شفقنا افغانستان-از بالاها که به سیمای تاریک شهر کابل نگاه کنی، لایهای ضخیم و غبارآلود، فضای شهر را پوشانده است. اول صبح و نزدیک شام، کابل سیمای ترسناک و بهتزده به خود میگیرد، انگار خودش را در برقعی سیاهرنگ پیچانده است. وحشت تاریکی و بیگانگی، چهرهی این شهر را میپوشاند. بیم و نگرانی در کوچههای تنگ و پوشیده از دودش، نفس انسان را بند میآورد و به جای هوا، دود تنفس میکنی. در خیابانهای کابل، از فرط تاریکی ناشی از گرد و خاک و دود، نفس انسان تنگ میشود. بیرونِ خانه از سرمای بیحد به خود میپیچی و تنت مثل بید میلرزد. درون خانهها اما گرمای لذتبخشی دارد که هیچ وقت نمیخواهی بیرون بروی و از آن دل ببری. شبانگاهان خیابانهای کابل در سکوت غمانگیزی فرومیروند. کمتر عابری را میبینی که پرسه بزند، آنهم از سر مجبوریت و برای انجام کارهای روزمره.
هوای کابل در نزدیک به یکدهه، به خاطر نفوس بیش از حد و کثرت وسایط نقلیه، دودآلود و نفسگیر است. این تراکم بیحد جمعیت، باعث مشکلات زیادی در زندگی باشندگان کابل شده است، مخصوصا در سرمای زمستان، بر شدت این مشکلات افزوده میشود؛ چون به نسبت کمبود امکاناتی چون برق دوامدار، و استفاده از وسایل گرماییای که به میزان زیادی کاربن و ترکیبات آن را تولید میکنند، شهر را خیلی آلوده کرده است.
زندگی کردن در کابل، با جمعیت سرسامآور و رو به فزونیای که دارد، با گذشت هر روز دشوارتر و آسیبپذیرتر میشود. گفته میشود، حدود 5 میلیون نفر در این شهر زندگی میکنند. از تمام گوشه و کنار کشور، بهرغم تمام تفاوتهایی که دارند، در اینجا جمع شدهاند. کابل با جمعیتی که دارد، پرنفوسترین پایتخت یا شهر جهان نیست؛ اما رشد بیرویهی نفوس، شهرکسازیهای غیرمعیاری و غیراصولی، تا حد زیادی بر شدت بینظمی و آلودگی محیط زیست این شهر افزوده است. کابل با ترافیک شهری و مشکلات زیستمحیطیای که دارد، انگار پرجمعیتترین شهر دنیاست که شرایط زیستمحیطی و شهرنشینی در آن رعایت نشده است.
بر بنیاد گزارش سازمان بهداشت جهانی و ادارهی محیط زیست افغانستان، کابل دهمین شهر آلودهی جهان است که شرایط زندگی در آن روزبهروز دشوارتر میشود. نهادهای مسئولِ حفظ محیط زیست اما هنوز هیچ اقدام جدیای در این زمینه نکردهاند. اکثر مردم محیط زیست را به کنایه «محیط زشت» میگویند؛ غافل از اینکه همین مردم و باشندگان کابل اند که با رعایت نکردن اصول و قوانین شهرنشینی و بهداشتی، زمینهی زیستن در شهر را محدود میکنند.
باشندگان کابل از وضعیت بدِ جوی بهشدت شکایت دارند و به گفتهی آنها، اگر وضعیت به همین قسم پیش برود، چند سال بعد، زندگی کردن در این شهر، دشوار خواهد بود و خطرهای ناشی از عدم رعایت محیط زیست، زیاد خواهند شد.
ذکرالله، باشندهی دشت برچی کابل، از وضعیت جوی شکایت دارد و میگوید: «شام که میشود، هیچچیز دیده نمیشود. تاریکی همه جا را میگیرد. به مشکلی میتوان نفس کشید، حتا نمیشود راه خانه را پیدا کرد.»
او از مسئولیتناپذیری مسئولان دولتی شکایت دارد و میگوید: «هیچکس در این زمینه توجهی ندارد. نه دولت و نه مردم. مردم هم هیچ احساس ندارند، در صورتی که همینجا زندگی میکنند. برای مردم، فقط خانههای گرمشان مهم است، نه فضای شهر و انسانهایی که در آن زندگی میکنند.»
داکتر رمضان، داکتر موظف در یکی از شفاخانههای خصوصی که متخصص امراض «گوش و گلو» است، رعایت نکردن حفظالصحه و بهداشت، ناپاکی و آلودگی آبها و آلودگی هوا را دلیل افزایش مریضیها در فصل سرما میخواند و میگوید: «زمستان کابل، تدابیر جدی و امکانات پوششی بهتر میطلبد تا از سردی و مریضی ناشی از گرد و غبار و شرایط بد جوی در امنیت بود. ولی هر روزه شمار این مراجعان بیشتر میشود و مردم با اینکه وضعیت اقتصادی خوبی ندارند، برای تداویشان پولهای زیادی را هزینه میکنند.»
داکتر رمضان افزود: «متأسفانه سیستم آبرسانی در کابل خیلی مشکل دارد. سیستم شهری ناقص است و آب پاک در کابل کمتر یافت میشود. گرد و خاک کابل و استفاده از مواد فسیلی و ذغال، مشکل تنفسی زیادی برای باشندگان کابل ایجاد کرده است.»
عوامل زیادی در آلودگی هوا و شرایط خطرناک زیستمحیطی شهر کابل نقش دارند که مهمترین آنها را میتوان چنین خلاصه کرد:
وسایط نقلیهی کهنه و فرسوده
در شهر کابل بیشتر از 600 هزار واسطهی نقلیه در رفت و آمد است. این وسایط نقلیه به دلیل فرسودگی، گرد و خاک و دود زیادی میکنند. دود ناشی از این وسایط فرسوده، خطرهای صحی زیاد، از جمله امراض تنفسی و قلبی، را بار میآورند.
دودی که این وسایط تولید میکنند، ناشی از تیل و مواد سوختی بیکیفیت بازارهای افغانستان نیز میباشد.
استفاده از ذغال سنگ و پلاستیک
زمستان کابل، سرد است. بیشتر خانوادههایی که از سطح زندگی بهتری برخوردارند، از بخاریهای ترکیای که ذغال سنگ میسوزانند، استفاده میکنند و این بخاریها بر شدت آلودگی هوای کابل، تأثیر میگذارد. استفاده از گاز، به دلیل گرانی، برای خیلی از خانوادهها به صرفه نیست و در مقایسه با ذغال، بازار ندارد و گرمایی که از آن حاصل میشود نیز در مقایسه با ذغال خیلی پایین است.
دودی که از سوختاندن ذغال سنگ در سطح شهر تولید میشود، برای بهداشت عمومی، خیلی نگرانکننده است و باعث امراض خطرناک تنفسی و قلبی میشود. در کنار خانهها، مواد سوخت بیشتر حمامهای شهر را پلاستیک و ذغال تشکیل میدهند.
افزایش بیرویه و بیقاعدهی نفوس
بر بنیاد آمار ارائه شده از طرف ادارهی مرکزی آمار، 5 میلیون نفر در کابل زندگی میکنند. کابلی که نامش پایتخت است؛ اما بیشتر به اردوگاه مهاجران میماند. پایتختنشینی مستلزم رعایت فرهنگ شهرنشینی است که متأسفانه در کابل چندان به آن وقع گذاشته نمیشود. شهر کابل، شهر کوچکی است که تنها گنجایش 1 میلیون نفر را دارد، ولی جمعیت این شهر روزبهروز در حال افزایش است. بخش زیادی از نفوس این شهر را بیجاشدگان داخلی و شهروندان خارجی تشکیل میدهند. بیگمان، کثرت نفوس در محدودهی کوچک، شرایط زیستن را با دشواریهای زیادی روبهرو میکند.
بر بنیاد گزارش سازمان بهداشت جهانی، سالانه 3000 تن در افغانستان به اثر امراض تنفسی و قلبی ناشی از آلودگی هوا جان میدهند که این رقم در مقایسه با تلفات جنگ، میزان بالایی را نشان میدهد.
شهرکسازیهای غیرمعیاری
سیستم شهری و شهرکسازی در پایتخت خیلی بینظم و بیقاعده است. هیچ اصول و قوانین شهری در این شهرکسازیها لحاظ نمیشود. درهمریختگی و آرایش سخت ناشیانه و نازیبای این شهر، هر بینندهای را ناامید میکند. با گذشت چهارده سال از ایجاد دولت مدرن در افغانستان اما، خبری از ساختارهای مدرن و زیربناهای لازمی چون شبکهی آبرسانی منظم، فاضلاب شهری و… نیست.
راههای جلوگیری از آلودگی محیط زیست
آگاهان محیط زیست عوامل زیر را در کاهش آلودگی محیط زیست مؤثر میدانند:
– جمعآوری موترهای فرسوده و کهنه از سراسر شهر؛
– خارج نمودن صنایع آلودهکننده از محیط شهری؛
– بالابردن فرهنگ شهرنشینی در پایتخت؛
– استفاده از مواد سوخت باکیفیت؛
– استفاده نکردن از مواد سوختیای که کاربن زیاد تولید میکنند؛
– استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر؛ مثل انرژی خورشیدی، برق و…
– گسترش فضای سبز و ایجاد اماکن و تفریحگاههای سبز؛
– پختهکاری جادهها و تعمیر آن.
عزتالله صدیقی، کارشناس محیط زیست و استاد دانشکدهی محیط زیست دانشگاه کابل از وضعیت نابهسامان و خراب شهر کابل شکایت دارد و میگوید که باشندگان شهر کابل هیچگونه توجه به حفظ محیط زیست ندارند و اینکه هر روز بر آلودگی هوای آن افزوده میشود، معلول فرهنگ خیلی پایین شهرنشینی و عدم آگاهی از اصول و قوانین زندگی مدرن است.
آقای صدیقی از روند رو به رشد جمعیت در پایتخت ابراز نگرانی کرد و افزود: «تا زمانی که شهرداری کابل و ادارهی محیط زیست کشور اقدام جدی و مسئولانه در جهت کنترول جمعیت نداشته باشند، وضعیت به همین روال ادامه خواهد داشت و ما شاهد افزایش بیماریهای تنفسی زیادی خواهیم بود.»
وی از نبود سیستم شهری منظم و سرکهای خامه و نبود فرهنگ نهالشانی و حفظ آن یاد کرد و گفت: «پایتخت بازگوکنندهی فرهنگ و هویت یک کشور است. همهی کشورها از پایتختشان شناخته میشوند، ولی در افغانستان فرهنگ شهرنشینی رعایت نمیشود. ما مشکلات زیادی داریم؛ سرکهای نیمهپخته، نبود سیستم کانالازیسیون، ناقص بودن سیستم شهری و همچنان استفاده از مواد سوخت فسیلی کابل را چهرهی دیگری داده است.»
هنوز هیچ راهکار منطقی و سنجیده شده برای کاهش آلودگی هوای کابل از سوی ادارهی محیط زیست و شهرداری روی دست گرفته نشده است.
انتهای پیام