شفقنا افغانستان- حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی به پرسشی درباره نقش ربا در تضعیف عواطف انسانی پاسخ گفته است.
به گزارش شفقنا متن پرسش مطرح شده وپاسخ این مرجع تقلید شیعیان بدین شرح است:
نقش «ربا» در تضعیف «عواطف انسانی» و «اخلاق اجتماعی» چگونه ارزیابی می شود؟
پاسخ اجمالی: رباخوارى سبب برچیده شدن یا ضعف عواطف انسانى و اخلاق اجتماعی می گردد و این مسأله در روایات معصومین(ع) مورد تأکید قرار گرفته است. مثلا امام صادق(ع) درباره علّت حرمت ربا و فلسفه تکرار و تاکید بر زشتی آن در قرآن، می فرماید: «به خاطر اینکه مردم ـ در اثر رباخوارى ـ از کارهاى خیر و شایسته [مانند قرض الحسنه] باز نمانند». هم چنین بر اساس روایات، صدقه۱۰ حسنه، و قرض الحسنه ۱۸ ثواب دارد؛ زیرا صدقه علاوه بر اینکه نیاز نیازمندى را برطرف مى کند، آبروى افراد نیازمندی را حفظ می کند.
پاسخ تفصیلی: رباخوارى باعث برچیده شدن یا ضعف عواطف انسانى است و این مساله در روایات معصومین(علیهم السلام) مورد تاکید قرار گرفته است؛ مانند این روایت: «عن سماعه قال: قلت لابی عبدالله(علیه السلام): اِنّی قَدْ رَایْتُ اللهَ تعالى قَد ذَکَرَ الرِّبا فى غَیْرِ آیَه وَ کَرَّرَه؟ قالَ: اَو تَدْرِی لِمَ ذاکَ؟ قُلْتُ: لا، قالَ: لَئَلاّ یَمْتَنِعَ النّاسُ مِن اصْطناعِ الْمَعْرُوفِ»(۱)؛ (سماعه ـ که یکى از راویان معروف حدیثو از اصحاب امام صادق(علیه السلام) است ـ مى گوید: به امام صادق(علیه السلام) عرض کردم: چرا خداوند متعال مساله ربا را در قرآنبه طور مکرر مطرح کرده است؟! امام فرمود: آیا علّت آن را مى دانى؟ عرض کردم: نه، حضرت فرمود: به خاطر اینکه مردم ـ در اثر رباخوارى ـ از کارهاى خیر و شایسته [مانند قرض الحسنه] باز نمانند) و روایات متعدد دیگرى که نزدیک به همین مضمون است.(۲)
در اینجا منظور امام(علیه السلام) از «اصْطناعِ الْمَعْرُوفِ» همان «قرض الحسنه» است(۳) که یکى از مهمترین کارهاى عاطفى در جامعهبشرى بوده و از صدقهبرتر و مهم تر می باشد. به همین جهت در روایتى وارد شده است که صدقه۱۰ حسنه و ثواب دارد و قرض الحسنه ۱۸ ثواب دارد.(۴) و شاید دلیلش این باشد که قرض الحسنه دو کار مى کند:
نخست اینکه نیاز نیازمندى را برطرف مى کند که این بین صدقهو قرض الحسنه مشترک است.
دوم اینکه آبروى افراد نیازمندی که براى حفظ آبروى خویش، حاضر به قبول صدقهنیستند را حفظ مى کند، بنابراین هم رفع نیاز مى کند و هم حفظ آبرو.
و امّا اختصاص عدد مذکور شاید بدین جهت باشد که هر کار خیرى، به مضمون «مَنْ جاءَ بِالحَسَنهِ فَلَهُ عَشْرُ اَمْثالِها»۱۰ حسنه دارد(۵) و چون قرض دهنده دو کار خیر کرده است (رفع نیاز و حفظ آبرو) بنابراین استحقاق بیست حسنه دارد ولى چون پول وام به او باز مى گردد، دو حسنه از آن کم مى شود، لذا قرض الحسنه ۱۸ حسنه دارد و صدقه۱۰ حسنه، چون در صدقهیک کار خیر بیشتر انجام نشده است.(دقّت فرمایید)(۶)
پی نوشت:
(۱). الکافی، کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر و آخوندى، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۴۰۷ قمری، چاپ چهارم، ج ۵، ص ۱۴۶، باب (الربا).
(۲). من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن على، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین، قم، ۱۴۱۳ قمری، چاپ دوم، ج ۳، ص ۵۶۶، باب (معرفه الکبائر التی أوعد الله عز و جل علیها النار).
(۳). همانطور که در روایت محمد بن سنان در من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن على، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین، قم، ۱۴۱۳ قمری، چاپ دوم، ج ۳، ص ۵۶۶، باب (معرفه الکبائر التی أوعد الله عز و جل علیها النار) این معنا آمده است که امام رضا(علیه السلام) فرمودند: «وَ تَرَکِهِمُ الْقَرْضَ وَ الْقَرْضُ صَنائِعُ الْمَعْرُوفِ».
(۴). قسمت اخیر این روایت، در کتاب ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ابن بابویه، محمد بن على، دار الشریف الرضی، قم، ۱۴۰۶ قمری، چاپ دوم، ص ۱۳۸ آمده است. طبق این روایت، امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «اَلْقَرْضُ الْواحِدُ بِثَمانیَهِ عَشَرَ وَ اِنْ ماتَ حَسِبْتَها مِنَ الزَّکاه»؛ (قرض الحسنه ۱۸ حسنه دارد و اگر صاحب پول از دنیا برود همان قرض الحسنه از زکات کفایت مى کند)؛ ولى مضمون ذکر شده در متن، به طور کامل در روایتى از روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن، ابوالفتوح رازى، حسین بن على، تحقیق: یاحقى، محمد جعفر و ناصی، محمد مهدى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، مشهد، ۱۴۰۸ قمری، ج ۳، ص ۳۴۲ چنین آمده است که پیامبر گرامى اسلام(صلی الله علیه و آله) فرمودند: «رَأیْتُ مَکْتُوباً عَلى بابِ الْجَنّهِ: اَلصَّدَقَهُ بِعَشَرَهِ وَ الْقَرْضُ بِثَمانیَهِ عَشَرَ، فَقُلْتُ: یا جَبْرئیلَ وَ لِمَ ذلِک، وَ الَّذى یَتَصَدَّقُ لا یُریدُ الرُّجُوعَ وَ الَّذى یُقْرِضُ یُعْطی لاَنْ یُرْجِعَهُ؟ فَقالَ: نَعَمْ هُوَ کَذلَکَ وَ لکَنْ ما کُلُّ مَنْ یَأخُذُ الصَّدَقَهَ لَهُ بِها حاجَهٌ وَ الَّذى یَسْتَقْرِضُ لا یَکُونُ الاّ عَنْ حاجَه فَالَصَّدَقَهُ قَدْ تَصِلُ الى غَیْرِ الْمُسْتَحِقِّ وَ الْقَرْضُ لایَصِلُ اِلاّ إلى الْمُستَحِقِّ وَ لذا صارَ الْقَرْضُ اَفْضَلَ مِنَ الصَّدَقَهِ»؛ (بر روى درب بهشت این جمله را دیدم: صدقه ۱۰ حسنه و قرض ۱۸ حسنه دارد، از جبرئیل سؤال کردم علت این امر چیست؟ در حالى که صدقه دهنده پول خود را بازپس نمى گیرد ولى قرض دهنده بازپس مى گیرد، جبرئیل عرض کرد: آرى همین طور است، ولى تمام صدقات به مستحقین حقیقى نمى رسد، ولى کسى که قرض مى گیرد واقعاً مستحق است و احتیاج دارد، به همین جهت ثواب قرض الحسنه از صدقه بیشتر است).
(۵). سوره انعام، آیه ۱۶۰.
(۶).گردآوری از کتاب: ربا و بانکدارى اسلامى، مکارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: علیان نژادى، ابوالقاسم، مدرسه امام على بن ابى طالب(علیه السلام)، قم، ۱۳۸۰ شمسی، چاپ اول، ص ۳۷.
انتهای پیام
www.af.shafaqna.com