شفقنا افغانستان-سالگردهای هر انقلابی همیشه برای ارزیابی وضعیت سیاسی آن کشور و مردمی که روزگاری به خیابان ها ریخته و انقلاب کرده بودند، شاخصی مناسب به شمار می رود. در مصر نیز روز 25 ژانویه که در واقع سرآغازی تاریخی در آن کشور به شمار می آید جشن گرفته و مراسم هایی در چند سال اخیر برگزار شده است. روز 25 ژانویه در واقع روزی است که خیزش مردم مصر علیه حسنی مبارک کلید خورد.
اما امسال بر خلاف سه سال گذشته، میدان معروف تحریر قاهره خالی از جمعیت بود و سکوتی گورستانی بر آن سایه انداخته بود. هر کس که قصد نزدیک شدن به میدان را داشت باید ریسک بازداشت شدن را به جان می خرید. نظامیان به راحتی این مکان نمادین را محاصره و مسدود کرده و برگزاری هرگونه تظاهراتی ممنوع اعلام شده بود. اما جدی بودن این موقعیت زمانی آشکار شد که آن فعال میدان تحریر یعنی “شیما الصباغ” یک شب قبل از روز سالگرد و در فاصله ای کمتر از صد متر از میدان هدف گلوله قرار گرفت. شیما همراه با چند ده نفر از هواداران یکی از احزاب کوچک سوسیالیستی تنها قصد داشتند که به منظور گرامیداشت یاد و خاطره آن 840 نفری که در جریان انقلاب علیه مبارک کشته شده بودند، دسته ها و تاج های گل را به میدان تحریر بیاورند. اما تنها در عرض چند دقیقه ماموران پلیس با گاز اشک آور و تفنگ های ساچمه ای به آنان حمله برده و شیما را هدف قرار دادند. به گزارش پزشکی قانونی قاهره، شیما از ناحیه قلب و ریه مورد اصابت مهمات ساچمه ای قرار گرفته است.
اما روز قبل از آن نیز مصر شاهد رویدادهایی مشابه بود. در شهر اسکندریه تظاهرکنندگانی که قصد داشتند علیه کودتای سال پیش و به نفع اخوان المسلمین تظاهرات کنند با واکنش خشونت بار ماموران پلیس مواجه شده و در این میان دختر 17 ساله ای به نام “سندوس ردا ابوبکر” هدف گلوله های پلیس قرار گرفت. محله فقیر نشین متاریه قاهره نیز در آن روز شاهد درگیری های خونینی میان هواداران اخوان المسلمین و نیروهای پلیس بود و بیست نفر در جریان این درگیری ها جان خود را از دست دادند. “سارا لئا وینستون” از سازمان دیدبان حقوق بشر می گوید:” پلیس مصر چهار سال پس از انقلاب همچنان مردم را به خاک و خون می کشد”.
اما خالی بودن و سکوت حاکم بر میدان تحریر شهر بیست میلیون نفری قاهره بیش از هر چیز دیگر به چشم می آمد. ظاهرا اکثر مردم یا از روی ترس یا از روی بی تفاوتی ترجیح دادند که در خانه ها بمانند.
این در حالیست که در نخستین سالگرد انقلاب، در میدان تحریر قاهره جای سوزن انداختن نبود. در آن زمان صدها هزار مصری در این میدان جمع شده بودند که ضمن تجلیل از انقلاب بر حفظ دستاوردهای آن تاکید کنند زیرا در همان نخستین سال پس از انقلاب بیم آن می رفت که شورای عالی نظامی مسیر انقلاب را به بیراهه بکشاند. تظاهرات آن سال در میدان تحریر به شکل رژه ای سازماندهی شده بود که از 25 نقطه مختلف شهر آغاز و به میدان تحریر ختم می شد. تا بعد از ظهر آن روز به دلیل کثرت جمعیت در خیابان های قاهره هنوز هم بسیاری از تظاهرکنندگان نتوانسته بودند که خود را به میدان تحریر برسانند. آن روز شعارهای تندی علیه شورای عالی نظامی سر داده شد اما در همه خیابان ها اتمسفری مسالمت جویانه حاکم بود و همه طبقات مردم اعم از پیر و جوان، زن و مرد، فقیر و غنی برای برگزاری اولین سالگرد انقلاب در آن جا جمع شده بودند. افزون بر آن در آن روز حتی یک مامور پلیس نیز در میدان تحریر و حوالی آن دیده نمی شد.
یک سال بعد در همان میدان تحریر مراسم دومین سالگرد انقلاب برگزار شد اما این بار بر خلاف سال پیش همه چیز به آرامی و مسالمت جریان نداشت. چندی قبل یکی از اعضای اخوان المسلمین به نام محمد مرسی به ریاست جمهوری مصر رسیده بود و همین مساله درگیری هایی را در سراسر مصر دامن زده بود. در دومین سالروز انقلاب برای نخستین بار مردانی غالبا نقابدار به دفاتر اخوان المسلمین حمله برده و گروهی از جوانان در مقابل ساختمان وزارت کشور به زد و خورد خیابانی با ماموران پلیس مشغول بودند. در آن روز هر دو طرف دعوا و همه طبقات جامعه مصر ناراضی نشان می داد و این نگرانی بیش از هر زمان دیگر وجود داشت که انقلاب در ورطه هرج و مرج به پایان کار خود برسد.
اما در سومین سالگرد انقلاب در سال پیش، میدان تحریر صحنه حضور هواداران فرمانده وقت ارتش و رییس جمهور امروز یعنی ژنرال عبالفتاح السیسی بود. هواداران وی به شدت برای ژنرال احساسات به خرج داده و بر روی یکی از پلاکاردها نیمرخ یک شیر را در کنار نیمرخ السیسی قرار داده بودند. آنها به نفع مردی تظاهرات می کردند که شش ماه قبل از آن با حمایت بخش های گسترده ای از مردم کودتایی علیه محمد مرسی را رهبری و او را سرنگون کرده بود. در آن روز یکی از تظاهرکنندگان فریاد می کشید:” تا زمانی که سیسی برای ریاست جمهوری کاندیدا نشود من میدان را ترک نخواهم کرد”. بر روی یک بنر تصویر السیسی با یک چاقوی قصابی در دست دیده می شد که در حال سربریدن گوسفندی است که چهره مرسی را داشت و صف اخوان المسلمین در انتظار ذبح خود بودند. جمعیت با فریادی گوشخراش شعار می داد:” اخوان المسلمین را اعدام کنید! سیسی رییس جمهور ماست!”. سپس یک افسر پلیس پشت تریبون رفت و در سالگرد انقلاب و در میان اهتزاز هزاران پرچم مصر سرود ملی این کشور را خواند.
بدین ترتیب تاریخ انقلاب مصر به صورت رسمی تحریف و شکل دیگری به خود گرفت. آن وزارت کشوری که مسوول کشته شدن 840 نفر در جریان انقلاب 18 روزه علیه مبارک شناخته می شد، حال نه تنها خود را مبرا از هر گناهی می دانست بلکه تلاش داشت که انقلاب را به نفع خود مصادره کند.
اما در همان روز در بخش دیگری از خاک مصر تظاهرات هایی علیه رژیم نیز برگزار شد. در آن زمان “خالد داود” روزنامه نگار مصری کوتاه زمانی پیش از حمله پلیس گفت:” آن چه که در میدان تحریر رقم می خورد در واقع ساختن یک فرعون جدید است و این آخرین چیزی است که مصر به آن احتیاج دارد”. و کمی بعد یکی از همراهان داود به نام “السید وزا” در همان محل مورد اصابت گلوله قرار گرفت و کشته شد.
چند ماه پیش از سومین سالگرد انقلاب مصر جنبشی به نام تمرد شکل گرفته بود که برکناری پرزیدنت مرسی و برگزاری انتخابات جدید و زودهنگام را در سرلوحه خواسته های خود داشت. اما افرادی مانند وزا مخالف نظامیانی بودند که کودتای خود علیه مرسی را با جنبش تمرد توجیه می کردند و وزا بهای این تمرد و مخالفت را با جان خود پرداخت.
از سوی دیگر تظاهرکنندگانی نیز بودند که در آن روز مرگ اخوان المسلمین را می خواستند و اتفاقا اکثر کشته شدگان سومین سالگرد انقلاب را که به 49 نفر می رسید از ساکنان محله های فقیرنشین “الف مسکین” و متاریه قاهره تشکیل می دادند، همان دو محله ای که پایگاه اصلی هواداران اخوان در قاهره محسوب می شود. در همان حال که جمعیت حاضر در میدان تحریر سرود ملی مصر را می خواندند، رقم کشته شدگان سومین سالگرد انقلاب از تعداد کشته شدگان نخستین روز انقلاب علیه مبارک فراتر می رفت.
امروز یعنی چهار سال پس از انقلاب مصر، صرف نظر از معدود افرادی مانند شیما که هنوز هم به خود جرات داده و به خیابان ها می آیند، دیگر از آن شور و شیدایی برای آزادی خبری نیست. جالب آن که درست یک روز پس از چهارمین سالگرد انقلاب، حسنی مبارک از اتهام فساد تبرئه و پسرانش زندان قاهره را ترک گفته و آزاد می شوند و همین رویداد می تواند بیانگر واقعیات امروز مصر چهار سال پس از انقلاب باشد.
منبع: قنطره
ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا
انتهای پیام