شفقناافغانستان – در وسط ماه مارچ ۲۰۲۰ سازمان جهانی صحت، شیوع جهانی بیماری کووید-۱۹ را اعلان کرد و زنگ خطر نواخته شد.
به گزارش خبرگزاری شفقناافغانستان؛ این در حالی بود که شیوع ویروس خیلی سریع در حرکت بود و توانست به زودی به اروپا، خاورمیانه، آسیای جنوبی، امریکا و سایر ممالک جهان را فتح کرد.
افغانستان نیز از جمله کشورهایی است که از این پدیده خطرناک آسیبپذیر گردید. از طرف دیگر افغانستان از قبل با یک سلسله نابهنجاریهای سیاسی اجتماعی، هشدار قطع کمکهای میلیارد دالری متحدان خارجی و همچنان مدیریت پروسه صلح مصروف بود که این بیماری به مشکلات حکومتداری دیگر نیز افزود.
افغانستان در زمره کشورهای در حالت توسعه میآید که از کمبود زیربنا و ساختار سازمانی، تجهیزات و سامانآلات لازم برای دستگاه صحی کشور، نبود ظرفیت و پرسونل کافی در مدیریت سرحدات به ویژه در مراکز عبور سرحدی با ایران، را دارد.
در این اواخر در جریان ماههای فبروری و مارچ ۲۰۲۰میلادی، شاهد برگشت روزانه هزاران افغان از ایران، طریق نقاط مرزی اسلامقلعه در هرات و میلک در نیمروز بودیم که چالش بزرگ مدیریتی را برای ادارات صحی، امنیتی، مهاجرت و سایر ادارات ذیربط که در سرحدات فعالیت دارند، را ایجاد کرد. بیماری کووید-۱۹ نیز از همین دو نقطه سرحدی به افغانستان توسط برگشتکنندهگان انتقال یافت که توانست به بیشترین ولایات شیوع نماید که بعداً برای کنترل و جلوگیری شیوع بیشتر اکثر ولایات محدودیت گشتوگذار آغاز شد.
شیوع بیماری کووید-۱۹ به طور غیرمترقبه سرحدات را در سطح جهان برای عبور و مرور بسته کرد؛ به شمول افغانستان و همسایههای آن در منطقه. این ویروس همچنان منجر به افت و بحران اقتصادی در جهان نیز شد. حالا سوالاتی را که باید پاسخ داد این است که – آیا شیوه مدیریت سرحدات ما در مبارزه با ویروس کرونا مؤثر بوده یا خیر؟
آیا اداراتی که در سرحدات حضور دارند ظرفیت، توانایی، ساختار، زیربنا و تجهیزات لازم را دارا هستند؟ ضمناً، بعد از بین رفتن این بیماری چی باید کرد؟
وضعیت عملیاتی در شروع بحران
این ویروس کشورهای غولپیکر اقتصادی را غافل نمود و ضربه جبراننشدنی را بر آنها وارد کرد. همین طور کشورهای در حال توسعه و بلاخص جهان سوم را نیز شدیداً متأثر ساخت.
سرازیر شدن هزاران عودتکننده افغان از ایران و ممنوعیت موقت محمولههای تجارتی از پاکستان در مراکز عبور سرحدی سپینبولدک در قندهار و تورخم در ننگرهار چالش جدیای را برای ادارات ذیربط در سرحدات و همینطور برای بقیه شهروندان کشور ایجاد کرد. حقیقت عملیاتی سرحدات این بود که سکتور صحی در کنار ادارههای مرتبط دیگر از قبل آمادهگی و توان مدیریت بحران، پلان احتمالی، ساختار، امکانات، ظرفیت و نیروی انسانی در سطح عملیاتی در سرحدات را نداشتند.
حالا برمیگردیم به پرسش قبلی: چی باید آموخت و ادارات سرحدی و در مجموع مسوولان حکومتی کدام موارد را باید در نظر داشته باشند؟
برای بهبود و کارآیی هرچه بیشتر و بهتر، و برای رسیدهگی در حالات بحرانی در سرحدات موارد عمومی ذیل را میتوان کمک کرد:
نسخه درازمدت و مؤثر، انکشاف استراتژی یکپارچه سرحدات برای افغانستان میباشد. در این استراتژی تمام اداراتی که در سرحدات نقش دارند باید خود را دریابند. دیدگاه و ماموریت این استراتژی در مورد کارایی امور محوله مرزی باید باشد؛ که این ابعاد استراتژیک مانند صحت، انکشاف و صنعت، امنیت، تسهیل امور گمرکی و تجارت، وصل منطقهای و ترانسپورت، تکنولوژی، زراعت و وترنری، ایجاد روابط نزدیک و استراتژیک دوجانبه و چندجانبه با کشورهای همسایه و منطقه برای بهبود روابط سرحدی. با تدوین و تطبیق این استراتژی در درازمدت میتوانیم سرحداتمان را به شکل یکپارچه و مشترک بهتر و منسجم کنترل و مدیریت کنیم.
همکاری و همآهنگی در سطوح مختلف میان ادارات سرحدی – به طور نمونه نمایندهگیهای سکتور امنیتی، گمرکات، کمیشنکاران اتاقهای تجارت، مهاجرت، ترانسپورت و سایر ادارات مرتبط. این سطوح همکاری در بخش عملیاتی در خود مرز میتواند باشد و یا هم به سطح استراتژیک در کابل. در آینده باید سکتور صحت را در مدیریت سرحدات گنجانید تا دوشادوش شرکای دیگر در نقاط مرکز عبور سرحدی حضور داشته باشند.
سیستم هشدار قبلی برای جلوگیری از شیوع امراض مهلک از جانب کشورهای همسایه و تحلیل خطر را باید ایجاد کرد. برای اشتراک گذاشتن دادهها و اطلاعات یک مکانیزم منسجم باشد تا ادارات سرحدی در اسرع وقت اطلاعات را دریافت کنند و از شیوع مرض در نقطه صفری جلوگیری کنند تا از بحران فراتر از قبل جلوگیری گردد. ادارات که در سرحدات فعالیت دارند باید به نحوی از این گونه اطلاعات آگاهی بموقع داشته باشند و برای تدابیر پیشگیرانه معلومات را با همکاران سطوح بلندپایه حکومتی شریک کنند.
پلانهای احتمالی برای کنترل، مدیریت بهتر و آمادهگی قبلی – نهادهای سرحدی پلانهای احتمالی مشترکشان را ترسیم کرده باشند. مطالعات ژرفشان را در مورد این طور واقعات تکمیل کرده و به طور آزمایشی آموزشهای تمثیلی خود را به طور دوامدار در سرحدات تمثیل و تطبیق کرد تا مهارتهای لازم را در جریان هرگونه بحران به خوبی مشترکاً مدیریت کرد.
آموزشهای آنی برای بلندبردن ظرفیت کارمندان نهادهای سرحدی که بتوانند پاسخگوی مدیریت بحران در نقاط سرحدی باشند، باید فراهم گردد. در حالات بحرانی این آموزشها از طریق اینترنت، ویدیوهای آموزشی در اسرع وقت ارایه گردد تا در وقت کم با امکانات دست داشته و با انگیزه بالا خطر بحران را کاهش دهند.
زیرساختها و تجهیزات در اکثر نقاط عبور سرحدی بسنده نبوده و نیاز مبرم برای هزینه هنگفت و سرمایهگذاری استراتژیک دارد تا مدیریت سرحدات از شیوه کلاسیک به شیوه مدرن عوض گردد. برای بهبود زیرساختها و فراهم نمودن وسایل برای نهادهای مربوطه سرحدی پلانهای کوتاهمدت و درازمدت را باید در نظر گرفت. در ضمن، حکومت توجه تمویلکنندهگان بزرگ مانند اتحادیه اروپا و امریکا را جلب کرده در زمینه قدمهای لازم را بردارند؛ چون بزرگترین منبع درآمد برای این کشور سرحدات زمینی و هوایی به شمار میروند.
ادارات دولتی به ویژه نهادهایی که در سرحدات حضور دارند، تا حدالامکان با استفاده از امکانات دستداشتهیشان در دورترین قسمت کشور به مدیریت این بحران پرداختند که زحمات تکتک ایشان قابل ستایش است. باید گفت که در درازمدت طرز مدیریت سرحدات تغییر خواهد کرد، هر کشور نیاز به استفاده تکنولوژی مدرن و برقیسازی سیستمهایش در سرحدات خود دارد و در عصر کنونی کشورهای متعددی از تکنولوژی و از شیوهی مدرن مدیریت سرحدات کار میگیرند. امیدواریم در درازمدت افغانستان نیز از تکنولوژی و شیوه مدرن مدیریت سرحدات مستفید شود.
