شفقنا افغانستان-عفراء چلبی دختر خالص چلبی از نویسندگان عرب است که در سوریه متولد شد اما هم اکنون در کانادا زندگی می کند. او رساله دکترای خود را در علوم تاویل قرآن نوشته است. چلبی در مسجدی در کانادا خطبه خوانده و امامت جماعت را به جا آورده است. خطبه خواندن او در نماز عید قربان گذشته سرو صداهای زیادی را به پا کرد. آنچه را می خوانید بخش هایی از یک گفت وگوست که شبکه الحره به همین مناسبت با او ترتیب داده است. عفراء چلبی در این گفت وگو می گوید از دین به شیوه ای صحیح دفاع می کند و اجازه نمی دهد کسانی که نمی پسندد از زبان او حرف بزنند. به اعتقاد او گفت وگو و راهنمایی عقل بهترین ضامن سلامتی جوامع اسلامی و خلع سلاح بهترین راهکار برای جلوگیری از کشتارهای کنونی در خاورمیانه است. چلبی در آلمان و عربستان سعودی هم زندگی کرده است. خودش می گوید از اندیشه های پدرش خالص چلبی و دایی اش جودت سعید تاثیر پذیرفته که هر دو از مدافعان جدی حقوق زنان بوده اند.
***
– به نظر تو چرا خطبه خواندن در عید قربان اینهمه سروصدا داشت؟
* این واکنش ها طبیعی بود هرچند من تا این حد انتظارش را نداشتم. البته خیلی از مردان و جوانان و بخصوص زنان از کار من استقبال کردند که آن هم برای من غیر منتظره بود.
– ایراد خطبه ارتباطی به تحصیلات شما در علوم دینی داشت؟
* خطبه در واقع برای اقلیت مسلمان ساکن کانادا و به مناسبت عید قربان بود. من البته در تمام زندگی ام به علوم اسلامی و مسایل دینی توجه کرده ام. هرچند کار فقهی ندارم و فتوا نمی دهم. چون این ها برای خود متخصصانی دارد. اما خطبه خواندن نباید در انحصار کسی باشد. بلکه باید فضا را بازگذاشت تا هرکس که توانایی اش را دارد بیاید و بخواند. کافی است اطلاعات لازم را داشته باشید تا مردم به شما اعتماد کنند. مهم است که شخصیت های معروف و علمی بیایند و خطبه بخوانند اما این مساله تنها منحصر به مردان نیست و زنان هم باید در آن مشارکت داشته باشند. زیرا زنان هم در ساخت جوامع و تربیت نسل های آینده درکنار مردان حضور دارند. سران قریش از پیامبر انتقاد می کردند که چرا زنان و بردگان را وارد محافل و مجالس می کند. اما پیامبر با زنان مشورت می کرد و آنها را به امامت برمی گزید یا به عنوان موذن معرفی می کرد و زنان را با خود به جنگ ها می برد.
– بعضی کاری را که شما کردید قبول ندارند و آن را مخالف با شرع می دانند؟
* من این نظر را قبول ندارم. نباید به احکام لطمه زد و شعایر دینی را خراب کرد. با رویکرد فقهی در امور ثابتی که تغییر نمی کند موافقم و باید از آنها تبعیت کرد. کاری را که من کرده ام توسعه یک قاعده اجتماعی برای کسانی بود که این شعایر را قبول دارند. به نظر من، وضعیت امروز زنان مثل سیاهان درجنوب آفریقا دردوران تبعیض نژادی یا سیاهان در آمریکای دهه شصت است. زن ها برای ورود به مسجد باید از درهای مخصوصی وارد شوند. دستشویی های آنها باید جدا باشد. زن در مسجد یک شهروند درجه 2 به حساب می آید یا شاید هم درجه 10. زنان به عقب رانده می شوند. آنها باید توی پستو باشند یا توی اتاق دیگر. به این نمی گویند حضور در مسجد. به این نمی گویند مشارکت برابر در زندگی.
من تعصب ندارم بلکه می خواهم مثل همان دوره پیامبر رفتار شود. در آن ایام از حضور زنان در مسجد استقبال می شد. دلیل آن طواف زنان و مردان باهم در کعبه است. این یکی از سنت های باقی مانده از دوران رسول است که در آن زمان جاری بود. رفتار و لباس و نحوه برخورد ما با دیگران باید به همین سبک باشد.
– به طور کلی نظر شما درباره زنان مسلمان معاصر چیست؟
* در ابتدای اسلام این عدالت اجتماعی بود که برقرار شد اما به تدریج به دلیل امتیاز خواهی های اشراف و سلسله های حاکم به حاشیه رفت. در ابتدای اسلام، زنان و بردگان هم مسلمان به حساب می آمدند. سلیمه بنت الخیاط حاضر بود برای دین جدید از مرگ استقبال کند چون انسانیت خود را در آن می دید. سران قریش از پیامبر انتقاد می کردند که چرا زنان و بردگان را دور خودت جمع می کنی. من دینم را دوست دارم و آن را پذیرفته ام. کاری را که الان می کنم یک فراخوان برای همه زنان مسلمان است و اینکه اجازه ندهید زن در خانه های خدا ( مساجد ) شهروند درجه 2 باشد.
– درباره مساله حجاب زنان چه می گویید؟
* قرآن مفهوم لباس تقوا را مطرح می کند به این معنا که زن نباید کالایی برای دیگران باشد. ما در جوامع مردسالار می بینیم که زنان به یک کالای جنسی تبدیل شده اند. کالایی که آن را مثل درخت کریسمس تزیین می کنند و می پوشانند. یا مثل یک گوهر آن را پنهان می کنند. قرآن به انسانیت زن توجه می کند. به نظر من برای لباس نمی توان توصیفی پیدا کرد بلکه باید احترام زن حفظ شود. من دراین باره از سخنان جمال البناء استفاده می کنم که گفت حجاب زن یک سنت و عرف است مثل ریش برای مردان. فریضه اصلی رعایت تقواست. باید در رفتار و پوشش و تعامل خود با دیگران تقوا داشته باشیم.
– در مورد تعدد زوجات در اسلام چه می گویید؟
* قرآن خود به این مساله پاسخ داده است. یعنی با برخی از رفتارهای جنس مذکر همراهی کرده اما گفته است « لن تعدلوا ». رویکرد اصلی تک همسری است اما مردانی که بالغ و عاقل هستند می توانند چند همسر داشته باشند. اسلام دراین باره تسامح به خرج داده است اما این نباید به یک الگو برای دیگران تبدیل شود.
– ازدواج زن مسلمان با غیر مسلمان را چگونه می بینید؟
* دراین باره هم قرآن به صراحت گفته است. قرآن غذا و ازدواج با اهل کتاب را جایز شمرده است و نگفته که برای یک عده ای حلال و یک عده ای حرام است. البته برای یک زن مسلمان آسان تر این است که با یک مرد مسلمان ازدواج کند تا یک مرد غیر مسلمان. زیرا می خواهند فرزند تربیت کنند و باید هویت او معلوم باشد. من البته در مکانی نیستم که فتوا بدهم. برای فتوا باید مطالعات دقیق و مفصلی صورت گیرد. دراینجا ما فقط نظرخودمان را می دهیم.
– شما خودتان را سکولار می دانید؟
* فرهنگ ما سرشار از مطالب دینی و علمی است. ما در دوران زیبایی زندگی می کنیم که همه جا را تخصص های بشری گرفته است. تحولات علمی راه را برای ساخت نهادهای مدنی که نسبت به ایدئولوژی ها و ادیان حالت بی طرفی داشته باشند باز کرده است. در همه این موارد عدالت میزان است نه هویت های دینی یاقومی. من همه این نظرها را می پذیرم. از این رو خیلی مرا سکولار می دانند و من به آنها نمی گویم که اشتباه می کنید. چون به اعتقاد من ما در دورانی زندگی می کنیم که باید از همه تخصص های بشری استفاده کنیم تا بتوانیم یک جامعه عادلانه تر و بازتر و مرفه تر و زیباتر را بسازیم.
– تا چه حد فکر می کنید این افکار قابل تحقق باشد و چقدر نسبت به آینده خوش بین هستید؟
* من به شکست خوب اعتقاد دارم. تمام مصلحانی که در امور انسانی تلاش کرده و نتایج کارشان را ندیدند همینطور بودند. آنها تنها بذرهایی کاشتند. ما باید به امکاناتی که در اختیار داریم اتکا کنیم و بذر درختانی زیبا را بکاریم و به دنبال نتایج فوری نباشیم زیرا این درخت ها قرار است نسل های آینده ثمر بدهد. من به دنبال عدالت اجتماعی و خلع سلاح هستم. حضرت رسول در حجه الوداع بر دو امر مهم تاکید کرد. فرمود: «شما را به رعایت حال زنان سفارش می کنم. بعد از من کافرانی نشوید که گردن همدیگر را می زنند». پیامبر چالش های جامعه خود را می شناخت. الان هم احساس می کنیم این ها مهم ترین چالش های ما هستند. خشونت و نا برابری اجتماعی.
یکی از آرزوهای من این است که پیش از مرگ ببینم زنان بر منبر می روند و سلاح ها به کنار گذاشته شده است. کاری را که من انجام می دهم به این خاطر نیست که بگویم من داناتر یا پارساتر ازسایر زنانی هستم که آنها را می شناسم. برخی از منتقدان من می گویند اسم من « عفراء » است یعنی خاک یا غبار. من این نظرشان را قبول دارم. من می خواهم همان خاک باشم. خاکی که نسل های آینده بر روی آن قدم بزنند. کاری را که من انجام دادم جز برای نسل های آینده نبوده است. برای زنانی که هنوز به دنیا نیامده اند. زنانی که می خواهم قدم به جهانی بگذارند که نسبت به زنان مهربان تر باشد و از آنها و عقل و خردشان استقبال کند. شاید من این ها را در زندگی خودم نبینم. اما یقین دارم زنانی خواهند آمد و برمنبر رفته و برای جمیع مسلمانان خطبه خواهند خواند که من حتی لیاقت بوسیدن پاهای شان را هم ندارم.
– درباره اینکه زنان پیش نماز باشند چه می گویید؟
* وقتی ازخطبه خواندن زنان صحبت می کنیم در واقع از امامت او بر جماعت هم حرف می زنیم؛ این اولین بار نیست که من خطبه می خوانم. تاکنون سه بار خطبه خوانده ام. دو بار هم برای زنان و مردان پیش نماز بودم. 10 سال پیش هم در نماز تراویح شرکت کردم. به اعتقاد من امامت جماعت یا خطبه خواندن به هم مربوط است و من به رهبری معنوی و سیاسی زنان اعتقاد دارم. درک من از قرآن می گوید بین زن و مرد هیچ فرقی نیست. از این رو ما نباید بین رهبران تفکیک نژادی یا جنسیتی قایل شویم.
– به نظر شما کی جهان اسلام و عرب به این حرف ها خواهد رسید؟
* من نسبت به آینده خوش بین هستم و معتقدم تغییرات بزرگی در راه است. جوامع مسلمان هم دارد به سرعت تغییر می کند. مصیبت ها آزار دهنده است. ما باید از افکار جدید استقبال کنیم و به ارزش های حقیقی پی ببریم. نمی خواهیم اسلام را تغییر دهیم بلکه می خواهیم یک زندگی سعادتمند داشته باشیم. الان اسلام به گونه ای تفسیر می شود که مطلوب ما نیست. کسانی هستند که از زبان ما حرف می زنند. بعضی از اسلام گریزان شده اند. چون کسانی از زبان آن سخن می گویند که رفتاری مثل راهزنان و دزدان دارند. من حاضر نیستم کسانی از دینم حرف بزنند که چنین خصوصیاتی دارند.
– شما در خطبه خودتان انتقاد کردید که چرا مسلمانان همدیگر را می کشند. نظر شما درباره تحولات جاری در عراق و سوریه چیست؟
* برای من خیلی تاسف بار است که می بینم برادران دینی به روی هم سلاح می کشند. از همان زمانی که بچه بودم این نزاع ها را دیده ام و می دانم که هیچ کس هم در آنها پیروز نیست. آرزو می کنم که این نزاع ها به پایان برسد. اما برای رسیدن به آرامش باید سلاح را کنار گذاشت. باید به جای سلاح، از عقل استفاده کرد.
منبع: شبکه الحره
ترجمه: شفقنا
انتهای پیام