شفقناافغانستان- مصعب السوسی در قدس العربی نوشت: ضرب المثل مشهور مراکشی در تعیین جایگاه زن، بالاتر از ضرب المثل عربی است که می گوید: «پشت هر مرد بزرگی زنی ایستاده است». در ضرب المثل مراکشی اصل و ریشه ی هر چیزی در زندگی را به زن مربوط می دانند و می گویند «برنده از زن برنده و بازنده از زن بازنده است» فرهنگ ریشه دار آمازیگی در مراکش، جایگاه ریاست خانواده را به زن می دهد و وی را «تمگارت» به معنای رییسِ زن می نامد. این درحالیست که مرد در زبان آمازیگی «امگار» یعنی رییس نامیده نمی شود مگر اینکه به معنای حقیقی رییس قبیله یا طایفه باشد، در غیر اینصورت فقط«أرگاز» یعنی مرد نامیده می شود.
در عهد نخست وزیری عبد الإله بنكيران امیدها و رویاهای زنان در به دست آوردن جایگاه مناسب اجتماعی با شکست مواجه شد و نخستین انتقادات به دولت وی در سطح تعداد زنان به کار گرفته شده در کابینه بود. در اولین دولت مراکش پس از موج اعتراضات مردمی که در غرب آفریقا آغاز شد و بعدها بهار عربی نامیده شد سهم زنان در کابینه ی وزراء از مجموع 32 وزیر تنها یک زن بود آن هم وزارت امور زنان. با وجود اینکه تنها زن کابینه از خودِ حزب عدالت و توسعه ی اسلامی بود موج انتقادات روانه ی این حزب شد که با توجه به قدرتی که از آن برخوردار است تنها زن موجود در کابینه وابسته به این حزب است.
اما ماهیت انتقادها پس از دور دوم حکومت بنکیران و کناره گیری حزب استقلال مراکش از دولت و همچنین تعدیل وزرای کابینه در ماه می 2013 تغییر کرد و دامنه ی آن گسترده تر شد. اینبار سهم زنان در کابینه ی دولت جدید 6 نفر بود اما انتقادات، از نحوه ی برخورد حزب عدالت و توسعه با مسایل و مشکلات زنان بود نه سهمیه ی زنان در دولت.
بسیمه الحقاوی «وزیر زنان، خانواده و توسعه اجتماعی مراکش» در گفت وگو با قدس العربی گفت: وزارت تحت امر وی گامی بلند در تحقق انصاف و مساوات در چارچوب طرح اکرام شخصیت زن برداشته است و وی نزدیک به 100 عنوان توصیه از کمیته های مختلف جامعه ی مدنی در مورد مسایل، مشکلات و دغدغه های گوناگون زنان دریافت کرده است. وزارت مذکور همچنین در زمینه ی هم اندیشی و هماهنگی از ده ها تن از بانوان عضو در جمعت های زنان دعوت به همکاری کرده است.
وی اشاره کرد: مساله ی خشونت علیه زنان همچنان شاخص ترین دغدغه ی زنان است و وی از زمان تصدی پست وزارت همّ و غم خود را بر روی آن متمرکز کرده است. الحقاوی گفت: به همین منظور رصدخانه ی ملی برای مبارزه با خشونت علیه زنان ایجاد شده است و لایحه ای برای اصلاح قانون مبارزه با خشونت علیه زنان به پارلمان مراکش ارائه شده است، البته رصدخانه ای نیز برای بهبود چهره ی زن در رسانه ها و مطبوعات کشور ایجاد شده است.
وزیر امور زنان مراکش در ادامه گفت: مسایل و مشکلات زنان ابعاد متفاوتی دارد و گرایش های سیاسی گوناگونی در این زمینه وجود دارد اما با تمام این تفاصیل باید گفت که وضعیت زن مراکشی طی سالهای اخیر شاهد برخی تغییرات بوده است و میزان آگاهی های رسانه ای آنان افزایش یافته است.
وی گفت: با وجود این آگاهی باز هم برخی دیدگاه های سنتی نامناسب و ناقص پیرامون جایگاه زن در اجتماع دست نخورده باقی مانده است طوری که برخی از فعالین زن در عرصه ی سیاسی و اجتماعی از نظر نحوه ی تفکر «مردسالارتر از مردان هستند».
پیرامون انتقاداتی که جمعیت های زنان مراکش نسبت به عدم مشارکت فعال وزارت زنان در طرح های آنان وارد کرده اند نیز خانم وزیر گفت: من تلاش کمیته های جامعه ی مدنی برای حرکت به سوی شرایط بهتر را درک می کنم اما باید بگویم که ما وظیفه داریم از تمامی ظرفیت های زنان استفاده کنیم نه صرفا گروهی خاص.
در شرایطی که وزارت امور زنان پیگیر مسایل و مشکلات شاخص بانوان مراکشی است تا حقوق و جایگاه آنان را در جامعه ترفیع دهد، با انتقادات شدیدی نیز نسبت به نحوه ی برخورد حزب عدالت و توسعه با مسایل زنان روبرو می شود. نخستین انتقاد از برخورد جنجالی حبیب الشوبانی وزیر مسوول روابط بین پارلمان و جامعه ی مدنی، وابسته به حزب مذکور می باشد. وی روزنامه نگار زن «خدیجه الرحالی» را در آوریل گذشته با این استدلال که لباس وی «خارج از نزاکت» است از ورود به ساختمان پارلمان منع کرد. الرحالی می گوید: شوبانی به من گفت که لباس تو مناسب حضور در پارلمان نیست و جایگاه پارلمان را خدشه دار می کند.
این اقدام وزیر، موجب برانگیختن موجی از نارضایتی در میان روزنامه نگاران و فعالین زن مراکشی در عرصه های حقوقی و سیاسی گردید. کمیته ی بین المللی روزنامه نگاران(IFJ)- که مقر آن در بروکسل است- این اقدام را «حملات پی در پی حکومت مراکش علیه روزنامه نگاران زن» خواند. در بیانیه ی این کمیته، رفتار وزیر «خشونت لفظی» علیه الرحالی بیان شده است و حملات پی درپی به رسانه ها به صورت عام و سریال های تلوزیونی به صورت خاص به دلیل تمرکز بیش از حد وزارت مذکور بر نحوه ی پوشش محکوم شده است.
در ادامه ی این بیانیه آمده است: چنین برخوردهایی پایمال کردن آشکار کرامت زن است. این کمیته از حکومت مراکش درخواست کرده است به تعهدات خود پیرامون تساوی حقوق زن و مرد و همچنین توجه به حقوق بشر پایبند باشد و از مساله ی لباس و ظاهر زنان برای توجیه سیاست های مرتجعانه خود سوءاستفاده نکند. (IFJ) از دولت بنکیران خواسته است تا به جای تمرکز بیش از اندازه بر روی لباس و ظاهر زنان در شبکه های تلویزیونی بکوشد تا مشکلاتی حقیقی همچون عدم آزادی و استقلال مطبوعات و حمایت روزنامه نگاران در برابر خشونت فیزیکی پی در پی توسط نیروهای امنیتی را برطرف نماید.
در بخش دیگری از انتقادات این کمیته، به برخورد دولت با زنان پرداخته شده است آنجا که به سخنان نخست وزیر این کشور در نشست هیات مشاوران -ژوئن گذشته- اشاره می کند. بنکیران در این نشست در پاسخ به سوال یکی از مخالفان سیاسی پیرامون «مسایل زنان در برنامه ها و سیاست های کلی دولت» تاکید می کند که زنان دارای حق اشتغال و آموزش هستند. وی به این نکته اشاره می کند که جهان معاصر مشکلات زیادی را در مساله ی زنان ایجاد کرد است و کار در برخی کشورها به فقدان حضور کارآمد زن در زندگی خانوادگی و اجتماعی کشیده شده است. وی در مورد انتقادات از حزب حامی وی پیرامون اهمیت والای بعد خانوادگی در دیدگاهش نسبت به زن گفته است: اگر این دیدگاه اشتباه باشد باز هم ما آن را ادامه می دهیم و به آن می بالیم، ما در برابر دیدگاه معاصر که قصد دارد بعد خانوادگی را از زن بزداید می ایستیم. وی تصریح کرد: زنان در جوامع اروپایی اصلا وقت برای ازدواج ندارد چه رسد به اینکه بچه دار شوند و فرزندانشان را تربیت کنند! بنکیران نقش خانوادگی زن را مقدس عنوان کرده و گفته است: وقتی زنان از خانه خارج می شوند چراغ خانه خاموش می شود، زن ها گنجینه های منازل هستند.
پس از این اظهارات صدها تن از فعالین حقوقی زن به نشانه ی اعتراض در برابر پارلمان مراکش تجمع کردند تا دعوت اتحادیه مدنی را برای فعال سازی فصل 19 قانون اساسی اجابت کرده باشند. در این فصل از قانون اساسی آمده است که زن و مرد در حقوق، آزادی های مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برابر هستند، به جز استثنائات و پیمان نامه های بن المللی که مراکش نیز قبلا آنها را پذیرفته و قانونی دانسته است.
در این تظاهرات، پلاکاردهایی سرخ رنگ با عنوان «بنکیران حد خودت را بشناس» حمل می شد و برخی از زنان به نشانه ی اعتراض ظروف آشپزخانه را در دست داشتند. بارزترین و گزنده ترین شعارها نسبت به حکومت و شخص نخست وزیر «محکومیت زن با ایده های عصر حجری ممنوع»، «نه عدالت می خواهیم و نه توسعه، ارتجاع را خاتمه دهید»، «مشکلات زنان، تنها شعار انتخاباتی نیست» و «من گنجینه نیستم» بود.
واکنش های فراوانی پیرامون سخنان نخست وزیر مراکش رخ داد، برخی آن را تایید و برخی شخصیت های حقوقی و سیاسی آن را محکوم کردند اما در شبکه های اجتماعی، بخش عظیمی از کاربران از «دیدگاه سطحی نخست وزیر نسبت به مشکلات زنان» به شدت انتقاد کرده و گفته اند: اگر زن، احترام کامل و استقلال اقتصادی داشته باشد و به نقش وی در انسجام بافت خانواده اعتراف شود روانه ی بازار کار نمی شود و زحمات خود را بین خانه و محل کار تقسیم نمی کند تا بدینگونه از کرامت خود نیز محافظت مرده باشد. اما در مورد دلایل تجمع اعتراضی نسبت به سخنان بنکیران- که بخش عظیمی از جامعه را مخاطب قرار داده بود- نظرات مختلفی بیان شده است. برخی می گویند ما در جامعه ای مرد سالار زندگی می کنیم و در سایه ی چنین وضعیتی همه چیز به بهانه ی دین و مذهب رنگ قداست به خود می گیرد، این معرکه، معرکه ای اجتماعی است نه ایدئولوژیک… باید توجه داشت ما در سوئد (از نظر آزادی های زنان) زندگی نمی کنیم که حالا بنکیران آمده است و می خواهد جامعه را عوض کند و آزادی ها را محدود نماید!
مخالفان این حرکت اعتراضی نیز اعتقاد دارند که چنین معترضانی نماینده ی زنان مراکش نیستند بلکه با چنین اقدامی، از مشکلات زنان برای جلب منافع گروهی خاص و اندک بهره برداری می کنند و در این میان خودِ زن نیز قربانی است. گروهی دیگر بر این باورند که بهترین پاسخ زنان به سخنان نخست وزیر «تجاهل و اهتمام عالی به تحصیل و آموزش است، در این صورت زنان آگاه تر می شوند و عناصر مفیدتری برای جامعه خواهند بود، بهترین پاسخ به بنکیران و همه ی مردسالاران همین است».
در پایان باید گفت که مسایل و مشکلات زنان در جوامع اسلامی و عربی بسیار شبیه یکدیگر است و تفکرات سنتی و اندیشه های نو دائما با یکدیگر در ستیزه هستند. در این میان زنان هستند که از بسیاری آزادی های خود به عناوین مختلف باز می مانند و از حقوق قانونی خویش به ناچار صرف نظر می نمایند، چیزی که در جوامع مردسالار کمتر بدان پرداخته می شود و انعکاس می یابد.
منبع: قدس العربی
ترجمه: شفقنا
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com