شفقنا افغانستان-مدیر گروه تاریخ دانشگاه امام حسین (ع) در گفت وگو با شفقنا با بیان اینکه پیامبر(ص)، محبت را اساس دعوت خود قرار داد اظهار کرد: پیامبر افراد جامعه را به سمت وحدت برد حتی در آن امت اسلامی که پیامبر تاسیس کرد غیر مسلمان ها نیز حق مشارکت داشتند این وحدت در آن دوره یک اتفاق بسیار عجیبی بود حتی امروز هم عجیب است یعنی با همه پیشرفت های علمی و فکری که در علوم انسانی و اجتماعی رخ داده است هنوز آن ظرفیت و قدرت وجود ندارد که در گوشه ای از دنیا، جامعه و امتی به شکل آن جامعه ای که پیامبر در زمان صدر اسلام تاسیس کرد، ایجاد شود.
متن گفت و گوی دکتر حجت الله ایزدی با شفقنا را می خوانید:
* در زندگی پیامبر(ص) آثار زیادی از تلاش های ایشان برای گسترش اسلام در شبه جزیره عربستان و سطح جهان وجود دارد؛ پیامبر برای رسیدن به این هدف چه اقداماتی انجام داد؟
ایزدی: اساسا وقتی می خواهیم ادیان الهی را معرفی و دسته بندی کنیم مبنا و رویکرد برخی از ادیان الهی بر گسترش دعوت است در واقع مخاطب و هدف برای گستره آن همه جهان است و وظیفه اصلی اولیای دین و کسانی که پیرو آن پیامبر هستند بر گسترش و رساندن آن به گوش همه مردم جهان است؛ اما برخی از ادیان دین نژادی هستند مانند دین یهود که بنی اسراییل را مخاطب خود می داند و در حد نژادی باقی مانده و به همین دلیل هم آثار تخریبی آن در جهان بشر، بیشتر از آثار هدایتی و رحمانی آن بوده است اما از میان ادیانی که بر دعوت تاکید داشته و دعوت را محور کار خود قرار داده، دین مبین اسلام است و آموزه های صریح و شفاف آن تاکید بر دعوت همگانی دارند و از همه ظرفیت ها و ابزار دعوت هم استفاده می کند. همانطور که خدا در سوره نحل می فرماید « ادعُ إِلىٰ سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةِ ۖ وَجادِلهُم بِالَّتي هِيَ أَحسَنُ »« به سمت خدا و در مسیر خدا با ابزارهای حکمت، موعظه و جدال احسنت دعوت کن» در همین چند کلمه به شکل معجزه آسا و بسیار و عجیب هم طرح کلی گسترش اسلام مطرح شده است و هم سطوح و ابزار گسترش آن را معرفی کرده است. قاعدتا حکمت را در آغاز کار آورده که این از ممیزات دین اسلام است.
در اینجا لازم است هر یک از سه راه حکمت، موعظه و جدال احسنت را به طور جدا توضیح داد. حکمت یعنی اقناع عقلی دین و فکر برای دعوت به دین اسلام، چون اساسا وقتی نخبگان جامعه که عضو علم و دانش هستند یک دین را پذیرفتند خود آنها محور و کانون اصلی گسترش دین در بین اقوام و ملل مختلف قرار می گیرند لذا می بینیم که اسلام در اولین سطح، خردورزان و اندیشمندان جامعه را مدنظر قرار می دهد که با ابزار حکمت، عقل، اندیشه و اقناع صورت می گیرد. این مطمین ترین راه برای دعوت به آیین اسلام است اما از سوی دیگر وقتی مخاطبان را نگاه می کنیم طیف وسیع و گستره عظیمی از این مخاطبان، توده های مردم هستند که این توده ها بیشتر از آنکه با خرد و اندیشه با مؤلفه های ایمانی مواجه شوند بیشتر با گرایش های عاطفی و قلبی ارتباط برقرار می کنند لذا اسلام در اینجا موعظه را مبنا قرار داده است. یعنی در آنجایی که مخاطب، توده های مردم هستند بحث مسایل عاطفی و مسایلی که با قلب و دل سروکار دارد را مبنا قرار داده و بحث موعظه را مطرح می کند. مانند انذار از عواقب کارهای بد، بشارت به فرجام کارهای نیک، آثار مثبت و انسانی محبت ورزیدن به دیگران، آثار محبتی برقرار کردن با دیگران و اولیای دین و خدا را به عنوان کانون محبت معرفی کردن. پیامبر می فرماید «الحب اساسی» یعنی محبت اساس دین و اساس من و اساس ارتباط گیری من است. پیامبر رحمت اللعالمین است همچنان که خدا را مبنای رحمت می دانیم و انسان کاملی که به عنوان پیامبر اسلام برگزیده شده آن هم همچنان تجلی اسما و صفات رحمانیت و رافت الهی است. پیامبر محبت را اساس دعوت خود می داند که این محبت کارکرد عظیمی دارد که بسیار برق آسا و معجزه آسا می تواند دین اسلام را گسترش دهد.
و در مرحله سوم می فرماید « وَجادِلهُم بِالَّتي هِيَ أَحسَنُ» راه دیگر گسترش دین و ارتباط گیری با فرق مختلف را جدال احسنت می داند. علاوه بر گروه نخست عده ای در جامعه صدر اسلام و همچنین حال حاضر هستند که هر یک به دینی مانند دین یهود، مسیحیت، زرتشت و .. معتقد هستند که یکسری مبانی کلامی و اعتقادی دارند اما مبانی که دارند قطعا آن تاب برابری و رقابت و هم سنگی با معارف دین اسلام را ندارد. قرآن در اینجا می فرماید: شما با جدال احسنت اسلام را معرفی کنید یعنی نقاط ضعف و مبهمی که در دیگر ادیان است و همچنین در مقابل منطق و استدلال قوی که در پس آموزه های دین مبین اسلام است را درست بشناسید تا بتوانید در مواجهه با پیروان آن ادیان از ممیزات و برتری های مبانی دین اسلام درست استفاده کنید که این کار همان جدال احسنت است یعنی نشان دادن برتری دین اسلام در مقابل دیگر ادیان پس پیامبر این سه روش را در ترویج اسلام در دستور کار داشت و مسلمانان توانستند در کوتاه ترین زمان دین اسلام را در اقصی نقاط جهان بشریت گسترش دهند.
* پیامبر برای انجام رسالت خود لازم بود تا مردم عربستان را که به صورت قبیله ای زندگی می کردند و همواره با یکدیگر در حال جنگ بودند را به اتحاد برساند. انجام این کار به راحتی ممکن نبود پس پیامبر چگونه اقوام و اقشار مختلف را با یکدیگر متحد و منسجم کرد؟
ایزدی: پیامبر اسلام در جزیرة العرب و در ساختن جامعه و امت اسلامی آنقدر که به وحدت، یکپارچگی و رفع عوامل تفرقه و ایجاد همگرایی و همبستگی جامعه اسلامی تاکید داشتند بر هیچ چیز دیگر تاکید نمی کرد. همانطور که اشاره کردید دین اسلام در جامعه ای ظهور می کند که جامعه از همه عوامل و امکانات تفرقه و دشمنی برخوردار بود و عوامل وحدت و همگرایی بسیار ضعیف بود. جامعه عربستان یک جامعه قبیلگی بود در این جامعه قبیله به سمت مرکز و درون قبیله به صورت همگرا و منسجم و متعصبانه، پیش می رفت و قبیله را همه چیز خود می دانست و حق را با قبیله و هر چیز غیر قبیله را باطل می دانست بنابراین این جامعه به دلیل فرهنگ قبیله گرایی در آتش تفرقه و کینه می سوخت همانطور که قرآن می فرماید «این جامعه بر یک علی النار یعنی در کنار دره های هولناک آتشینی قرار گرفته بود که در این دره های کینه و دشمنی و جنگ سقوط می کرد» که اسلام، آنها را از این دشمنی و شعله ور بودن زبانه های آتش تفرقه و نفاق نجات داد و به وحدت حول محور توحید و خدا سوق داد. حدیث “همگی به ریسمان خدا چنگ زنید” بیانگر همین اقدام پیامبر است. در واقع پیامبر سعی کرد قبایل را در امت اسلامی مستحیل کند یعنی همه مسلمان ها جدای از اینکه از چه قوم، قبیله، نژاد و فرهنگ هستند در جامعه اسلامی با یکدیگر برادر هستند و پیامبر میثاق برادری بین همه این افراد را به اجرا گذاشت به گونه ای که در جامعه تازه تاسیس اسلامی توسط پیامبر اساس بر قبیله و فرزند یا پایگاه نژادی نبود بلکه بیشتر در اخلاص به اسلام، ایمان به خدا و تقوا و شایستگی فردی و تعهدات اسلامی بود که افراد امتیاز پیدا می کردند. پس در پی این اقدامات بود که پیامبر سلمان فارسی را السلمان من اهل البیت می دانست و سلمان جزو فرزانگان و کانون وحی منزل شد اما از سوی دیگر هیچ مال، جایگاه، قوم و قبیله ای برای شیوخ جابر قریش مثل ابولهب وجود نداشت بلکه در گردن او طنابی است که او را به سمت جهنم می برد و آتش بیار آن آتشی که ابولهب و شیوخ سرکش در آن می سوزند زنان و خانواده او هستند. جامعه ای که در آن از نژادهای مختلف مثل سلمان فارسی، ابوفکیهه رومی، در کنار ابوذر غفاری و مقداد و دیگر عرب های مخلصی که به اسلام ایمان آورند و تعهد به اسلام پیدا کردند به عنوان کانون یک امت نام برده می شود. امتی که همه عناصر مختلف در آن حضور یکسانی دارند و شایستگی آنها هم به میزان اعتقادشان به اسلام است پس پیامبر افراد جامعه را به سمت وحدت می برد حتی در آن امت اسلامی که پیامبر تاسیس می کند غیر مسلمان ها نیز حق مشارکت دارند. این وحدت در آن دوره یک اتفاق بسیار عجیبی بود حتی امروز هم عجیب است یعنی با همه پیشرفت های علمی و فکری که در علوم انسانی و اجتماعی رخ داده است هنوز آن ظرفیت و قدرت وجود ندارد که در گوشه ای از دنیا، جامعه و امتی به شکل آن جامعه ای که پیامبر در زمان صدر اسلام تاسیس کرد، تاسیس شود لذا همان اول پیامبر به گونه ای امت اسلامی را تاسیس می کند که بتواند برای ابد تاریخ بشر به عنوان یک الگو و شیوه امت جهانی اسلام مورد توجه و بهره برداری قرار بگیرد.
* می بینیم که در کلام رسول خدا اتحاد مسلمان ها در کنار توحید عبادی قرار گرفته است که این امر اهمیت اتحاد را نشان می دهد این مساله چقدر در جامعه اسلامی حال حاضر مورد توجه مسلمان ها قرار گرفته است؟
ایزدی: پیامبر همانطور که با تیزهوشی و افتخارات عجیب امت اسلامی را تاسیس کرد معیارهایی را قرار داد که این وحدت الی الابد باقی بماند مانند اینکه همه باید به سمت یک قبله نماز بخوانند و به یک کتاب الهی ایمان داشته باشند. همچنین پیامبر در حجة الوداع علاوه بر تاکید بر خدای واحد اعلام کرد که خون مسلمان ها حرام است و این ماه و این مکان و سرزمین حرام است. همچنین خون همه مسلمان ها بر یکدیگر حرمت دارد. پیامبر حرمت خون، مال و آبروی مسلمان ها را برای همیشه به عنوان اساس این وحدت مطرح می کند به این معنی که هیچ کسی حق ندارد بگوید من مسلمانم ولی بخواهد تعرضی به جان و مال و آبروی کسی داشته باشد جالب اینکه در همان خطبه ها اهل بیت(ع) را همسنگ قرآن قرار می دهد و مرجع اختلافات و رفع اشکالاتی را که در جامعه پیش می آید را اهل بیت خود می داند. یعنی اینطور نیست که بگوییم زمانی که پیامبر رحلت می کند امت دچار تفرقه می شود بلکه همچنان امامت، ولایت و اهل بیت پیامبر تا پایان تاریخ به عنوان محور و کانون امت اسلامی به مسلمانان و همراه قرآن معرفی می شود. بنابراین پیامبر شاخص هایی برای وحدت ایجاد می کند قبله واحد، ایمان به خدا و قرآن کریم که از سوی خدا از تحریف تضمین شده است و اهل بیت که همسنگ قرآن قرار گرفتند و حرمتی که خدا برای جان و مال مسلمان قرار داده و اینکه اگر کسی مومن مسلمانی را متعمدا بکشد او در آتش دوزخ تا ابد خواهد سوخت و گناه او به هیچ وجه بخشوده نیست.
* آیا این وحدت مورد نظر پیامبر (ص) در جامعه الان اجرایی شده است؟
ایزدی: علی رغم اینکه دشمنان مختلف به شکل های گوناگون از زمان صدر اسلام تلاش داشتند که جامعه اسلامی را به تفرقه و جنگ داخلی بکشانند و امروز هم بیش از همه شاهد آن هستیم که همه قدرت های فرا منطقه ای، استکباری و دشمنان بشریت و اسلام اینچنین گروه های تکفیری را تقویت و سازماندهی می کنند تا بتوانند در جامعه اسلامی ایجاد تفرقه کنند. ولی می بینیم این جریانات تفرقه آمیز هماهنگ و یکپارچه از سوی تمام دانشمندان اسلامی محکوم می شوند. مثلا در خبرها داشتیم که داعش سه نفر از علمای اهل سنت در بصره را به شهادت رسانده است. آنها به جایی رسیدند که خود را در مقابل همه مذاهب اسلامی می بینند و کارشان به جایی می رسد که مجبور می شوند برای پیش برد اهدافشان علمای اهل سنت را با خود همراه سازند تا کار خود را توجیه کنند اما از همه آنها مایوس شدند بنابراین دست به این جنایات می زنند. دشمن هر چه تلاش کرده که با عوامل تفرقه زا و دشمنی و ستیز بتواند در جامعه اسلامی دو دستگی ایجاد کند ناکام مانده بنابراین گروه های تکفیری در اقلیت محض و در مقابل همه امت اسلامی قرار گرفته اند.
* راه مقابله با این افراط گرایی و رساندن جهان اسلام به وحدتی که مدنظر پیامبر(ص) بود چیست؟
ایزدی : راه نجات از تفرقه، رسیدن به وحدت است. بهترین راه مقابله با همین مساله وحدت است که جهان اسلام آن را شناخته و به آن عمل می کند و در این راه موفق بوده است. وحدت جهان اسلام بر اساس آموزه های اسلامی قرار دارد هیچ توجیهی برای کشتن هیچ مسلمانی اعم از زن و مرد و پیر و جوان و از هر فرقه ای، در اسلام وجود ندارد و همه مردم به طور یکسان از امنیت کامل در دین اسلام برخوردار هستند بر همین اساس وقتی علما اعمال وحشیانه و افراط گرایانه گروه های تکفیری را محکوم می کنند به این معناست که ریشه تفرقه و خشونت و افراط گرایی توسط جهان اسلام کنده شده و از همین جهت تاکید بر این موضوع هم می تواند تیر خلاصی بر گروه های تکفیری و عوامل استعمار باشد.
گفت وگو از فهیمه ابراهیمی- شفقنا
انتهای پیام