“غور” تمدنی به قدمت 7هزار سال

شفقنا افغانستان-غور از مناطق مرکزی افغانستان با دو اقلیم آب‌ و هوایی است که با پرورش اندیشمندان، فرهیختگان، آثار باستانی و صنایع، ظرفیت بسیار خوبی را برای دوستداران فرهنگ و تمدن فراهم کرده‌ است.

ولایت کوهستانی و برف‌گیر غوراز حیث موقیعت جغرافیایی در 31 درجه و 34 دقیقه عرض شمالی و 25 درجه و 65 دقیقه طول شرقی قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا به 2350 متر می‌رسد.

غور با مساحت 38600 هزار کیلومتر مربع درفاصله 480کیلومتری کابل با ولایات هرات، بادغیس، فاریاب، سرپل، بامیان،‌ ارزگان، هلمند و فراه همسایه است و با داشتن بیش از 366 هزار نفر جمعیت تخمینی ،بیش از 1900 روستا دارد.

تمام مناطق این ولایت به علت کوهستانی بودن،‌ دارای آب و هوای یکسان نیست و مناطق از آب و هوای متنوعی چون بسیارسرد، معتدل و گرم دارد.

«چغچران» مرکز غور دارای دو اقلیم آب و هوا( جنوب، شرق و غرب سرد) برف‌گیر و غالباً در فصل زمستان راه‌های ارتباطی آن برای پنج ماه مسدود است.

ولایت غور دارای 10 واحد اداری بوده و مرکز آن شهر چغچران است و شهرهای آن را تیوره، تولک، ساغر، پسابند، دولینه، شهرک، دولتیار، چهار سده و لعل و سر جنگل تشکیل می‌دهد.

اکثریت ساکنین ولایت غور به زبان  فارسی دری صحبت می‌کنند و در کنار آن مردم لعل و سرجنگل که هم مرز با ولایت بامیان به لهجه هزارگی صحبت می‌نمایند.

سد‌ها

در غور سد وجود ندارد، اما سه رود مشهور به نام‌های «هریرود» ،«فراه رود» و «مرغاب»از آن می‌گذرد.

قرار است که یک سد بزرگ آبی در منطقه گرماب مربوط چغچران بر روی هریرود ساخته شود که نه تنها مشکل بی‌برقی را حل خواهد کرد، بلکه هزاران هکتار زمین را نیزآب رسانی کند.

 آثار باستانی

زمانی که از آثار تاریخی سخن گفته می‌شود، موجودیت منار جام به ذهن خطور می‌کند. این مناردر60 کیلومتری شمال شرق شهرستان «شهرک» در قریه موسوم به «جام» واقع شده‌ و از طرف «یونسکو»یکی از آثار جهانی شناخته شده است.

منار جام در زمان سلطنت «غیاث‌الدین غوری» در سال 1202 میلادی (دوره غوری‌ها) ساخته شده‌ است که بعد از منار«قطب‌» دهلی(هندوستان) دومین منار از لحاظ بزرگی و معماری سنتی، از جلمه شاهکارهای نادر جهان محسوب می‌شود.

همچنین آثار تاریخی به دست آمده از منطقه «کشک» باستانی در شهرستان«یار»ولایت غور، دوره بودایی‌ها(قرون 5و2میلادی) را منعکس می‌کند.

کشک بهار درقسمت باستانی شهرستان «دولتیار» است که ظروف گلی کشف شده قدمت سه هزار سال قبل از اسلام را نشان می‌دهد. در شهرستان آبده تولک «قلعه ملک عنتر» مربوط دوره غوری‌ها نیز وجود دارد که این قلعه مرکز بزرگ غوری‌ها درموقع حمله چنگیز تصرف شد.

درین شهرستان، یک منطقه تاریخی دیگر به نام «گاوکش» نیز وجود دارد که سکه‌های طلا آن با نوشتارو عکس‌های مخصوص به دست آمده دوره تاریخی غوری‌ها را نشان می‌دهد.

قلعه ضحاک نیز یکی از مناطق تاریخی در حومه شهر چغچران که گفته می‌شود قدامت آن نظر بهبه به هفت هزار سال قبل برمی‌گردد.

بررسی‌های اداره اطلاعات وفرهنگ غورنشان داده حدود 100 محل تاریخی در غور ثبت شده اما نیاز است که کار بیشتری صورت بگیرد تا همه مناطق تاریخی تثبیت شوند.

هیچ موزه‌ای درولایت غور نیست و آثار تاریخی به دست آمده به سایر موزه ها انتقال می‌آید که فعلا چند اثر در ریاست اطلاعات و فرهنگ غور نگهداری می‌شود.

در یک دهه گذشته صدها قلم اثر تاریخی  مانند مجسمه، ظروف سفالی و سکه‌های طلا از مکان‌های مختلف این ولایت به دست آمده‌است.

مشاهیر

ولایت غور علاوه بر سلاطین گذشته در بخش شعرا و ادبا نیز یک ولایت غنی بوده که می‌توان از استاد«غلام حیدر یگانه» و«مهاج السراج» نام برد که آثار زیادی از اشعار را به چاپ رسانده‌اند.

غور در دامان خود شعرا و نویسندگان معاصری چون «مستمند غوری»، «عبدالقادرامامی غوری»، «نبی ساقی»، «فضل فایق»، «محمد رسول فگار»، «سیدعلی مشفق» و «علی عالمی کرمانی» را نیز پروانده‌است.

رسانه‌ها

رسانه‌‌های غور در یک دهه اخیر پیشرفت‌های قابل توجهی داشته‌است، نشریه‌ها و ماهنامه‌هایی مثل «ماهنامه 21»، «فیروزکوه»، «شنسب»، «سام»، «مجله صدای غور»، «پیام شهروند»، «فکرنو»، «اندیشه جوان»، «اراده مردم» و… به چاپ می‌رسند.

یک رادیو تلویزیون دولتی، یک رادیوی خصوصی  نیز وجود دارد اما، تنها فقط تلویزیون ملی فعال است. این رادیو تلویزیون در سال 1385 شروع به فعالیت کرد، همچنین یک رادیوی خصوصی به نام «صدای عدالت» نیز فعالیت دارد، اما با وجود پیشرفت در عرصه رسانه‌ای، هیچ روزنامه‌ای وجود ندارد و مخصوص زنان نیزهیچ رسانه سمعی و یا چاپی به چشم نمی‌خورد.

آموزش پرورش

در ولایت غور بیش از 800 مدرسه وجود دارد که 180 باب آن برای زنان، 15 باب مختلط وبقیه برای پسران می‌باشد. دراین مدارس در مجموع بیش از 200 هزار شاگرد پسر و حدود 70 هزار دختر توسط 4 هزار و 400 معلم تدریس آموزش داده می‌شوند.

دو دانشگاه پلی تکنیک، شش آموزشکده، دو دبیرستان کشاورزی، 17 مدرسه و دارالعلوم، 105 مدرسه خصوصی، 90 مدرسه مشارکت جهانی وجود دارد.

مؤسسه تحصیلات عالی، در سال 1391 تأسیس شده و در آن 260 محصل که45 نفر از آنان دختر هستند در بخش‌های ریاضی، فیزیک،‌ کامپیوتر، انگلیسی، شیمی و بیولوژی و کشاورزی مشغول به تحصیل‌ هستند.

صنعت

صنایع دستی در ولایت غور مخصوص زنان است. آنها با دستان خود «فرش»، «گلیم»، «نمد»، «برک» و «چپک» را که از پشم حیوان (بز و گوسفند) ساخته می‌شود، تهیه می‌کنند.

زنان غور در دوختن لباس‌های محلی مانند «پیراهن»، «چپن»، «چادر» و کلاه زنانه و مردانه از «گلابتون» و نخ نیز مهارت دارند. قالیچه‌های شهرستان «تولک» شهرت بسزایی دارد که در این نوع قالیچه‌ها تصاویر سلاطین غور و منار جام نیز نقش داده می‌شود.

مردان وسایلی چون مانند بیل، کلنگ و کرند می‌سازند که کرند برای جمع‌ آوری هیزم استفاده می‌شود، یکی از صنایع قدیمه و عجیب این سرزمین ساخت «خرقه»است که از نمد و چوب تهیه می‌گردد و در برابر سرما مقاوم است.

این نوع خرقه‌ها به حیث خانه مسکونی در برخی قسمتهای غور به به تعداد زیاد درمنطقه الله یار مرکز آن ولایت به کار برده می‌شود، خرقه‌ها شکل دایره و قیمت آن به کیفیت و طول آن متفاوت است.اشخاص سرمایه‌دار از این نوع خرقه‌ها استفاده می‌کنند و قیمت آن تا یکصد هزار افغانی نیز می‌رسد.

کشاورزی

غور یکی از مراکز کشاورزی افغانستان محسوب می‌شود و عمده ترین محصولات آن محصولات زراعتی شامل گندم، جو جواری، کچالو، پیاز و میوه خشک، آن چهارمغز، حبوبات مانند باقلی، ماش، لوبیا و ماش می‌باشد.

مالدار ینیز یکی از مواردی است که مردم از طریق امرار معیشت می‌کنند و محصولات حیوانی آن را قروت، پشم و پوست تشکیل می‌دهد.

اکثر مناطق این ولایت سردسیر و برف‌گیری بوده، اما مناطق شمال چغچران دارای آب و هوای معتدل و قسمتی اعظم از مناطق توسط درختان میوه‌دار پوشیده می‌باشد.

مناطق «غلمین» و «مرغات» چغچران شامل مناطق گرم‌تر است و دره‌های مختلف مرغاب از فیض دریای مرغاب سرسبز و پر میوه است و حتی مکاتب و مدارس مرغاب برخلاف سائر مناطق غور از طرف زمستان فعال است.

اما مناطق جنوب و غرب چغچران بیشتر از سایر مناطق برای زراعت ونگهداری حیوانات مساعد است، چون بیشتر تپه‌های خالی دارد.

ورزش

ورزش در ولایت غور در یک دهه اخیر رشد قابل ملاحظه‌ای نموده و اکنون 20 فدراسیون ورزشی در این ولایت فعالیت دارد.

این فدراسیون‌ها را فوتبال، والیبال، تکواندو، بسکتبال، وشوو، کونگفو، تکواندو، کاراته، کیک بُکس، کورش (کشتی چپنکی)، پرورش اندام، اتلتیک خفیفه (دوش با پرتاب گلوله)، هندبال، شطرنج، اسنوکر، کبدی، بزکشی در بخش مردان تشکیل می‌دهد.

چند ورزشگاه و یک استادیوم ورزشی دارای زمین چمن نیز در چغچران در چند سال اخیر ساخته شده است وساخت یک سالن ورزشی سرپوشیده برای زنان نیزساخته شده‌است که به ورزش‌هایی  چون فوتبال، والیبال،‌ تکواندو و بسکتبال مشغول هستند که بیش از 200 زن ورزشکار وجود دارد.

بازی کرکت از سه سال بدین سو در غور نیز رایج شده است. اما بُزکشی، بازی عنعنوی از گذشته‌های دور بدین سو در آن ولایت وجود دارد و در محافل شادی و روزهای ملی بازی می‌شود. جالب‌ اینکه یک زنی به نام «صابره» چند سال قبل در بازی بُزکشی جایزه می‌گرفت، اما اکنون کارمند زندان زنان شهرستان چهار سده مشغول به کار است.

انتهای پیام