شفقنا افغانستان- با آنكه در افغانستان ميليون ها دالر در بخش تداوى معتادان مواد مخدر به مصرف مى رسد؛ اما سالانه براى بيش از ٩٨ درصد کل معتادان، زمينۀ تداوى مساعد نيست و ده ها تن آنان در روى جاده ها جان شان را از دست می دهند.
سروى سال ٢٠١٢ ادارۀ مبارزه با مواد مخدر و تنفيذ قانون وزارت خارجه ايالات متحدۀ امريكا(INL)، نشان مى دهد كه يک عشاريه شش (1.6)ميليون معتاد در افغانستان وجود دارد که اين رقم، نسبت به آمار سال ٢٠٠٩ افزايش بيش از هفتاد درصدى را نشان مى دهد.
به اساس معلومات وزارت صحت عامه، ٨٠ درصد معتادان موجود در کشور را مردان، ١٣ درصد را زنان و ٧ درصد ديگر را کودکان تشکيل مى دهند.
يافته هاى مشارکت رسانه هاى آزاد (IMC) نشان مى دهد که در حال حاضر، در سطح افغانستان ١٠٥ مرکز تداوى براى معتادان وجود دارد که سالانه ظرفيت تداوى حد اکثر ٢٥٠٠٠ معتاد را دارد.
مشارکت رسانههاى آزاد به منظور دريافت مشكلات معتادان در كشور؛ در ولايات كابل، غزنى، هرات، بلخ، كندهار، ننگرهار، كندز، تخار، غور، خوست، فراه و پكتيكا با ١٠٠ تن از معتادان گفتگو نموده است.
به اساس اين تحقيق، ٧٨ درصد مصاحبه شوندگان؛ ازهيروئين، ١٧ درصد از ترياك، ٣ درصد از شيشه و ٢ درصد هم از چرس استفاده مى كنند.
همچنان ٥٠ درصد مصاحبه شوندگان در ايران، ٧ درصد در پاكستان و ٤٣ درصد در افغانستان معتاد شده و گفته اند که کارهاى شاقه در زمان مهاجرت، بيكارى، همنشينى با معتادان، مشكلات خانوادگى و افسردگى ناشى از آن، از عوامل رو آوردن آنها به اعتياد مى باشند.
مصاحبه شوندگان، نبود امكانات کافى تداوى، نبود برنامه هاى تعقيبى تداوى و برگشت دوباره معتادان تداوى شده به مواد مخدر، برخورد نادرست و تبعيض آميز پوليس، مردم عام و خانواده ها وعدم توجه نهادهاى مسوول به آنها را از مشكلات عمده اين قشر آسيب پذير خوانده اند.
اما مسوولان؛ نبود بودجه كافى، عدم تمايل نهادهاى بين المللى به کمک مالى در اين بخش، و نبود هماهنگى ارگانهاى مسوول را از عوامل عدم رسيدگى به اين مشکلات مى خوانند.
امكانات ناچيز و مشکلات در تداوى
١٢ در صد مصاحبه شوندگان گفته اند که تحت تداوى قراردارند، ٣٧ درصد مى گويند که به مراکز صحى مراجعه نکرده اند، ٢٩ درصد تداوى شده اما دوباره به اعتياد رو آورده اند و ١٨ درصد گفته اند که به مراکز صحى مراجعه نموده؛ اما قبول نشده اند و چهار در صد در اين مورد ابراز نظرنکرده اند.
على ٣٧ ساله باشنده غزنی که به هيروئين اعتياد دارد، گفت: “من بارها به شفاخانه ٢٠ بستر مراجعه كرده ام و حالا هم سه ماه مى شود كه من حاضرى مى دهم؛ اما آنها مى گويند كه ما جا نداريم؛ درحاليكه شش نفر هم در آنجا بستری نيستند و روزهايی هم كه خارجى ها مى آيند، از اينجا افراد را كرايى مى برند. وقتى هيئت رفت، آنها را دوباره خارج مى كنند.”
اما داكتر فواد عثمانى رييس ديپارتمنت كاهش تقاضاى مواد مخدر در وزارت صحت عامه كشور گفت: “بسترهاى ما هميشه مريض دارند، حتا شفاخانه هايى كه براى ٥٠ مريض است، در آن ٦٠ مريض هم جابجا مى شوند، تنها مشكل ما كمبود بستر است؛ مثال در غزنى ما يك شفاخانه ٢٠ بستر داريم در مجموع وقتى كه از مراکز موسسات را هم جمع كنيم، شايد به ٨٠ بستر تا ١٠٠ بستر برسد… در شهر بزرگى مثل غزنى، مشكل است به تمام مريضان عرضه خدمات كنند و آنها را داخل بستر كنند.”
نبود برنامه هاى تعقيبى تداوى
يك تن از ٢٩ درصد مصاحبه شوندگان که گفته اند يك بار تداوى شده؛ اما دوباره به مواد مخدر رو آورده اند، گفت که هيچ گونه برنامه تعقيبى پس از تداوى، براى معتادان وجود ندارد.
وى که باشنده شهر جلال آباد مرکز ولايت ننگرهار است و نخواست نامى از وى برده شود، افزود: “بيشتر افرادى كه بستر مى شوند و خارج مى شوند، دوباره به مواد رو مى آورند؛ چون برنامه هاى تعقيبى وجود ندارد.”
كريم الله ٢٣ ساله باشنده قريه سپنده مرکز ولایت غزنى، به نبود كار اشاره نموده گفت: “من سه ماه در گرديز و سه ماه ديگر هم در غزنى بستر بودم، وقتى خوب شدم كار بسيار جستجو كردم؛ اما نيافتم و همين باعث شد كه دوباره به مواد رو آورم.”
امان الله ٤٠ ساله يكى از معتادان در ولايت بلخ گفت: “خودم تا حال براى تداوى به مركزى مراجعه نكرده ام؛ اما ديگر دوستانم كه رفته اند چون تداوى درست نشده اند، بدون رفتن به خانه، پس در همين جا(محل تجمع معتادان) آمده اند و مواد استفاده كرده اند.”
چمن شاه اعتمادى نماينده مردم غزنى و عضو کميسيون مبارزه با مواد مخدر ولسى جرگه، علت اصلى رو آوردن دوباره افراد به مواد مخدر را در نبود برنامه هاى کارآموزى و ايجاد شغل براى معتادان دانسته نهادهاى مسوول را به كم كارى در اين زمينه متهم کرد.
اعتمادى گفت: “وزارت مبارزه با مواد مخدر، مكلف است تا ظرفيت تداوى معتادان را بلند ببرد؛ اما بعد از آن وظيفه وزارت كار و امور اجتماعى، وزارت زراعت و برخى وزارت هاى ديگر است تا زمينه كاريابى را مهيا نمايند.”
در اين حال، وزارت صحت عامه كشور، با آن كه سرعت برگشت دوباره معتادان به اعتياد را بلند می خواند؛ اما آمارى از اين افراد ندارد.
داكتر فواد عثمانی رييس ديپارتمنت كاهش تقاضای وزارت صحت عامه گفت که برنامه هاى تعقيبى وجود دارد؛ اما در تمام مراحل درمان به شكل منظم نيست و به همين دليل، سرعت برگشت دوبارۀ مريض بسيار زياد است.
وى برنامه هاى تداوى معتادان در كشور را شامل مراحل مختلف (مدت دو هفته تشويق به تداوى، تداوى داخل بستر براى ٤٥ روز، تداوى تعقيبى توسط تيم هاى ساحوى و مراجعۀ خود معتاد به مراکز تداوى تا بهتر شدن وضعيت مريض) خوانده افزود که پس از ٤٥ روز تداوى داخل بستر، آن عده از مريضانى كه علاقمند يادگيرى حرفه باشند، از سوى مراكز درمانى، به وزارت کار و امور اجتماعى معرفى مى شوند تا شامل برنامه هاى حرفه آموزى گردند.
وى علاوه کرد: “سرعت برگشت دوباره به اعتياد، تنها ارتباط به كارمندان صحى ما ندارد؛ وقتى شغل و حرفه اى نباشد و مريضان ما بعد از تداوى بيكار بمانند، اقتصاد خانوادگى شان خراب باشد، فشار گروپى رفقا در ساحه زياد باشد و مشوق براى اعتياد زياد باشد ، وقتی كه به قاچاقبران مواد مخدر جزا داده نشود، وقتى دستفروش ها مواد را در نزديكى مريضان بفروشند، خود به خود سرعت بازگشت مريض به اعتياد بلند مى رود. “
محمد ابراهيم ازهر معين پاليسى و پلان گذارى وزارت مبارزه با مواد مخدر، برگشت دوبارۀ معتادان به اعتياد را به اسباب و عواملى نسبت مى دهد كه در محيط و ماحول آنها وجود دارد.
وی گفت: “تداوى معتادان برگشت دوباره دارد، كه آمار آن در كشورهاى پيشرفتۀ جهان از ٦٠ درصد بيشتر است؛ اما در كشور ما كه اسباب و عوامل آن در محيط و ماحول باقى است بيشتر است؛ روى اين موضوع ما كارهايى كرديم و پلان هايى براى آينده هم داريم و پلان آيندۀ ما اين است كه بتوانيم تا پنج سال آينده ٣٠ درصد كاهش را در قسمت استفادۀ مواد بياوريم و تداوى معتادان، از برنامه هاى اوليۀ ماست.”
درحالیكه ١٠٥ مركز تداوی در كشور برای معتادان وجود دارد؛ اما واصل نور مهمند معين امور اجتماعی وزارت كار و امور اجتماعی و شهدا و معلولين گفت که در حال حاضر، اين وزارت در كشور تنها يك مركز آموزش های حرفوی برای معتادان دارد.
وی افزود: “در سال ١٣٩٠ شورای وزيران، چهار وزارت را مكلف ساخت تا در جمع آوری، تداوی و كاريابی معتادان، يك برنامه بسازند و بر اساس همان فيصله شورای وزيران، مسووليت كاريابی و اشتغال زايی به وزارت كار و امور اجتماعی سپرده شد كه در سال ١٣٩٢ چهارصد نفر شامل (٢٠٠ زن و ٢٠٠ مرد) آموزش های حرفوی را آموختند.”
به گفتۀ وى، اين پروژه از سوى “کولمبو پلان” تمويل شده و در صورت ادامه کمک هاى کولمبو پلان، قرار است در سال جديد، حدود ٥٠٠ تن ديگر نیز شامل اين برنامه شوند.
کولمبو پلان، به عنوان يک نهاد بين المللى، از سال ٢٠٠٣ بدينسو در افغانستان حضور پيدا کرده و در هماهنگ ساختن برنامه هاى استراتيژى ملى مبارزه با مواد مخدر افغانستان، با وزارت مبارزه با موادمخدر همکارى دارد.
يک تن از مسوولان کولمبو پلان که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، گفت که اين اداره، در تمام افغانستان ٤٤ مرکز براى تداوى معتادان دارد که ظرفيت سالانۀ آن تا ٩٠٠٠ تن مى باشد.
همچنان وى افزود که اين اداره، برنامه آموزشى جلوگيرى از اعتياد را در ٢٠٠ مکتب ١٦ ولايت دارد و پروژه آموزش هاى حرفوى در چوکات وزارت کار و امور اجتماعی، براى ٤٥٠ تن از معتادان تداوى شده، براى ده ماه ديگر از سوى اين اداره تمديد شده است.
اما ليلا حيدری که مرکز تداوى معتادان تحت نام “کمپ مادر” در کابل ايجاد نموده، گفت: “دستگاه حكومتى ما يك دستگاه آلوده است. ممكن است برنامه هاى تعقيبى باشد در وزرات صحت عامه؛ اما تعقيب درست نيست و شايد كسى باشد كه بايد در هرچند وقت يك بار معتاد را كنترول كند تا به مواد روى نياورد؛ اما آيا در جامعه افغانستان فكر مى كنيد كه چنين كارى صورت مى گيرد؟ مردم كار و وظيفه اصلى خود را انجام نمى دهند، وظيفه اخلاقى و انسانى را بگذاريد كنار.”
در همين حال، عبدالحميد يكى از معتادان ناحيه پنجم شهر كابل مى گويد که تا حال، به هيچ مركزى براى تداوى مراجعه نكرده است. وى علت اين امر را در نبود برنامه هاى تعقيبى عنوان نموده افزود: “تا حال به هيچ مركزى مراجعه نكرده ام؛ چون ترك اعتياد كار مشكل است و وقتى ما سه روز مواد استفاده نكنيم، به اين معناست كه ترك كرده ايم؛ اما مهم مشكلات بعد از آن است، اينكه ما چطور خود را از رو آوردن دوباره حفظ كنيم.”
اما هاشم ٣٠ ساله باشنده ولسوالى ده كمر كلاغ ولسوالى انجيل هرات نيز گفت كه به علت عدم آگاهى از مراكز درمانى و چگونگى پروسه درمان، تاحال به هيچ مركزى براى ترك اعتيادش مراجعه نكرده است.
آگاهى دهى و تشويق معتادان به تداوى
با آن که آگاهى دهى به معتادان، در مورد اهميت مراجعه به مراکز تداوى، يکى از بخش هاى مهم تداوى است؛ اما ٤٦ درصد مصاحبه شوندگان گفته اند که هيچ ارگانى، آنها را به تداوى ترغيب نکرده است.
اما ٤٧ درصد مصاحبه شونده ها گفته اند که کارمندان صحى، آنان را تشويق به تداوى نموده و هفت درصد ديگر، در اين مورد پاسخى ارايه نكرده اند.
ظاهر خادمى ٦٢ ساله يک تن از مصاحبه شوندگان؛ در محل تجمع معتادان در پل سوخته شهر كابل، در مورد اينکه کسى معتادان اين محل را به تداوى تشويق نموده يا خير؟ گفت: “فقط يك بار افرادى آمدند و تعدادى را با خود در كدام سالون بردند، در آنجا به خاطرى كه يك چيزى گير شان بيايد از اينها عكس و فلم گرفتند و بعد همان ساعت، حتا يک چاى هم نداده و آنها را بيرون كردند. همين حالا اگر شفاخانه باشد، من حاضر هستم بروم؛ درآنجا و خود را تداوى كنم و اگر بميرم هم در همان شفاخانه بميرم. والله بالله بيزار شديم، مگر چه كنيم به كجا برويم و به كى بگوييم.”
اما كريم احمدى ٣٥ ساله، مصاحبه شونده ديگرى در پل سوخته مى گويد: “بلى از شفاخانه جنگلك و نجات سنتر مى آيند. هميشه مى گويند كه بياييد بستر شويد؛ اما وقتى كه ما مى رويم، بدون واسطه ما را بستر نمى كنند… هيچ دلسوزى نيست كه واقعاً بخواهد براى ما و اين وطن خدمت بكند.”
اما محمد آصف ٢٠ ساله باشنده جلال آباد مرکز ولايت ننگرهار که اعتياد هيروئين دارد، گفت که به اساس تشويق کارکنان صحى، يکبار در شفاخانه بستر شده؛ اما به دليل مشکلات در شفاخانه، دور تداوى را تکميل نکرده است.
وى افزود: “من يك بار در شفاخانه معتادان، به مدت يك ماه بستر شدم و بعد از آن كه اندكى صحت مان خوب شد، اشتهاى ما زياد شد؛ اما آنها غذاى كافى به ما نمى دادند، به همين دليل ديگر نمى خواهم به آنجا بروم.”
داكتر فواد عثمانى رييس ديپارتمنت كاهش تقاضاى وزارت صحت عامه تاييد کرد كه در مراکز دولتى تداوى معتادان، اين مشکل وجود دارد.
وى گفت: “ما در حال حاضر، براى هر مريض در ٢٤ ساعت، ٨٥ افغانى داريم كه اين مبلغ كفايت نمى كند و با اين رقم، سير كردن مريض كار مشكل است و بودجه اى كه براى نان مريضان در نظر گرفته شده، بسيار كم است.”
اما وى خاطرنشان کرد که وزارت صحت عامه براى رفع اين مشکل به شوراى وزيران پيشنهاد نموده که پول يادشده را به ١٥٠ افغانى افزايش دهد.
وى افزود که اين مشکل در مراكز تداوى معتادان كه مربوط موسسات خصوصى مى شود وجود ندارد؛ زيرا در اين مراکز براى هر مريض در ٢٤ ساعت، پنج دالر امريکايى (حدود ٢٨٥ افغانى) در نظر گرفته شده است.
موصوف علاوه کرد که کارمندان صحى، به محلات تجمع معتادان براى تشويق آنان به تداوى مى روند و مدت دو هفته؛ تشويق معتاد به تداوى، جزء برنامۀ تداوى معتادان مى باشد.
ظرفيت پايين تداوى
عثمانى رييس ديپارتمنت كاهش تقاضاى مواد مخدر در وزارت صحت عامه گفت که مراکز موجود تداوى معتادان در کشور؛ سالانه ظرفيت ٢٠٠٠٠ تا ٢٥٠٠٠ معتاد را دارد.
٢٥٠٠٠ تن، نزديک به يک عشاريه شش درصد کل معتادان در کشور را تشکيل مى دهد.
اما عثمانى افزود: “تمام معتادان ضرورت به تداوى ندارند، در اين يک عشاريه شش ميليون، ٢٣٠ تا ٢٥٠ هزار نفر نياز به تداوى دارند. ما تنها براى استفاده كنندگان وخيم، برنامه هاى تداوى داريم كه ٢٥٠ هزار نفر مى شود و ظرفيت كلى ما به پنج عشاريه نُه درصد مى رسد، كه شامل برنامه هاى داخل بستر در شفاخانه ها، تداوى در مراكز سراپا، تداوى خانه به خانه و فعاليت هاى ساحوى مى شود.”
اين درحالى است که ٢٥ هزار، ده درصد ٢٥٠ هزار را تشکيل مى دهد؛ اما عثمانى در مورد به مشارکت رسانه ها گفت: “محاسبۀ شما درست نيست.”
به گفته عثمانى، قرار است که سال ٢٠١٤ در ولايات دايکندى، لوگر، پنجشير، سرپل و بادغيس نيز مراکز تداوى معتادان ايجاد شود.
اما داكتر نصيراحمد صافى كارمند كاهش تقاضاى دفتر ملل متحد براى مواد مخدر و جرم (UNODC) گفت که تمام معتادان دركشور، نياز به تداوى دارند.
وى افزود: “يو ان او دى سى، در سال ٢٠٠٩ آمارى را منتشر كرد و براساس آن گفته شد كه حدود يك ميليون معتاد مشكل ساز در افغانستان وجود دارد و تمامى همين يك ميليون معتاد، مشكل ساز بوده و ضرورت به تداوى دارند. در سروى آی ان ال (ادارۀ مبارزه با مواد مخدر و تنفيذ قانون وزارت خارجه ايالات متحد امريكا) هم گفته شده كه معتادان مواد مخدر؛ از يک عشاريه سه، تا يک عشاريه شش ميليون هستند كه همه ضرورت به تداوی دارند.”
در اين حال وزارت مبارزه با مواد مخدر، ظرفيت سالانه تداوى معتادان در افغانستان را ٢١ هزار تن مى خواند
محمد ناصر شريفى رييس كاهش تقاضا به مواد مخدر وزارت مبارزه با مواد مخدر نيز آمار جديد آى ان ال را تاييد کرد و گفت كه اين آمار، در برگيرنده تمامى معتادان در كشور مى شود كه از مواد مختلف استفاده مى كنند.
وى نيز افزود كه تمامى اين افراد، ضرورت به تداوى دارند.
شريفى همچنان گفت كه نظر به پاليسى ملى كاهش تقاضاى مواد مخدر که در سال ١٣٩١ مرعى الاجرا شده، حكومت افغانستان در حال حاضر، تنها براى معتادان ترياك و هيروئين، برنامه هاى تداوى دارد.
وى افزود: “نظر به پاليسى ملى كاهش تقاضاى مواد مخدر، تنها معتادان ترياك و هيروئين كه در سروى ٢٠٠٩، تعداد ٣٥٠ هزار تن تعيين شده اند، در اولويت كارى ما قرار دارند كه آنها براى ما مشكل ساز است و درصدى ظرفيت تداوى كه ارائه مى شود (حدود ٦ درصد) هم، براساس همان ٣٥٠ هزار است. در قدم اول ما بايد به همان ٣٥٠ هزار توجه كنيم.”
برخورد نادرست در مراكز تداوى
از سوى ديگر، برخورد نادرست از سوى مسوولان مراكز تداوی، يكی ديگر از مواردی است كه مورد انتقاد شماری از معتادان قرار دارد.
١٦ درصد از مصاحبه شوندگان، به مشارکت رسانه هاى آزاد گفته اند كه برخورد مسوولان مراكز تداوی با مريضان خوب نيست، ٤١ درصد خوب توصيف نموده و بقيه در مورد اظهار نظر نكرده اند.
محمد ارشاد ١٨ ساله يکى از استعمال کنندگان هيروئين در شهر كابل گفت: “وقتى پيش داكتر بروى برخورد بد مى كند، حتا لت و كوب مى كنند؛ گاهی هم شده كه به نسبت همين برخوردها، مريض مجبور به ترك شفاخانه مى شوند.”
نورآقا ٢٧ ساله يک تن از معتادان ديگر هيروئين در شهر كابل نيز در مورد گفت: “يك بار آمدند و ما را جمع كردند و بردند در جنگلك براى تداوى؛ وقتى در آنجا رفتيم، آنجا را سر ما پاك كردن و بعد رهاى مان كردند؛ در حدود ٢٢ نفر ما را بردند.”
اما وزارت صحت عامه هر گونه برخورد نادرست مسوولان با مريضان را رد می كند.
داكتر عثمانی گفت: “مريض معتاد، كمتر راست می گويد و كوشش می كند كه از حقيقت پنهانكاری بكند، رفتار پرسونل صحى با مريضان ما خوب است و مشكل نداريم، تنها در مواردى كه مريضان، همكاران ما را اذيت مى كنند و سبب بى نظمى و هرج و مرج مى شوند، از سوى كارمندان نصيحت مى شوند و مورد نقد قرار مى گيرند؛ اما هيچگاه با آنها خشونت صورت نگرفته است.”
بي توجهى نهادهای مسوول
٤٣ درصد مصاحبه شوندگان گفته اند كه نهادهای مسوول، هيچ گونه توجهی به مشکلات آنها نكرده اند؛ چهار درصد گفته اند که به مشکلات آنها توجه شده است؛ ٢٣ درصد توجه نهادهاى مسوول را كم خوانده؛ و ٣٠ درصد هيچ پاسخی در مورد نداده اند.
يكى از معتادان در شهر كابل كه از گفتن نامش خودداری می كرد گفت: “هيچ توجهى نشده، بعضى شفاخانه ها ساخته شده كه آن هم نتيجه اى نمى دهد؛ به جاى آن مسوولان بايد جلو ساقى ها را بگيرند كه در حال حاضر در شش بخش كابل مواد فروخته مى شود. اين افراد را بگيرند و مواد را بالاى شان قطع كنند؛ در اين صورت خود افراد، اعتياد را ترك مى كنند؛ اما اگر پيدا شود، هر جايى كه باشد، دنبالش مى روند.”
احمد راشد ١٨ ساله باشنده شهر كابل كه مدت شش سال است از هيروئين استفاده مى كند، گفت: “هيچ توجهى نمى كنند، تنها پوليس مى آيد و پولى را كه ما به مشكل پيدا كرده ايم و يا مواد را از ما می گيرند، كه من فكر مى كنم آنها به جاى اين كار، بروند جلو موادفروش هاى تجار را بگيرند. اگر اين كار را كنند، مشكل حل مى شود؛ در باغ على مردان و سرك چهل متره کابل، تمام موادفروش ها در مقابل چشمان پوليس و امنيت، مواد مى فروشند و به آنها چيزى نمى گويند و مى آيند مارا لت و كوب مى كنند.”
مسوولان در كميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان، معتادان را از جمله اقشار آسيب پذير جامعه می خوانند؛ اما آنها نيز می گويند كه در ١٢ سال گذشته هيچ توجهى به اين قشر نشده است.
رفيع الله بيدار سخنگوى كميسيون مستقل حقوق بشر گفت: “با آنكه در دوازده سال گذشته، به طور نسبى به اقشار آسيب پذير ديگرى چون زنان، اطفال، افراد معلول، كوچى ها و بيجاشدگان داخلى توجه صورت گرفته؛ اما معتادان كاملاً فراموش شده اند.”
اما محمد ابراهيم ازهر معين مالی و پلانگذاری وزارت مبارزه با مواد مخدر، مواد مخدر را يك معضله ملى خوانده و گفت تا زمانى كه يك عزم و تعهد ملى براى نابودسازى آن وجود نداشته باشد، مشكل است كه يك يا دو اداره، عليه اين پديده مبارزه كند و به مشکلات تمام معتادان رسيدگى کرده بتواند.
ازهر افزود: “ما در مقايسه با سال ٩١ كه ٤٥ مركز تداوى داشتيم و سالانه ظرفيت تداوى معتادان ما بيشتر از ١٠ هزار نبود؛ اما حالا اين ظرفيت را به ٢١٠٠٠ بالا برديم و تعداد مراكز را تا ١٠٥ بالا برديم. پلان هاى وسيع ديگرى در ارتباط به مراكز تداوى بزرگتر كه كمپلكس هاى تداوى معتادان است، در هفت ولايت افغانستان تصميم داريم كه از پول تقدير از اجراآت خوب وزارت، بسازيم؛ نمونۀ آن هم يكى در ولايت هلمند به ارزش پنج ميليون دالرامريكايى كه ٧٠ درصد كار آن پيش رفته، و ديگرى در ولايت ننگرهار به ارزش چهار ميليون دالر كه ده درصد كار آن پيشرفته است. همچنان در نظر داريم تا در پنج زون ديگر كشورهم، همچو كمپلكس ها را براى بلندبردن ظرفيت معتادان در قسمت حرفه آموزى داشته باشيم.”
اما اعتمادی نماينده غزنی در ولسى جرگه، ضمن انتقاد از وزارت مبارزه با مواد مخدر، تمامى پاليسى هاى ساخته شده توسط اين وزارت را، ناكارا خوانده گفت: “در راس همه، وزارت مبارزه با موادمخدر مسووليت مستقيم دارد. تا حال وزارت مبارزه با مواد مخدر، حرفش اين بود كه ما يك وزارت پاليسى ساز هستيم، اجراى آنرا ديگر نهادها مى نمايد. حرف ما اين است كه با گذشت ٧يا ٨ سال از عمر اين وزارت، تا كى پاليسى مى سازد؟ درحاليكه به چشم خود مى بيند كه پاليسى هايى كه ساخته، هيچ کدام جوابگو نبوده و از آن، نتيجه مطلوب به دست نياورده ايم.”
اما مسوولان در وزارت مبارزه با مواد مخدر می گويند که مشكل در پاليسی ها نه، بل در عدم همكاری نهادهاى ديگر است.
ازهر گفت که وزارت مبارزه با مواد مخدر، يک وزارت پاليسى ساز است و پاليسى ها را در همکارى با نهادهاى مختلف داخلى و خارجى مى سازد؛ اما ارگانهاى عملى کننده اين پاليسى ها، ضعيف عمل مى کنند.
وى افزود که اين وزارت، چون در رهبرى مبازره با موادمخدر قراردارد، براى هماهنگ ساختن فعاليت ها در هر پانزده روز، نشستى به اشتراک نماینده گان اداره هاى ذيربط تدوير مى کند؛ اما برخى ارگانها خود را متعهد به عملى کردن پاليسى ها و وعده هاى شان، نمى دانند.
اما مسوولان در وزارت کار و امور اجتماعى می گویند که در قسمت آموزش هاى حرفوى، کارهايى را انجام داده و يک مرکز آموزش هاى حرفوى را ايجاد کرده است.
همچنان مهدى کاظمى سخنگوى معينيت مبازره با مواد مخدر وزارت امور داخله مى گويد که مقدار زيادى مواد مخدر و فروشندگآن آن را، در سال ١٣٩٢ و سال هاى قبل از آن، کشف و بازداشت نموده و قرار است در آينده نيزعمليات تصفيوى، براى پاكسازى شهر كابل از دستفروشان مواد مخدر راه اندازى کند.
كمبود بودجه
در حال حاضر، سالانه حدود ١٤ مليون دالر از سوى حكومت افغانستان و جامعه جهانى در بخش تداوى معتادان به مصرف مى رسد؛ اما نهادهاى مسوول اين رقم را براى رسيدگى به تمامى معتادان در كشور ناچيز مى خوانند.
داكتر فواد عثمانى گفت: “بودجه اى كه براى وزارت صحت عامه تخصيص داده شده، در سال جارى ٣ ميليون دالر است كه اين بسيار كم است؛ اما برخلاف، موسسات و انجوهايى كه در بخش موادمخدر كار مى كنند، بودجۀ آنها سالانه ١١ ميليون دالر است. به اين صورت در تمام افغانستان، سالانه ١٤ ميليون دالر بودجه براى تداوى معتادان وجود دارد.”
به گفتۀ عثمانى، كمبود بودجه و نبودن در اولويت كارى حكومت، از مشكلات اساسى در راستاى تداوى و رسيدگى به معتادان است. وى افزود: “فعلاً مرگ و مير مادران و اطفال و يك تعداد امراض ديگر مثل ملاريا، توبركلوز و لشمانيا، در اولويت قرار دارد و متاسفانه اين قشر(معتادان) به تاق فراموشى سپرده شده و دولت بودجۀ كافى براى تداوى معتادان تخصيص نمى دهد و براى وزارت صحت عامه هم، تداوى معتادان يك اولويت نيست.”
به گفته وی، با آنكه ديپارتمنت کاهش تقاضاى مواد مخدر وزارت صحت عامه، بارها اين موضوع را با مسوولان وزارت صحت عامه و مسوولان وزارت مبازره با مواد مخدر و ساير دست اندركاران دولتى كه در اين راستا تصميم گير هستند، شريك ساخته؛ اما تا حال در زمينه توجهی نشده است.
وی هشدار داد: “در صورتی كه به اين معضل توجه جدی صورت نگيرد؛ وقتی تروريزم و جنگ نتوانست افغانستان را به كام مرگ بكشد، اعتياد به مواد مخدر، كشور را به طرف تباهى سوق خواهد داد.”
در اين حال با آن كه وزارت صحت عامه، از كمبود بودجه سخن به ميان مى آورد؛ اما مسوولان در وزارت ماليۀ كشور می گويند که در سال گذشته، وزارت صحت عامه نتوانسته تمامی پول های تخصيص يافته در اين بخش را به مصرف برساند.
مسعود كمال رييس عمومی بودجه وزارت ماليه گفت: “بودجه سال ١٣٩٢ وزارت صحت عامه برای مصارف عملياتى شفاخانه های تداوی معتادان در سراسر افغانستان، 3.6 میليون دالر بود كه براساس آخرين آمار؛ آنها سه میليون را مصرف كرده اند و ششصد هزار دالر آن به بودجه سال ٩٣ انتقال يافت، اگر آنها مصرف مى كردند، ارقام بايد نزد ما صفر می بود و بودجه سال ٩٣ آنها (با ششصد هزار دالر باقى مانده از سال گذشته) هم 3.6 مليون دالر است.”
وی همچنان گفت که وزارت ماليه، حدود ٢٠ میليون دالر ديگر را برای حفظ و مراقبت شفاخانه ها در نظر گرفته كه وزارت صحت عامه، می تواند برای شفاخانه های معتادان نيز از آن استفاده كند
وى افزود: “پيشنهاد ما براى وزارت صحت عامه اين است و بود كه بخش معتادان را از ديگر بخش های شفاخانه های خود جدا نسازند، بودجه ای را كه هم از بخش انكشافى و هم بخش عادى براى شان اختصاص داده مى شود، شفاخانه هاى معتادان را هم در جمله آنها حساب بكنند؛ چون امكان رسيدگى به اين قشر به صورت متفرقه نيست؛ هم از بخش بودجه دولت و هم تمويل كنندگان تا بتوانند كه باعث عرضۀ خدمات خوبتر و بهتر شوند.”
كمال گفت: “ما در بخش مبارزه با مواد مخدر، پول هنگفتی داريم كه از سوی دو تمويل كنندهۀ خارجی به بودجه افغانستان مساعدت می شود و مديريت آنرا هم وزارت مبارزه با مواد مخدر دارد، به طور مثال تنها ١٥ میليون دالر در سرجمع وزارت مبارزه با مواد مخدر به نام پروژه تقدير از اجراآت خوب است و به خصوص در بخش محو كشت و قاچاق مواد مخدر استفاده می شود. پيشنهاد ما هم در اوايل همين بود كه آنها پروپوزل هاى خود را بسازند و از بودجه موجوده، استفاده اعظمى كنند.”
به گفته وى، بعد توافق براين شد كه با استفاده از پول يادشده، وزارت مبارزه با مواد مخدر در بخش اعمار مراکز تداوى معتادان استفاده کند و وزارت صحت عامه از سه عشاريه شش ميليون دالرى که به بخش تداوى معتادان اختصاص داده شده، در بخش عملياتى (پرداخت معاشات، مصارف حفظ و مراقبت، مصارف دوا، تجهيزات طبى و صحى) استفاده نمايد.
از سويى هم محمد ابراهيم ازهر معين مالى و پلانگذارى وزارت مبارزه با مواد مخدر گفت: “براى اعمار كلينيك ها و كمپلكس ها، بلى ما از برنامه تقدير از اجراآت خوب پول داريم، ما در حال حاضر ٢٠ كلينيك را در ٢٠ ولايت كشور اعمار كرديم و همين حالا دو كمپلكس را به ارزش ٤.٥ ميليون دالر در هلمند و به ارزش ٣.٥ ميليون دالر در ولايت ننگرهار آغاز كرديم و در نظر داريم تا پنج مركز ديگر كمپلكس را هم در پنج زون ديگر كشور به ارزش پنج ميليون، چهار ميليون و سه ميليون دالر، از پول برنامه تقدير از اجراآت خوب اعمار كنيم.”
عدم تمايل نهادهاى بين المللى
داود ساسكى يك تن از كارمندان كاهش تقاضاى دفتر ملل متحد براى مواد مخدر و جرم در افغانستان گفت که بخش بزرگى از تمويل كنندگان خارجى، هيچ علاقه اى براى كمك به بخش تداوى معتادان ندارند.
وى افزود: “مشكل ما فعلاً اين است كه ما بيشتر اتكا به كمك خارجى ها مى كنيم و متاسفانه يك بخش كه زيادتر دونرها شايق پرداخت فند (بودجه) نيستند همين كاهش تقاضا است؛ يكى از دلايلى كه آنها مطرح مى كنند مشكل برگشت دوباره است؛ چون مصارف زيادى مى شود تا يك معتاد از حالت اول خود، به حالت بهبود برسد و به جامعه تقديم شود؛ اما آمار رو آوردن دوبارۀ آنها زياد است، به اين دليل دونرهاى خارجى علاقمند كمك نيستند.”
برخورد نادرست پوليس
٥٧ درصد مصاحبه شوندگان، از برخورد نادرست پوليس شكايت نموده و گفته اند که پوليس آنان را مورد آزار و اذيت قرار مى دهند؛ اما ١٥ درصد برخورد پوليس را خوب توصيف نموده و ٢٨ درصد در مورد جواب نداده اند.
حفيظ الله ٣٤ ساله باشنده ولايت غزنى و يکتن از معتادان گفت: “برخورد پوليس بسيار بد است. ما را لت و كوب مى كنند و بارها ما را به زور مى برند، زمين ها را سر ما پاك مى كنند و گاهى هم تشناب ها را.”
محسن ٢٥ ساله باشنده قريه ده كمركلاغ ولسوالى انجيل هرات و يک تن از معتادان گفت: “چندى پیش پولیس ها آمدند و ما را در یک گوشه جمع آوری کردند و بعضی از ما را به داخل آب های سرد انداختند و گفتند شما معتاد هستین و این مجازات را به ما دادند و خیلی از این افراد، مریض شدند و بعضی ازین معتادان براثر مريضى مردند.”
اما وزارت امور داخله، ضمن رد اين سخنان معتادان مى گويد که پوليس هيچگاه با معتاد برخورد نادرست نداشته است.
مهدى كاظمى سخنگوى معينيت مبارزه با مواد مخدر وزارت داخله گفت: “پوليس بسيار رفتار محترمانه با آنها دارد، ما هيچ وقت با خشونت برخورد نمى كنيم و معتاد براى پوليس مريض است نه مجرم. “
ترد شدن از خانواده
برخورد نادرست خانواده و جامعه، از مشكلات عمده ديگر معتادان به شمار مى رود. براساس گفته هاى مصاحبه شوندگان، در بيشتر موارد، معتادان از خانواده رانده مى شوند.
٢٣ درصد مصاحبه شوندگان گفته اند که از خانواده طرد شده اند، ٢٣ درصد ديگر گفته اند برخورد اعضاى خانواده پس از آگاهى از اعتياد آنان زشت بوده، ٤١ درصد از برخورد خانواده رضايت دارند؛ اما ١٣ در صد ديگر گفته اند که خانواده هاى شان از اعتياد آنان آگاهى ندارند.
حيات الله باشنده مركز ولايت فراه كه ١٤ سال است به هيروئين اعتياد پيدا كرده گفت: “خانواده ام من را رها كرده و زمانى كه خانمم از اعتيادم آگاهى پيدا كرد؛ او نيز از من طلاق گرفت و تركم كرد.”
وى در فورم نظرخواهى در مورد اينکه در کجا زندگى مى کند؟ چيزى نگفته است.
وحيده ٢٥ ساله باشنده ناحيه اول شهر كابل كه ١٢ سال است از ترياك استفاده مى كند گفت: “خانواده شوهرم با من برخورد درستى ندارد، در اين اواخر ننويم(خواهر شوهرم) زن ايورم را كه تازه عروسى كرده، نمى گذارد با من حرف بزند؛ چون فكر مى كنند که اگر با من صحبت كند، او را معتاد خواهم كرد.”
شکايت از مردم در جامعه
٨٥ درصد مصاحبه شوندگان، برخورد مردم در جامعه با معتادان را بد و نادرست مى خوانند، ٩ درصد عادى؛ اما ٦ درصد در مورد ابراز نظر نکرده اند.
توهين و تمسخر، به حقارت ديدن، دزد و معتاد خطاب کردن، نفرت داشتن و با سنگ زدن، استفاده از الفاظ زشت در مقابل معتادان، از سوى مردم مواردى است كه مصاحبه شوندگان از آن لب به شكايت مى گشايند.
نورآقا ٢٧ ساله يک تن از معتادان در پل سوخته شهر كابل به مشارکت رسانه ها گفت: “برخورد مردم بسيار بد است، وقتى كمك مى خواهيم به ما كمك نمى كنند و مى گويند كه تو معتاد استى، اوف بو ميتى، شپش دارى؛ از اين گونه حرف ها است.”
محمد آصف ٢٦ ساله معتاد ديگر در پل سوخته گفت: “با ما مثل يك حيوان برخورد مى كنند، وقتى كه مى گوييم يك لقمه نان بتى، آنها ميگن كه همين نان را پيش سگ مى اندازم؛ اما به تو نمى دهيم.”
باچا ٢٦ ساله باشنده ولسوالى دند كندهار و يک تن از معتادان مى گويد: “ما را دزد مى گويند، وقتى براى برادرم عار باشد، شما فكر كنيد که ديگران چه فكر خواهند كرد؟ رفتار مردم بد است، اكثرا كه ما را در مساجد مى بينند مى گويند كه بوت هاى تانرا نگهداريد كه هيروئين كش ها آمد.”
اين درحالى است كه برخورد تبعيض آميز خانواده و اجتماع، در موارد زياد باعث برگشت آنان به اعتياد مى شود.
داكتر نصيراحمد صافى كارمند كاهش تقاضاى دفتر ملل متحد براى مواد مخدر و جرم مى گويد که برنامه تداوى معتادان به پروسه طولانى ضرورت دارد و در اين پروسه تداوى جزء عمده است؛ اما در كنار موسساتى كه مراكز تداوى را ساخته اند، خانواده و اجتماع نيز نقش مهم دارد.
وى افزود: “زمانى كه مريض مدغم مى شود با جامعه در اين موقع است كه آنها به مراقبت جدى ضرورت دارند و از آنها بايد حمايت صورت گيرد تا دوباره به اعتياد رو نياورند.”
از سويى هم، داكتر فواد عثمانى در مورد موجوديت تبعيض در برابر معتادان در جامعه و خانواده گفت: “تبعيض در خانواده و اجتماع عليه معتادان، از مشكلات عمدۀ ما به شمار مى رود كه اين تبعيض، از خانواده شروع مى شود و مريض معتاد را در جامعه به نام پودرى مى گويند كه گفتن همين واژه خود مريض را به طرف اعتياد مى برد و از سويى هم وقتى پدر يك فاميل معتاد مى شود و اعضاى فاميل آهسته آهسته او را ترك کنند و از اجتماع و خانواده دور شود، با معتادان يكجا مى شود.”
وى افزود که براى جلوگيرى از برگشت دوبارۀ معتاد به اعتياد؛ به همکارى خانواده، جامعه، دولت و نهادهايى كه در جهت ايجاد شغل کار مى کنند، نياز است و بايد امنيت نيز در سراسر كشور برقرار باشد.
سيد عبدالقادر رحيمى رييس كميسون مستقل حقوق بشر در حوزه غرب كشور نيز گفت: “يك چيزى كه در كل كشور كمبود احساس مى شود، عدم ارائه معلومات براى مردم است. افرادى كه معتاد هستند، بايد به عنوان مريضان اجتماعى تلقى شوند و برخورد ما با معتاد بايد متفاوت باشد. ما به افراد معتاد، نه به عنوان مجرم بلكه بايد به عنوان مريضان اجتماعى ببينيم.”
مرگ و مير معتادان
نبود امکانات کافی تداوى، بى توجهى مسوولان و مشکلات ديگر سبب شده است که سالانه ده ها تن از معتادان، روى جاده ها جان دهند.
يافته هاى مشاركت رسانه هاى آزاد نشان مى دهد كه در سال ١٣٩٢ تنها در شهر كابل و هرات، حدود ١٥٠ تن از معتادان در روى جاده ها جان شان را از دست داده اند.
خليل احمد پشتونيار آمر خدمات طب عدلى در كابل گفت که در سال ١٣٩٢ حدود ٨٥ واقعه اجساد مجهول الهويه مشكوك به معتادان مواد مخدر، از طريق حوزه هاى امنيتى به رياست طب عدلى تسليم داده شده است.
وى افزود: “در سال ١٣٩١ در مجموع ٦٤٧ واقعه فوتى براى ما رسيده بود كه از آن جمله، ٦٠ واقعه آن مربوط اجساد مجهول الهويه مشكوك به معتادان مواد مخدر بود.”
در همين حال فضل الحق انورى څارنوال نظارت بر ارگان هاى كشف و تحقيق هرات گفت که از اول فصل زمستان تا حال، ٥٢ تن از معتادان بر اثر سرماى شديد، جان شان را از دست داده اند كه بيشتر آنها توسط مردم محل به خاك سپرده شده و ١٢ تن آنها به شفاخانه حوزوى هرات انتقال يافته اند.
از سوى ديگر محمد رفيق شيرزى سخنگوى شفاخانه حوزوى هرات گفت که در كل، در سال ١٣٩٢ از ٣٠ تا ٤٠ جسد از افراد معتاد، به شفاخانه حوزوى هرات انتقال يافته که از اثر سردى هوا، نرسيدن غذا و بيمارى هاى مختلف، به روى جاده ها جان داده بودند.
مشکلات اجتماعى
از سويى هم نبود زمينۀ كار و تداوى براى معتادان باعث شده است که شمارى از معتادان براى به دست آوردن مواد مخدر، دست به دزدى و فروش اموال منزل بزنند و حتا در مواردى، اطفال شانرا به فروش برسانند.
٣٠ در صد از مصاحبه شوندگان به مشاركت رسانه هاى آزاد گفته اند كه هزينه تهيه مواد مخدر را، از راه گدايى و دزدى به دست مى آورند؛ اما ٢٢ درصد مى گويند که پول تهيه مواد را از طريق کار و گدايى کسب مى کنند.
همچنان ٣٣ درصد گفته اند که هزينه تهيه مواد مخدر را از طريق كارهاى آزاد چون گلكارى، موترشويى، آشغال جمع كردن و غيره به دست مى آورند، ١١ درصد گفته اند که از خانواده مى گيرند، و چهار درصد در مورد پاسخى ارائه نكرده اند.
ظاهر خادمى يک تن از معتادان در زير پل سوخته شهر كابل گفت: “مى رويم و از مردم يگان چيز مى گيريم، اگر مجبور شويم دزدى هم مى كنيم. فعلاً هيچ كاروبار نداريم. در بازار مى رويم دزدى مى كنيم و يك مالى كه ٥٠ هزار ارزش داشته باشدُ ما پنج هزار مى فروشيم، مجبور هستيم اين كار را از مجبوريت مى كنيم. در ايران كار مى كردم، در آنجا كار بود؛ اگر اينجا هم كار باشد كار مى كنم، نه كور هستم و نه شل، فقط مواد استفاده مى كنم؛ اما كار نيست چه كنم.”
نورآقا ٢٧ ساله معتاد ديگر در شهر كابل گفت: “من خودم تا حال دزدی نكرده ام؛ اما هستند كسانی كه مال خانۀ خود و همسايۀ خود را دزدی می كنند و حتا ديده ام كه اولاد خود را آورده و فروخته اند.”
شمارى از آگاهان، ضمن هشدار از افزايش روزافزون شمار معتادان در کشور مى گويند که اگر تداوى و كاريابى براى معتادان، مورد توجه دولت و جامعه جهانى قرار نگيرد و پول و منابع كافى در اين بخش سرازير نشود، افغانستان تا ده سال ديگر، با رقم بيشترى از معتادان رو به رو خواهد بود كه اين، مى تواند يك چالش بزرگ بعد از امنيت براى كشور باشد.
منبع روزنامه هشت صبح
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com