«قرآن المحلی» یکی از آثار ارزشمند عطار هروی است که در سال 1366 به مناسبت برگزاری اولین نمایشگاه تهران، توسط انتشارات «سروش» منتشر و در اختیار علاقمندان به هنر خوشنویسی قرار گرفت.
استاد «محمدعلی عطار هروی»، از خوشنویسان برجسته افغانستان است که در 27 اسفند سال 1371 خورشیدی در مشهد رخ در نقاب خاک کشید.
وی سالهای آخر عمر خود را در حرم مطهر رضوی مشغول کتابت آیات قرآن و احادیث ائمه اطهار(ع) بود و سرانجام در همان مکان مقدس نیز به خاک سپرده شد.
از استاد محمد علی عطار هروی چند اثر ارزشمند بر جای مانده است که هر یک از این آثار دارای ارزش هنری فراوانی است که چشم هر بیننده را به خود خیره می کند.
«قرآن المحلی» یکی از آثار ارزشمند عطار هروی است که در سال 1366 خورشید به مناسبت برگزاری اولین نمایشگاه تهران، توسط انتشارات «سروش» منتشر و در اختیار علاقمندان به هنر خوشنویسی قرار گرفت.
این اثر، متشکل از 68 کتیبه بسیار نفیس و ارزشمندی است که علاوه بر ارزش هنری دارای ارزش تاریخی نیز هست و اهیمت آن زمانی آشکار میگردد که بدانیم استاد محمد علی با هنرمندی تمام سورههای مختلف جز سی ام قرآن کریم را با بیش از 30 نوع خط مختلف اسلامی نوشته است.
خطوط کوفی قرن اول (کوفی محرر) کوفی قرن دوم، کوفی قرن سوم، محقق، کوفی مشتق، کوفی تزیینی، کوفی مرادف، توقیع، ثلث ترکستانی، کوفی مدور، کوفی قرن ششم، ثلث، کوفی مقترن، رقاع، کوفی منکسر، مسلسل، ثلث ترکیبی، ثلث دوایر، کوفی متشابه، کوفی مرتبط، ترنج نما، کتابت سه خطی، طغری، کوفی قفل، مشجر، معقلی، قلم طومار، کوفی مخلوط، شکسته، نستعلیق شرقی، ریحان و انواع دیگر خطوط اسلامی در این اثر زیبا دیده میشود.
در مقدمه قرآن المحلی که توسط محمد مهدی هراتی (یزدی) نوشته شده است برای هر یک از انواع خطوط استفاده شده در این مجموعه توضیح کافی در مورد نام، چگونگی پیدایش، تاریخ پیدایش، و ابداع کننده آن داده شده است.
«احمد عطار» فرزند استاد محمد علی عطار هروی، در گفتوگو با خبرگزاری فارس، در مورد کتابت قرآن المحلی توسط پدرش گفت: در آن سالها، آقای «محمد مهدی هراتی» از هنرمندان ایرانی نزد پدرم آمدند و از ایشان خواستند تا برای زنده نگه داشتن آثار کهن خوشنویسی، قرآنی را با انواع خطوط اسلامی بنویسند و پدر نیز این امر را اجابت کردند و این اثر با زحمات جناب مهدی هراتی توسط انتشارات سروش منتشر شد و یک بار هم تجدید چاپ شد و هم اکنون هم نایاب است.
احمد عطار در ادامه به ویژگی این اثر نفیس اشاره کرد و افزود: هدف در این مجموعه به نمایش گذاشتن انواع خطوط اسلامی بوده است که استاد عطار با نوشتن 2 جزء از قرآن بیش از 60 نوع خطوط مربوط به قرنهای مختلف را در این مجموعه کتابت کردند.
«محمد رفیع اصیل یوسفی»، نویسنده و پژوهشگر افغانستانی و از شاگردان استاد عطار نیز در گفتوگو با فارس، در مورد ویژگیهای آثار استاد عطار گفت: استاد عطار در نوشتن انواع خطوط کهن بخصوص خطوط کوفی زمان صدر اسلام توانایی و علاقه ویژهای از خود نشان داده است و علاوه بر نوشتن انواع خطوط که ما نمونههای از آن را در قرآن المحلی میبینیم ایشان در خواندن خطوط کوفی زمان صدر اسلام نیز تبحر خاصی داشت و از تمام کشورهای اسلامی برای خواندن این چنین نمونههایی به ایشان مراجعه میکردند.
«بصیراحمد حسین زاده»، روزنامه نگار افغانستانی هم در گفتوگو با فارس، در مورد شخصیت اجتماعی عطار هروی گفت: مغازه عطاری پدرم در همان راسته بازار قندهار و در جنب مغازه استاد عطار بود، و من روزها برای تراشیدن قلم نی خود، به خدمت استاد عطار میرسیدم و میدیدم که در مغازه او شخصیتهای فراوانی نشستهاند که هر یک برای حاجتی آمده بودند و استاد علاوه بر اینکه در آن زمان ریاست موزه هرات را بر عهده داشت، ولی شغل اصلی وی همان عطاری بود و سرو کار داشتن با جماعت را بسیار دوست میداشت. عصرها مغازه استاد عطار محل تجمع خوشنویسان، شاعران و عالمان دینی بود و گاهی هم مقامات لشکری و کشوری به دیدن او در همان مغازه کوچک میآمدند.
مغازه او فرهنگسرای کوچکی بود که انواع خطوط مختلف را میتوانست در آن ببینی و تا هنوز هم برخی از آن خطوط در آن مغازه موجود است.
استاد محمد علی عطار هروی نزد هنرمندان و محققان کشور ما نیز فردی شناخته شدهای بود و اکثر خوشنویسان ایرانی وی را میشناختند و هنر او را میستودند.
محمد مهدی هراتی در مقدمه قرآن محلی در مورد این اثر و شخصیت استاد عطار چنین نوشته است:«استاد عطار تنها خوشنویسی است که در سن 78 سالگی توانایی کتابت بیش از 40 نوع خط را دار است. این مساله از هر جهت قابل توجه است، زیرا به لحاظ ارزشهای خاص هنری خطوط کهن، اهمیت ارتباط فرهنگی گذشته و حال ما را روشن می سازد و این شخصیت میتواند ما را به زمانهای نسبتا دور ببرد.
شاید استاد عطار هروی آخرین شخصیتی باشد که با یک عمر تلاش خستگی ناپذیر، میتواند هنر و عظمت فرهنگی گذشته را به نسلهای بعد منتقل کند. او ضمن کار روزانه در مغازه عطاری، هر وقت که فرصت فراهم بود، نوشته است و او به شاگردانش در همان جا سرمشق میداد و آنها را راهنمایی میکرد.»
«محمد علی اسلامی ندوشن» از محققان و نویسندگان برجسته کشورمان که در دهه 50 خورشیدی به هرات افغانستان سفر داشته است در خاطرات خود از استاد عطار چنین یاد کرده است:« دیدنیهای شهر را من به همراه آقای عطار دیدم که رئیس موزه هرات و یکی از بزرگترین خطاطان کنونی افغانستان است».
نمونه های خط او بر پیشانی بناهای تاریخی تعمیر شده هرات و از جمله مسجد جامع دیده میشود. نسخ و نستعلیق و شکسته و کوفی و ثلث را به خوبی مینویسد.
نحیف و کوتاه و بسیار چابک است؛ به طوری که تصور رشید و طواط را در ذهن زنده میکرد. با این که شصت و پنج و شاید هم نزدیک به هفتاد سال دارد، به قدری سبک و تند قدم برمیداشت که من که خودم یکی از مشتاقان پیاده روی هستم، میبایست تند تر از معمول بروم تا او را همراهی کنم.
عطار یکی از مردهایی است که نسلشان چه در ایران و چه در افغانستان رو به انقراض است، معتقد به اصول و قانع، دوستدار اصالت کهن و زنده به هنر خود؛ از آنهایی که لذت زندگی را در سادگی و ظرافت میبینند و سبکبار راه عمر را میسپرند. نه جسمشان چربی دارد و نه روح شان.»
وی سرانجام در 27 اسفند سال 1371 خورشیدی در مشهد رخ در نقاب خاک کشید.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com