شفقناافغانستان-وجوه وثاقت حديث در نزد شيعه، چيست؟
پاسخ:
علماء شيعه، آن چيزي كه بعد از قرآن مورد توجّه قرار دادند؛ حديث، علم الحديث دراية الحديث و علم الرجال بوده است. قبل از هر چيز به اين اصطلاحات، اشاره مي كنيم:
الف) «حديث» در لغت به معناي چيز تازه و در اصطلاح كلامي است كه قول، فعل و تقرير معصوم ـ عليهم السّلام ـ را حكايت مي كند.
ب) «علم الحديث» مشتمل بر اصول و قواعدي است كه با استفاده از آن مي توان قول، فعل و امضاء عملي معصوم ـ عليهم السّلام ـ را شناخت.
ج) «دراية الحديث» دانستن قواعدي كه به كمك آن مي توان به معاني و مفاهيم حديث پي برد.
د) «علم رجال» بررسي راويان حديث و ناقلان آن ها و رجال سند از جهت وثاقت مي باشد.[۱]
و) «مصطلح الحديث» از كيفيت حديث از حيث آحاد و تواتر، اتصال و انقطاع آن به معصوم از نظر واسطه ها، بررسي مي شود. تعليم و تعلّم اين علم در بين علماء، نشانة اهميت زياد به «حديث» است؛ حتّي امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند: «حديث تدريه خير من الف ترويه»[۲] «فهميدن يك حديث، از نقل هزار حديث بهتر است.» لذا قبل از هر چيز ادبيات عرب علم و لغت، عام و خاص، مطلق و مقيد، مجمل و مبين، ظهور و دلالت الفاظ، ناسخ و منسوخ، حقيقت و مجاز، مفاهيم شرط و وصف و غايت… مورد بحث قرار مي دهند تا احاديث صحيح را از جعلي جدا نمايند.
ملاك وثاقت حديث:
۱ـ عدم مخالفت با قرآن: اگر مضمون و محتوي حديث، برخلاف نص يا ظاهر قرآن باشد، مورد قبول علماء شيعه قرار نمي گيرد. «يا ايها الناس ما جائكم عني يوافق كتاب الله فانا قلته و ما جائكم يخالف كتاب الله فلم اقله»[۳] «اي مردم! آن چه از من به شما رسيده در صورت موافقت با كتاب خدا، من گفته ام، و آن چه را كه مخالف با قرآن باشد؛ نگفته ام.»
۲ـ عدم مخافت باسنت: حديث، نبايد با سنّت قطعي رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ و خبر متواتر، مخالف باشد: امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمودند: «لا تصدق علينا الا ما وافق كتاب الله و سنة نبيه»[۴] «حديثي را كه از ما به شما مي رسد اگر با قرآن و سنّت رسول الله موافق نباشد؛ تصديق نكنيد.»
۳ـ عدم مخالفت با عقل: هر حديثي را كه با بديهيات عقل، مخالفت نمايد، صدور آن از معصوم مورد اشكال است: مانند توحيد، رؤيت خداوند، جبر و اختيار، نبوت، معاد…
۴ـ عدم مخالفت با ضرورت و اجماع: «اجماع» اتفاق نظر جميع فقهاء را در يك امر شرعي مي گويند و ملاك حجيت آن، كشف قول پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ مي باشد. «اذا اختلف احاديثنا عليكم فخذوا بما اجتمعت عليه شيعتنا فانه لا ريب فيه»[۵] زماني كه به سر يك حديث اختلاف پيدا شد؛ به آن حديثي كه اجماع نموده اند؛ اخذ نماييد»
۵ـ راويان: بايد عاقل، بالغ، عادل، ضابط، حافظ، ايمان اثني عشري… (غير اثني عشري، اگر مذمّت نشده باشند وثقه باشند، مورد وثوق است) غير از اين مانند: كذّاب، مجهول، و… مورد وثوق نيست.
۶ـ از نظر سند، بايد مسند باشد تمام راويان در سلسله سند ذكر شده باشند، و كسي از سند ساقط نشود. مانند مرفوع، مرسل…
۷ـ از نظر متن، محتوي و دلالت، بررسي دقيق مي شود از اين كه معارض با احاديث ديگر نباشد، كلام قبيح و مستهجن نباشد، موافق قواعد ادبيات عرب باشد و موارد فوق الذكر و… به طور خلاصه، حديث به چهار قسمت تقسيم مي شود:
اوّل) حديث صحيح: آن حديثي است كه سلسله سند آن به پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ متّصل باشد و ناقل آن در تمام طبقات، شيعة اثني عشري ضابط و عادل باشد.
دوّم) حديث حسن، حديثي است كه سلسله سند آن متصل به معصوم باشد و راوي شيعه و مورد ستايش (نه در حد عدالت) و مذمت هم نشده باشد.
سوّم) حديث موثق: حديثي است كه سند آن متصل به معصوم باشد و همه يا بعضي از راوي آن غير دوازده امامي و از طرف اصحاب ما، تصريح به توثيق شده اند.
چهارم) حديث ضعيف: حديثي است كه هيچ كدام از شرايط (حسن، صحيح، موثق) را ندارد.[۶] اين پاسخ كوتاه بيان مختصري از شرايط وثاقت احاديث در بين علماء شيعه است به سبب اين كه، اين احاديث، دست نخورده و تحريف نشده به دست مردم و آيندگان برسد تا از چشمة زلال معرفت و علم، بهره اي ببرند و همچنين از بين اين احاديث، خرافات و جعليات را پالايش كنند.
منبع: www. Andisheqom.com
پى نوشت ها:
[۱] – سيد محمد امين، روايت و درايت، (قم؛ اورامان، چ ۱، ۱۳۷۲)، ص ۳۳ ـ ۲۰ و ر. ك: جعفر سبحاني، كليات في علم الرجال، (قم؛ انتشارات مهر، چ ۲، ۱۳۶۶ هـ، ص ۲۵ ـ ۹).
[۲] – علامه محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، (بيروت، مؤسسة وفاء، چ ۲، ۱۴۰۳ هـ)، ج ۲، ص ۱۸۴ چ ۵).
[۳] – محمد بن حسن حرّ عاملي، وسائل الشيعه، (تهران، مكتبة الاسلاميه،چ ۷، ۱۳۷۲)، ج ۱۸، ص ۷۹، ص ۱۵.
[۴] – همان، ج ۱۸، ص ۸۹، ج ۴۸.
[۵] – همان، ج ۱۸، ص ۸۸، ۴۳.
[۶] – زين الدين بن علي بن احمد العاملي، الرعاية في علم الدراية، (قم؛ مكتبة آيت الله مرعشي نجفي، چ ۱، ۱۴۱۳ هـ ق)، ص ۲۰۰ ـ ۴۹. و سيد محمد امين، روايت و درايت، ص ۱۲۵ ـ ۹۴ و زين العابدين قرباني لاهيجي، علم حديث (قم؛ انصاريان، چ ۱، ۱۳۷۰)، ص ۱۱۱ ر. ك: علم الدرايه، استاد جعفر سبحاني، انتشارات مهر.
منبع :پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه
انتهای پیام