شفقنا افغانستان(خبرگزاری شیعیان افغانستان )- مقتدا صدر از اعماق وجودش مي خندد و برمي خيزد تا با روزنامه نگاراني كه به محافل جامعه مدني عراق تعلق دارند، بنشيند. آنها مي خواهند با او يك عكس يادگاري بگيرند. صدر مي گويد: «من يك اسلام گرا هستم در بين اين سكولارها. يا من آنها را به دين دعوت مي كنم يا آنها مرا به سكولاريسم». درباره صدر حرف و حديث هاي زيادي است كه هر روز شنيده مي شود.
با چرخشي در كوچه پس كوچه هاي امروز نجف، يا خيابان ها و مدارس ديني كهن سال اين شهر يا حوزه هايي كه هزاران نفر از طلاب علوم ديني را از سراسر جهان به خود مي خواند، متوجه مي شويد كه حال وهواي اين شهر به سرعت درحال تغيير است. تقريبا از زبان هركسي مي تواني « دولت مدني » را بشنوي. درباره مسايل امنيتي عراق نيز هركس براي خودش ديدگاهي دارد. پيرامون نحوه برخورد با اهل سنت يا توجه به جوانان شيعه اي كه براي جنگ به سوريه مي روند يا رابطه با ايران و كشورهاي عرب تقريبا مي توان همه نوع ديدگاهي را در بين آنها مشاهده كرد.
صدر مي گويد من به تنهايي درحال نبرد هستم. او نسبت به حوادث جاري كشورش بدبين است و نگران آن كه نزاع هاي سياسي به نزاعي طايفه اي تبديل شود. مي گويد: «به رغم اينكه من در مناطق سني نشين برخي خلاف ها را ديدم اما همچنان توانستم موضع اصلي خود مبني بر پشتيباني از برادران اهل سنت را حفظ كنم. من از اينكه تظاهرات اهل سنت به تظاهرات فرقه اي تبديل شود جلوگيري كردم. دربرابر انفجارهاي جنوب موضع سختي گرفتم و از طرح خطبه هاي آتشين و تحريك آميز جلوگيري كردم».
اما اين فقط مقتدا صدر نيست كه با انتقادات گسترده شيعيان مبني بر كناره گيري نوري المالكي نخست وزير وقت عراق همراهي مي كند. يك بار قاسم سليماني فرمانده سپاه قدس ايران به صدر گفته بود «رفتن شما به اربيل كمكي به شيعيان نمي كند». حرفي كه صدر آن را نپذيرفت و براي آن توجيه ديگري داشت. در عوض مي گويد وقتي مالكي چند ماه پيش اقدام به چنين سفري كرد كسي حرفي نزد. جالب اينكه صدر براي سليماني احترام خاصي قايل است و او را تحسين كرده و مي گويد او خالصانه براي كشورش نبرد مي كند. اما درعين حال مي افزايد كه: «هميشه منافع ايران و عراق يكي نيست. براي ما منافع عراق خط قرمز است».
البته رسانه ها به مواضع صدر پيرامون تحولات سوريه زياد نپرداختند. درسال 2012 بود كه طرفداران صدر پرچم همبستگي با ارتش آزاد سوريه را بالا بردند. صدر درباره گروه هاي افراطي كه عليه اسد مي جنگند ملاحظات بسياري دارد و تاكيد مي كند كه «من هميشه با ملت ها هستم. اين اساس موضع گيري من طي اين چند سال بوده است». صدر از حوادث 30 ژوئن مصر هم تعريف مي كند و آن را يك انقلاب مي داند. از عملكرد اسد به دليل سركوب مردم در سوريه ناراضي است اما اجازه هم نمي دهد كسي براي نبرد با او به سوريه برود و اين مساله را عصياني عليه خود تلقي مي كند. براي همين يكي از طرفداران او اخيرا از دمشق بازگشت تا به صدر بگويد «سرورم ما به تو عصيان كرديم»!
در شهر نجف اين تنها مقتدا صدر نيست كه براي خود دنيايي دارد. گفتمان ديني {حضرت} آيت الله سيستاني نيز به گونه اي است كه مي توان مواضع سياسي را هم در لابلاي آنها يافت. براي مثال درباره مجوز رفتن به سوريه براي جهاد هرچند به طور مستقيم كسي چيزي نگفته اما به صورت غير مستقيم دراين باره موضع گيري شده است. يكي از نزديكان {حضرت} آيت الله سيستاني نقل مي كند كه «يك بار فردي آمد تا از مراجع چهارگانه نجف بپرسد كه آيا مجاز است فرزندش براي جنگ به سوريه برود يا خير. بدون ترديد به او پاسخ داده شد اين كار نه به مصلحت است و نه به صلاح».
گرچه {حضرت} آيت الله سيستاني سال هاست درهاي خانه اش را به روي سياستمداران بسته است اما ديدگاه هاي روشن وي عمدتا از سوي خطيباني نقل مي شود كه به نيابت از او در شهرهاي مختلف حضور دارند. براي نمونه سيد احمد الصافي و شيخ عبدالمهدي كربلايي دو نفري هستند كه تمام اجزاي خطبه هاي خود را پيش از ايراد با مرجعيت مي سنجند. تعبير دولت مدني يكي از تعبيرهايي است كه نمايندگان {حضرت} آيت الله سيستاني آن را زياد به كار مي برند. سيد جواد خويي نوه {حضرت} آيت الله خويي نيز يكي از مراجع شيعه نجف به شمار مي رود. وي مي گويد: عراق كشوري ثروتمند و داراي تنوع اجتماعي و تاريخي است. شيوه حكومت كردن برآن بايد خارج از اين فضا نباشد و سرمايه هاي ديني و قومي و فكري اين كشور را درنظر بگيرد.
خويي يكي از مراجع روشن بين و هشيار نجف است كه از ميهمانانش در منزل جدش يعني {حضرت} آيت الله خويي بزرگ پذيرايي مي كند. كسي كه درسال 1991 از سوي نظام صدام حسين بازداشت شد. وي مي گويد «در فاصله چند متري اين خانه دفتر حزب كمونيست عراق قرار داشت و هيچ كس متعرض آن نمي شد. نجف بدون اين تنوع فكري ديگر نجف نخواهد بود. حال چه برسد به كل عراق ».
مركز فرهنگي وابسته به بيت آيت الله خويي كه در نزديكي حرم امام علي (ع ) قرار گرفته آرمان ها و ايده هاي بلندي دارد. وي دراين باره مي گويد: « ما تلاش مي كنيم يك گفتگوي تمدني و فكري و ديني را در قلب تپنده نجف به راه اندازيم. ما از ساير گروه ها و طوايف اسلامي نيز دعوت كرده ايم تا براي طلبه هاي ما سخنراني كنند. جلسات بحث و مناظره را به راه مي اندازيم و قصد داريم ميزبان متفكران و روشنفكران غير ديني و حتي چپ يا سكولار باشيم. ايمان داريم كه نجف بايد نقشي محوري در احياي فرهنگ تسامح داشته باشد».
اما به نظر مي رسد تسامح كالاي چندان رايجي در اين روزهاي عراق نباشد. دست كم جنگ هاي داخلي و انفجارها چنين چيزي را نشان نمي دهد. اين مسايل به نظر آقاي خويي نيز غير قابل تحمل است. مي گويد «مرجعيت شيوه حكومت فعلي را تاييد نمي كند… حادثه الحويجه قلوب ما را به درد آورد. ما آرزوي يك دولت مدني و مدرن را داريم كه در آن همه زير يك سقف از حقوقي برابر برخوردار باشند. {حضرت} آيت الله سيستاني حتي قبول ندارد كه بگوييم «برادران سني ما» بلكه مي گويد آنها «خود ما» هستند بنابراين هيچ توجيهي وجود ندارد كه مردم اين طور تحت ستم باشند».
منور الفكرها
خانواده هاي ديني قديمي نجف امروزه فرزنداني دارند كه ديدگاه هايشان كاملا با گذشتگان متفاوت است. درمقابل خويي كه عمامه سياه مي گذارد و همان لباس هاي سنتي را مي پوشد، احمد صدر يعني برادر مقتدا صدر به دنبال كسب علوم جديد رفته و حتي توانسته است از دانشگاه لبنان فوق ليسانس علوم سياسي بگيرد. او احساس مي كند آينده عراق ديگر به دست يك طايفه يا حزب نخواهد بود بلكه اين آينده از آن همه است.
منور الفكري در نجف هم خصوصيات ويژه خودش را دارد. آنها نيز براي شهرشان آرزوهاي بسياري دارند. براي مثال خيابان « الروان » يكي از خيابان هايي است كه مي تواني اين جوانان روشنفكر را ببيني كه غروب ها در آنجا پرسه مي زنند. آنها به كافه ها مي روند يا به مغازه هايي سرمي زنند كه بر در و ديوارش تبليغ كالاهاي جديد زنانه و مردانه است. يكي دستگاه هاي كامپيوتري مي فروشد و ديگري پيتزا و غيره. ظواهر اين منطقه چندان تفاوتي با ظواهر يك شهر مدرن امروزي در هرجاي ديگري از اين جهان ندارد. به جز زن ها كه حجاب دارند اما درعين حال از ظاهري شيك برخوردارند.
در برخي از شهرهاي عراق به افرادي خارجي برخورد مي كنيد كه به عنوان بازرگان يا مهندس در جايي از اين كشور مشغول كار هستند. آنها راحت در خيابان ها مي چرخند بدون نياز به حمايت كسي و مردم هم كاري به كار آنها ندارند.
عدنان الزرقي استاندار اين شهر مي گويد «نجف ديگر آن شهر قديمي كه محاط در بين چند مقبره بود نيست» الزرقي يكي از طرفداران حزب الدعوه بود كه از آن جدا شد و جريان مستقلي به نام «وفاداري به نجف» را تاسيس كرد و سرانجام توانست در انتخابات شوراهاي استان برنده شود. وي مي گويد: «مدرنيته پيروز شده است. جوانان احزاب سنتي را در برابر حقايقي متفاوت قرار داده اند. ملت مي خواهد بدون از دست دادن ارزش هاي معنوي اش با روح زمانه همراه شود». وي مي افزايد وقتي كه از حزب الدعوه جدا شدم دانستم احزاب سنتي ديگر پاسخگوي نيازهاي جوانان نيستند. براي همين طرفداران من كساني بودند كه در زمان سقوط صدام بيش از 10 سال نداشتند. نسلي متفاوت كه گذشته را ديگر مثل ما نمي فهمد و خود را اسير آن نكرده است. الزرقي از جشنواره اي كه در آن موسيقي نواخته شده دفاع مي كند و مي گويد: «انكار واقعيت سودي ندارد. جوانان ما ديگر به موسيقي جديد گوش مي دهند. آنها به فيسبوك و توييتر مي روند و فيلم هاي هاليوودي را تماشا مي كنند. آنها قهرمانان ورزشي و هنرمندان را دوست دارند. ما كه نمي توانيم جلوي شان را بگيريم».
نجف به نظر ساكنانش يكي از شهرهاي امن عراق است. الزرقي اين مساله را ناشي از تلاش هاي امنيتي مي داند. هرچند ممكن است كساني ديگر دراين باره ديدگاه متفاوتي داشته باشند. به هرحال اين نكته كاملا روشن است كه عراق از صدر تا ذيل سمت و سوي ديگري پيدا كرده است و شهر نجف نيز از اين امر مستثني نيست. شهري كه به نظر مي رسد به سرعت درحال پوست انداختن است.
منبع: الحیات
ترجمه و تخلیص: شفقنا
انتهای پیام