خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)
حجت الاسلام والمسلمین موحدزداده،کارشناس تاریخ اسلام در گفتوگو با شفقنا، ضمن تبریک سالروز ولادت با سعادت حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی(ص) و حضرت امام صادق علیه السلام به عموم مسلمانان جهان،درباره ولادت امام ششم(ع) گفت: امام جعفر صادق(ع) در هفدهم ربيع الاول سال 83 هجري قمري در مدينه متولد گرديد. كنيه ايشان ابو عبدالله و لقبشان صادق مي باشد. پدر ارجمندشان امام باقر و مادرش ام فروة است. رسول خدا سالها قبل ولادت آن حضرت را خبر داده و فرموده بود نام او را صادق بگذاريد.
وی درباره فضائل امام صادق (ع) افزود: امام صادق(ع) دارای قدر و منزلت والایی بودند به طوریکه در میان شیعه و سنی از احترام و نفوذ خاصی برخوردار بودند و مردم به قدری از علوم آن حضرت نقل کرده بودند که نام ایشان در هر شهر و دیار زبان زد مردم گشت.
این عالم دینی افزود:مناقب امام صادق(ع) بسيار بوده و فضايل ایشان بيش از آن است كه بتوان ذكر كرد اما اجمالا به مواردی اشاره می کنم؛ جمله اي از مالك بن انس امام مشهور اهل سنت است كه: «بهتر از جعفر بن محمد، هيچ چشمي نديده، هيچ گوشي نشنيده و در هيچ قلبي خطور نكرده است.»
کارشناس تاریخ اسلام با اشاره به علم بی پایان امام صادق(ع) گفت: شيخ مفيد در ارشاد مىنويسد: علومى كه از آن حضرت نقل كرده اند به اندازه اى است كه ره توشه كاروانيان شد و نامش در همه جا انتشار يافت. دانشمندان در بين ائمه (ع) بيشترين نقل ها را از امام صادق روايت كرده اند.
وی تصریح کرد: بيشترين حجم روايات، احاديثي است كه از امام صادق (ع) نقل شده است، اهميت معارف منقول از جعفر بن محمد (ص) به ميزاني است كه شيعه به ايشان منسوب شده است: “شيعه جعفري”. كمتر مسئله ديني (اْعم از اعتقادي، اخلاقي و فقهي) بدون رجوع به قول امام صادق (ع) قابل حل است.
این عالم دینی افغانستان درباره انتساب مذهب جعفری به امام صادق(ع) گفت: فقه شيعه اماميه كه به فقه جعفري مشهور است منسوب به جعفر صادق (ع) است زيرا قسمت عمده احكام فقه اسلامي بر طبق مذهب شيعه اماميه از آن حضرت است و آن اندازه كه از آن حضرت نقل شده است از هيچ يك از (ائمه) اهل بيت عليهم السلام نقل نگرديده است. اصحاب حديث اسامي راويان ثقه كه از او روايت كرده اند به 4000 شخص بالغ دانسته اند.
وی ادامه داد: فقه اسلامي به معني امروزي آن در دوران امام صادق(ع) تولد يافته و روبه رشد نهاده و نيز آن دوره عصر شكوفايي حديث و ظهور مسائل و مباحث كلامي مهم در بصره و كوفه بوده است.
حجت الاسلام موحدزاده گفت:حضرت صادق (ع) در اين دوره در محيط مدينه كه محل ظهور تابعين ومحدثان و راويان و فقهاي بزرگ بوده، بزرگ شد، اما منبع علم او در فقه نه «تابعيان» و نه «محدثان» و نه «فقها» ي آن عصر بودند بلكه او تنها از يك طريق كه اعلاء و اوثق طرق بود نقل مي كرد و آن همان از طريق پدرش امام محمد باقر (ع) و او از پدرش علي بن الحسين (ع) و او از پدرش حسين بن علي (ع) و او از پدرش علي بن ابيطالب (ع) و او هم از حضرت رسول (ص) بود و اين ائمه بزرگوار در مواردي كه روايتي از آباء طاهرين خود نداشته باشند خود منبع فياض مستقيم احكام الهي هستند.
وی درباره آثار امام صادق(ع) گفت: غالب آثار امام (ع) به عادت معهود عصر، كتابت مستقيم خود ايشان نيست و غالبا املاي امام (ع) يا بازنوشت بعدي مجالس ايشان است. بعضي از آثار نيز منصوب است و قطعي الصدور نيست. از آثار مكتوب امام صادق (ع) رساله به عبدالله نجاشي (غير از نجاشي رجالي) است. نجاشي صاحب رجال معتقد است كه تنها تصنيفي كه امام به دست خود نوشته اند همين اثر است؛ رساله اي كه شيخ صدوق در خصال و به واسطه اعمش از حضرت روايت كرده است شامل مباحث فقه و كلام . كتاب معروف به توحيد مفضل، در مباحث خداشناسي و رد دهريه كه املاء امام (ع) و كتاب مفضل بن عمر جعفي است؛ كتاب الاهليلجه كه آن نيز روايت مفضل بن عمر است و همانند توحيد مفضل در خداشناسي و اثبات صانع است و تماما در بحارالانوار مندرج است.
اینها تنها نمونه ای از آثار فراوان امام ششم(ع) هستند که از باب نمونه عرض کردم.
کارشناس تاریخ اسلام برخورد امام ششم (ع) با شاگردانش را نمونه کاملی از سیره و رفتار بزرگوارانه ایشان عنوان کرده و گفت: دوران 34 ساله امامت امامجعفرصادق (علیهالسلام) فرصتی طلایی بود تا تشنهکامانِ معارفِ نابِ الهی را از سرچشمه زلال وحی سیراب سازد و در این خلال، برخوردهای آن حضرت با گروههای دگر اندیش سازنده و آموزنده بود. آن حضرت با مخالفان برخورد کریمانه داشت و به یقین با اصحاب و شاگردان خاص خویش، رفتاری والاتر داشته اند. ایشان سالها بر کرسی درس و منبر پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) قرار گرفت و هزاران شاگرد را در مکتب خود تربیت کرد.
انتهای پیام
وی درباره مشخصات فردی امام صادق (ع) گفت: ششمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت حضرت امام جعفر صادق(ع) در روز دوشنبه 17ربیع الاول سال 83 هجری قمری در مدینه دیده به جهان گشود. پدر بزرگوارشان امام محمد باقر(ع) و مادرشان فاطمه با کنیه ام فروه دختر قاسم بن محمدبن ابی بکر می باشد.
در دوران زندگانی امام صادق علیه السلام شش خلیفه اموی و عباسی حکمرانی کردند و سرانجام ایشان پس از 34سال امامت و رهبری در سال 148هجری در مدینه به شهادت رسیده و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شدند.
س- علم و فضل امام صادق(ع) چگونه بود؟
علم و فضل امام صادق(ع) به اندازه ای بود که بزرگان بسیاری اعم از شیعه و سنی بدان اعتراف نموده و مطالب بسیاری نوشته اند؛ از جمله سید مومن شبلنجی شافعی در کتاب «نورالابصار» در شرح حال امام صادق(ع) می نویسد: فضائل آن حضرت بسیار است به طوریکه حسابگر از شمارش آن درمانده و فهم علمای آگاه در انواع آن علوم حیران است.
س- راجع به فعالیت های فرهنگی امام (ع) در دوران زندگیشان توضیح دهید. این فعالیت ها چه تاثیری بر جامعه آن روز اسلامی داشت؟
زندگی علمی-فرهنگی امام صادق(ع) امتداد فعالیت های پدر و جد بزرگوارشان بود. تاکید بر این نکته ضروری است که امام سجاد(ع) بذرهای فرهنگ اسلامی را در مدینه کاشت که آثار علمی بزرگی از آن سربرآورد، بعد امام باقر(ع) آن آثار را پرورش داد و سپس امام صادق(ع) آن را گسترش دادند به گونه ای که این موقعیت زمینه را برای پدید آمدن علومی چون قرائت و تفسیر قرآن ، حدیث، فقه ، کلام ، طب ، فلسفه ، نجوم ، ریاضیات و … فراهم ساخت که از پیامدهای قابل انتظار آن هم اندیشی و بروز اختلاف نظرها در علوم مختلف اسلامی بود.
امام صادق(ع) که پرچمدار اسلام ناب و تبیین کننده فرهنگ تشیع و مجدد حیات اسلام بود از شرایط آشفته سیاسی برای تاسیس دانشگاه جعفری و تربیت هزاران شاگرد در علوم مختلف استفاده کرد و در برابر مذاهب دیگر ایستاد و از این رو مذهب تشیع به مذهب جعفری شهرت یافت.
گستردگی دانشگاه امام صادق (ع) از نظر تعداد زیاد شاگردان و عدم انحصار آن به شیعیان و پراکندگی آن قابل توجه است و در آن دانشگاه بحث و درس از همه علوم اسلام مرسوم بود؛ مناظرات علمی در علوم مختلف که امام صادق(ع) و شاگردان ایشان برگزار می کردند و نوشته هایی که از شاگردان امام گزارش شده است همگی دلیل گستردگی ابعاد گوناگون و ژرفای عمیق علم امام است.
س- به عقیده شما بزرگترین موفقیت فرهنگی امام صادق(ع) را چه چیزی می توان دانست؟
البته تربیت هزاران شاگرد و گسترش فرهنگ و معارف اسلامی و به ویژه اعتلای تشیع خود از موفقیت های چشمگیر است که در نتیجه فعالیت های امام ششم (ع) به دست آمد ولی بارزترین موفقیت ها و پیروزیهای امام صادق(ع) در فعالیت های فرهنگی بازگرداندن امامت به جایگاه و شانیت خاص خود در جامعه بود.
پیش از آن امامان معصوم از آن مقام طرد شده بودند و خلفای اموی و عباسی با طرح جایگزینی فقیهان و عالمان درباری به جای اهلبیت (ع) ، مردم را از امامان دور کرده بودند و آنان را به عنوان مرجعیت دینی معرفی می نمودند. مرجعیت دینی و الهی امامان شیعه و ارجاع مردم به اهلبیت(ع) در دوران امام صادق(ع) تثبیت گردید.
س- همواره از نقش امام صادق(ع) در مبارزه با غلات(افراط و تفریط ها) سخن به میان آمده است؛ در این باره توضیح بفرمایید.
افراط و تفریط همواره دو آفت بزرگ ادیان و مذاهب بوده و عوامل گوناگون درونی و بیرونی آیینها را در معرض این خطر قرار میدهد. در این مجال نمی خواهم به تبیین و معنای غلو بپردازم چون خود بحث جداگانه و طولانی را می طلبد همینقدر اشاره می کنم که در ظهور و گسترش اعتقاد به غلو، عوامل سیاسی بیش از هر عامل دیگری رخ می نماید. پس از شهادت امام حسین(ع) و خروج مختار، بازار ادعای غالگیری رونق یافت گرچه پیش از آن نیز در مورد برخی افراد ادعاهای اغراق آمیز شده بود این اندیشه با پوسته ای از محبت شکل گرفت اما مغز آن آلوده به مرض انحراف بود.
برخی اعتقادات و غلو ها عبارت بودند از: اعتقاد به الوهیت امام یا رهبر، حلول نور الهی در امام یا رهبر،تشبیه و رجعت که همگی به محبت امام و رهبری بر می گردد و بیشتر جنبه سیاسی به خود گرفته بود و بسیار نمونه های دیگر که نادرست در سطح جامعه مطرح می شد و برخی از آنها سوء برداشتهایی بود که از کلام خود امامان معصوم (ع) توسط اطرافیان نشات می گرفتند.
امام صادق(ع) از راه تبیین عقاید و معارف درست و گام برداشتن در مسیر اعتدال ، راه درست آشنایی با اسلام و مذهب را نشان دادند و افشاگری بر ضد رهبران غلات و اهداف و سیاستهای آنان پرداختند. آن حضرت شیعیان را از آنان برحذر داشت و از هم نشینی با غلو کننده گان نهی فرمود.
طرد و نفی آنان و اعلان بیزاری از غلوکننده گان ، شیوه هایی بود که امام در پیش گرفتند تا همگان را از خطر اینگونه جماعت آگاه سازد و خط خود را از آنچه ادعای آنان است ، جدا نماید.
س- تحلیلتان را از فعالیت های سیاسی-اجتماعی امام صادق(ع) بیان کنید.
امام (ع) در دوران ضعف حکومت امویان و دوران انتقال حکومت اموی به عباسی و درگیری های سیاسی – نظامی به سر می بردند؛ دعوت عباسیان در دوران امام باقر (ع) به صورت کاملا پنهانی آغاز شد و آنان با استفاده از شعار دعوت به اهلبیت پیامبر(ص) موفق شده بودند بسیاری از شیعیان و علویان را به خود جدب کنند.
امام صادق(ع) که از توطئه عباسیان آگاه بود ابتدا خود را از صحنه مبارزه کنار زدند و عموزادگان و پیروان خود را از همراهی با عباسیان بر حذر داشتند و آنان را از مقاصد عباسیان آگاه ساخته و خود شیوه تقیه را پیشه ساخت و آن را به دیگران سفارش نمود. با انیکه تقیه راهکار مناسبی برای دور بودن از آسیب های اجتماعی و سیاسی بود اما هیچ یک از امامان(ع) در اثبات حقانیت خویش در مسئله امامت تقیه نکردند و در اظهار آن کوتاهی نورزیدند.
تاریخ تشیع در واکنش به تحولات سیاسی و عقاید راسخ در جامعه یا به تناسب ضرورتهای خاص در مذهب موضع گیریهای متفاوتی داشت و شعبه ها و گرایش های مختلف شیعه اختلاف نظرهای خاصی را مطرح کردند ؛ به عبارتی دیگر نیمه اول قرن دوم هجری برای همه مذهب ها و فرقه های اسلامی عصر کسب استقلال عقیدتی و کلامی است.