شفقنا افغانستان (خبرگزاری شیعیان افغانستان)
در آستانه برگزاری جرگه مشورتی در خصوص عقد پیمان امنیتی دوجانبه با ایالات متحده امریکا، بحث در باره این پیمان میتواند یکی از مسوولیتهای دموکراتیک شهروندان افغانستان، جریانهای سیاسی و جامعه مدنی افغانستان باشد. به همین دلیل، برگزاری لویهجرگه مشورتی خود گام مهمی در راستای ایجاد گفتگو و زمینه مشارکت سیاسی در خصوص این مساله است. واضح است که مواد این پیمان که هنوز در دسترس همگان قرار نگرفته است در لویهجرگه مشورتی مورد بحث قرار خواهد گرفت، به هیچوجه نمیتواند در تضاد با حاکمیت ملی افغانستان باشد و ظاهرا تنها موضوع مورد اختلاف بحث صلاحیت قضایی سربازان امریکا در افغانستان است که امیددارم روی آن توافق صورت گیرد. اما در کل، نفس همکاری دوامدار امنیتی میان امریکا و افغانستان بدون شک میتواند به نفع افغانستان باشد.
اهمیت امضای توافقنامه امنیتی با امریکا، بیشتر از هر چیزی در کانتکست دستآوردهای دوازده سال گذشته قابل فهم خواهد بود. مهمترین دستآورد دهسال گذشته یک دولت ملی براساس یک قانون اساسی دموکراتیک است. در یک نظر، با امضای این پیمان افغانستان راهی را که طی دوازده سال گذشته پیموده است با کمک امریکا ادامه خواهد داد و عمر دولت مبتنی بر قانون اساسی جدید به بیشتر از دو دهه خواهد رسید. این مساله برای استمرار دولت و تعمیق نهادهای سیاسی و بهویژه، پرورش رهبری و تجربه سیاسی بر محور یک دولت ملی بسیار مهم است. از نظر مقایسی، بخش مهمی از ثبات و موفقیت سیاسی دولتها وابسته به تاریخمند شدن سیاست و نهادهای رسمی سیاسی است. انگار، دولتها بخشی از پایداری سیاسی خویش را از عمر خویش بهعنوان یک سرمایه سیاسی و نیز سرمایه تخنیکی (بروکراسی تحکیم یافته) به ارث میبرند. از این منظر، میشود گفت که زمان به نهادها مشروعیت تاریخی میبخشد و به تحکیم فرایندهای رسمی سیاست کمک میکند.
تاریخ مدرن افغانستان تاریخ گسست سازمانی و نهادی دولت بوده است. براندازیهای سیاسی پیدرپی و افکار براندازانه، فرصت رشد دولت ملی در یک بستر زمانی لازم و کافی را از تاریخ و مردمان این کشور گرفته است. نبود یک تجربه مستمر تاریخی در امر دولتداری، بروکراسی و رویههای نظمدهنده سیاسی را در کشور تضعیف کرده و باعث شده است سیاست در افغانستان قاعدهمند نشود. قاعدهمندی سیاست یا به عبارت دیگر، جا یافتن و تعمیق فرایندهای رسمی سیاست در برابر فرایندهای غیررسمی به تحکیم اقتدار اداره و حکومت قانون کمک میکند و برای دولت ملی مشروعیت میآفریند. این روند مستلزم دهها سال تجربه سیاسی و استمرار نهادی دولتهای ملی است. هیچ کشوری نتوانسته است در یک دهه صاحب دولت ملی تحکیم یافته و مشروع و یا حتا حاکمیت معنادار گردد. بدین ترتیب، مهمترین لازمه ثبات سیاسی و تحکیم دولت ملی و شکلگیری مالکیت و رهبری ملی بر دستگاه سیاست، تداوم سامان سیاسی در یک بستر زمانی نسبتا طولانی است. استمرار رویههای قانونی سیاست طی یک فرایند تاریخی رفتارهای سیاسی را قاعدهمند میسازد. قاعدهمندی رفتارهای سیاسی قابلیت پیشبینی و اطمینان سیاسی را افزایش داده و باعث تحکیم ثبات میگردد.
امضای پیمان دوجانبه امنیتی با امریکا به افغانستان امکان خواهد داد تا با استفاده از کمکهای تخنیکی و مالی امریکا، از نظام مبتنی بر قانون اساسی جدید و دستآوردهای تاریخی بینظیر ان حراست کند و عمر دولت نوپای و ارزشهای شکننده آن را طولانیتر کند تا سرمایه سیاسی لازم بر محور دولت ملی خلق گردد. سرمایه سیاسی عبارت از توانایی و میزان اقتدار قانونی و اجرایی دولت یعنی مشروعیت آن است. هرچند سرمایه سیاسی را بیشترینه در مورد افراد و رهبران سیاسی بهکار بردهاند، نهادها نیز میتوانند دارای سرمایه سیاسی باشند. سرمایه سیاسی دولت ملی در واقع میزان کارایی دولت در بسیج عمومی برای حراست از ارزشهای قانونی و سطح پذیرش اقتدار قانونی دولت در اعمال زور/قانون است. پیمان امنیتی دوجانبه با امریکا افغانستان را کمک خواهد کرد تا با گسترش حسن مدیریت دولتی یا حکومتداری خوب سرمایه سیاسی نظام را تقویت بخشد و بدین ترتیب، از دستآوردهای دوازده سال گذشته حراست کند.
دستآوردهای دوازده سال گذشته به هیچوجه با هیچ بخشی از تاریخ افغانستان قابل ملاحظه نیست. افغانستان دارای نظام قانونی دموکراتیک است که با همهی مشکلاتی که نوپایی نظامهای سیاسی در هر کشور و جامعه میتواند داشته باشد، محیط سیاسی مصوونی را برای فعالیت سیاسی بهوجود آورده است. میزان آزادیهای سیاسی در کشور در مقایسه با خیلی از کشورهای منطقه بینظیر است. افغانستان شاید تنها کشور در میان کشورهای همسایه است که زندانی سیاسی ندارد و کسی بابت افکار سیاسیاش مورد پیگرد قرار ندارد.
به لحاظ اقتصادی، با همهی مشکلاتی که وجود دارد، افغانستان بهطور منظم رشد اقتصادی بالا را در دهسال گذشته تجربه کرده است. رشد اقتصادی دهسال گذشته به هیچوجه با رشد اقتصادی افغانستان در سالهای قبل از ان قابل مقایسه نیست. این رشد اقتصادی بنابر هر دلیلی که بوده است (مانند تاثیر اقتصاد کاذب وابسته به کمکهای خارجی و غیره) حکایت از بهتر شدن منابع اقتصادی کشور در دهسال گذشته دارد. بدیهی است که نیاز اقتصادی افغانستان به مراتب بالاتر از میزان رشد اقتصادی کشور بوده است. اما رشد سکتور خصوصی، دسترسی به آموزش و خدمات صحی در افغانستان در مواردی فوقالعاده بوده و فرصتهای خوبی در دهسال گذشته بهوجود آورده است.
افغانستان دارای رسانههای تا حدود زیادی آزاد است. آزادی رسانهها و آزادی بیان در افغانستان شاید مهمترین دستآورد دموکراسی و نظام قانونی جدید است. رسانههای آزاد دموکراتیکترین چهره افغانستان و احتمالا قویترین حامی دموکراسی در این کشور است. رسانههای آزاد به آواز مردم افغانستان و ابزار فشار بر حکومت تبدیل شده است و بهعنوان نهاد حسابگیر مدنی مایه امید مردم افغانستان گردیده است. در کنار آن جامعه مدنی افغانستان در حال رشد است تا از دموکراسی و مردم در برابر نهاد قدرت دفاع کند. رسانههای آزاد و جامعه مدنی فعال از ارکان مهم دموکراسی و مهمترین مدافع دموکراسی است.
همهی این دستآوردها شدیدا وابسته به استمرار نظام قانونی افغانستان و ادامه حضور فعال جامعه جهانی در افغانستان است که با امضای پیمان امنیتی دوجانبه با امریکا تا حدود زیادی تضمین خواهد شد. در صورت عدم توافق در باره پیمان امنیتی دوجانبه همهی این دستآوردها مورد تهدید قرار خواهند گرفت. حضور فعال جامعه جهانی و کمکهای بیرونی دستآویزهای بزرگ بر دولت افغانستان در خصوص حراست و حمایت از آزادیهای مدنی و سیاسی بهوجود آورده است. همهی این دستآوردها آسیبپذیراند و به همان سرعتی که ممکن تهدیدات امنیتی و مشکلات مالی دولت افغانستان را زمینگیر کند، به همان سرعت این دستآوردها از بین خواهند رفت.
عدم توافق بر سر پیمان امنیتی تهدیدات بیرونی به افغانستان را افزایش خواهد داد و دولت در افغانستان گرفتار همان سرنوشت تاریخی که تاحالا تجربه کرده است خواهد شد. دولت در طول تاریخ مدرن افغانستان در برابر تهدیدات بیرونی آسیبپذیر بوده است و این تهدیدات باعث شده است که مهمترین بحث این مقاله که همان بحث استمرار نظام سیاسی است، هیچگاهی تحقق نیابد.
این بعد مساله بسیار مهم است زیرا که مخالفتها و کارشکنیهای بعضی از کشورهای همسایه در مورد امضای پیمان امنیتی دوجانبه میان افغانستان و امریکا نه بهدلیل این است که ممکن است امریکا از خاک افغانستان علیه آنها اقدامی بکند، بلکه نگرانی اصلی آنها بیشتر بهخاطر از بین رفتن دستآویزها و قدرت تخریب و میزان تهدیدی است که آنها همیشه بهعنوان یک اسلحه استراتژیک علیه دولت ملی در افغانستان آفریده و نگهداشتهاند. ورنه، امضای پیمان امنیتی دوجانبه با امریکا از خیلی از جهات به نفع امنیت منطقه و فراتر از آن است. امضای پیمان امنیتی تهدیدات بیرونی به افغانستان را بهشدت کاهش خواهد داد و قدرت تخریب بیرونی را در طی یک دهه آینده از بین خواهد برد.
در بعد بینالمللی نیز، تداوم همکاری میان افغانستان و امریکا در قالب پیمان امنیتی دوجانبه به دولت ملی در افغانستان کمک خواهد کرد موقعیت خویش را در مسایل مربوط به امنیت بینالملل نه بهعنوان یک تهدید بلکه بهعنوان یک همکار امنیتی برای جهان تقویت کند. این فرصت برای افغانستان، فرصت بیبدیلی خواهد بود تا در همسویی با امریکا بر سر مسایل امنیتی مشترک تصمیم بگیرد و در خلای ارتباطی فعال قرار نگیرد. در این خصوص، مساله مهم امنیتی و سیاسی که با پیمان امنیتی دوجانبه با امریکا تضمین خواهد شد، حفظ جایگاه ویژه منطقهای افغانستان است.
اهمیت منطقهای افغانستان با حضور پایگاههای نظامی امریکا تقویت خواهد شد و این به افغانستان فرصت خواهد داد تا مسایل مربوط به منطقه را در مواردی مهمی بر محور خویش تعریف و مدیریت کند. این کار به توان مذاکره افغانستان در روابط منطقهای میافزاید و افغانستان را در موقعیت مناسبی برای به کارگیری فرصتهای سیاسی و حتا اقتصادی که به لحاظ نظری بر محور افغانستان تعریف میگردند، قرار خواهد داد. این موقعیت به افغانستان کمک خواهد کرد، به آسانی قربانی بازیهای منطقهای نگردد و فرصت یابد تا به محور همکاریهای منطقهای که طی دهسال گذشته سیاست خارجی افغانستان را تا حدودی زیادی به خود مشغول داشته است، تبدیل گردد. البته، فرصتهای بهدست آمده شدیدا به حسن مدیریت استراتژیک از جانب کارگزاران سیاسی افغانستان نیازمند خواهد بود.
بدیهی است که همه آنچه در بالا ذکر شد، فرصتهای است که امضای پیمان امنیتی دوجانبه میان افغانستان و امریکا برای ما بهوجود خواهد اورد. استفاده از این فرصت وظیفه حکومت جدید و نیروهای سیاسی و جامعه مدنی افغانستان است. دولت ملی در افغانستان تنها و تنها با زمان تحکیم نخواهد یافت. زمان فرصت در اختیار ما قرار خواهد داد تا افغانستانی را که در دهسال گذشته ساختهایم، توسعه دهیم و دولت ملی جدید را استحکام بخشیم.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com