شفقنا افغانستان- در نخستین روز مبارزات انتخابات پارلمانی خیابانهای شهر کابل خیلی دیدنی بود. رویاییترین منظرهها را میشد در خیابانهای پایتخت کشوری را دید که چهار دهه است که گلوله در آن حرف اول را میزند. نامزدهای متعلق به گروههای مختلف اجتماعی و طیفهای گوناگون فکری، از مناطق و اقوام مختلف، میکوشند زیباترین ایدههای خود را ارائه کنند تا دل مردم را به دست آورند. یعنی آن پذیرفتهاند ـ دستکم در ظاهر ـ که میزان موفقیت در عرصۀ سیاسی وابسته به میزان رأی مردم است ـ باوری که تا پیش از ۱۳۸۰ تصورش که ناممکن بود.
انتخابات مفهوم محوری مردمسالاری است، اما برای نهادینهشدن در جامعه با مفاهیم خورد و بزرگ بیشمار دیگری بستگی دارد ـ مثلاً پذیرش اصل تعلق حاکمیت به مردم، اصل برابری افراد، اصل احترام به فردگرایی و تصمیمگیری فردی در پای صندوق رأی، اصل پیشبینیپذیری رویههای قانونی و عمومی و به همین ترتیب، اصل شفافیت در چنین رویهها.
انتخابات مانند خیلی از مفاهیم دیگر مردمسالارانه باید درک، پذیرفته، تمرین و نهادینهسازی شود. همۀ این فرایند نیاز به زمان دارد ـ به ویژه وقتی سطح بیسوادی در جامعه بالا باشد. چنانکه از زمان طرح مفهوم «رأی» در عرصۀ سیاست و قانونگذاری افغانستان در ۱۳۰۱ تا حال در فرهنگ سیاسی و اجتماعی کشور به اندازۀ کافی ریشه و ثبات پیدا نکرده است.
به همین دلیل، هنوز هم باید انتظار کشید تا این مفاهیم در افغانستان به مراحل پختگی برسد. اینکه خیلیها از سیاستمداران گرفته تا فعالان مدنی و مردم عادی نسبت به مشکلاتی در نظام انتخاباتی و سازوکارهای آنها انتقاد دارند، بیانگر همین موضوع است. هر انتخاباتی که برگزار میشود، به تعمیق مفاهیم انتخاباتی و پذیرش اصل انتقال قدرت و تعیین پستهای انتخاباتی بهوسیلۀ رأی مردم کمک میکند. بهویژه در جامعهای که در دورۀ جنگ و پسامنازعه به سر میبرد، این باور باید تقویت شود که هر رأی میتواند یک گلوله را بیاثر کند.
بنابراین، همۀ کسانی که در انتخابات شرکت میکنند ـ چه آنهایی که رأی میدهند و چه آنهایی که رأی میگیرند ـ به تحکیم مردمسالاری، قانونمند کردن قواعد بازی و استوارکردن این قواعد بر پایۀ رأی مردم کمک میکنند. آنها دقیقاً در برابر کسانی قرار دارند که شکست مردمسالاری و بیاعتبارکردن مفاهیم زیرمجموعۀ آن، از جمله انتخابات را برای خود موفقیت میشمارند. به همین دلیل، حمایت از انتخابات در شرایط فعلی خیلی مهمتر از آن است که ظاهراً به نظر میرسد. هرنوع سهلانگاری در این مورد میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد.
ایوب آروین
