ­‌های قیمتی از شهرت خاصی برخورداراست. کانیها و سنگ‌های قیمتی افغانستان از بهترین و مشهورترین نمونه‌های جهان است.

امروزه افغانستان با داشتن جواهرات زیبایی همچون زمرد، یاقوت کبود، تورمالین، اسپودومن و سنگ‌های قیمتی همچون لاجورد و سنگ‌­های بسیار زیبای دیگر به عنوان قطب تولید جواهرات، کانی!ها و سنگ­‌های قیمتی در دنیا مطرح شده است.

عمدتاً کانی‌ها و سنگ‌های قیمتی افغانستان در یک حوزه خاص واقع در شرق افغانستان تجمع داشته و با زمرد پنجشیر، یاقوت جگدلک، لاجورد سر­سنگ، لعل بدخشان و غیره به شهرت رسیده است که باید توسط دولت به شکل قانونی و به شیوه‌­های علمی و مناسب اسخراج گردد و از حیف و میل آن جلوگیری شود.

به طور کلی در مورد منابع افغانستان تحقیقات زیادی انجام نشده است و به طور حتم بسیاری از معادن کشف نشده، و بکر باقی مانده است اما بر اساس همین اطلاعات اندک مشخص می‌شود که افغانستان از لحاظ منابع طبیعی و معادن سرشار و بسیار غنی است و در صورتی که در این زمینه سرمایه‌گذاری و تحقیقات اصولی صورت گیرد، اقتصاد افغانستان متحول خواهد شد و افغانستان را به سوی جامعه‌ای پیشرفته و صنعتی رهنمون خواهد کرد.

در این صورت این منابع نه تنها احتیاجات داخلی را برآورده می‌­کند بلکه احتیاجات جامعه جهانی را نیز تا حدی نسبت به محصولات معدنی با تولیدات خود تامین می‌کند بنابراین از سیاستمداران، سرمایه‌­داران و صاحبان ثروت و قدرت انتظار می‌رود که توجه خاصی به این بخش که رکن اصلی اقتصاد افغانستان است داشته باشند تا افغانستان جایگاه حقیقی خود را در دنیا به دست آورد.

انتهای پیام

www.afghanistan.shafaqna.com