شفقنا افغانستان- شماری از فعالان حقوق زن میگویند با تسلط دوباره طالبان بر افغانستان زنان شاهد وضع محدودیتها و محرومیتهای فراوان از سوی حکومت طالبان بودهاند.
از سوی هم، شماری معتقدند که طالبان از نام زنان بهعنوان ابزار سیاسی در تعاملات بینالمللی استفاده میکنند. برخی زنان فعال هم به این باوراند که طالبان با وضع محدودیتها بر آنها در صدد فلج کردن جامعه افغانستان است.
در همین حال، مونسه مبارز، آگاه مسایل سیاسی و فعال حقوق زن در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شفقنا با اشاره به وضعیت زنان در کشور، میگوید: «در این شکی نیست که بعد از حضور گروه طالبان در افغانستان طیف وسیعی از جامعه که قربانی شد زنان افغان بود. زنان به صورت کل از ساختار سیاسی و اجتماعی حذف و دروازههای مکاتب و مراکز تعلیمی و تحصیلی به رویشان بسته شد، حتی اجازه انتخاب پوشش، اجازه سفر و اجازه کار را ندارند. از سوی دیگر، شکایت و عرایضشان از سوی ادارات طالب شنیده نمیشود. نیروهای اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان زنان را در جادهها ایستاد کرده و مورد آزار و اذیت قرار میدهند.»
بانو مبارز در ادامه افزود: «مکتب فکری طالب مکتبی است که مخالف زن و حضور آنها در جامعه است. این گروه همیشه با زنان سر ستیز و تقابل داشته و تا حال تمام برنامههای اینها در جهت محکومیت زنان بوده است. در همین حدود ده ماه که از تسلط اینها بر افغانستان میگذرد تنها 13 ماده در ضدیت با زنان صادر شده است. طالبان زنان را وسیلهی رفع شهوت مردان میدانند و در این روزها هم از آنان به عنوان ابزار سیاسی در تعامل با جامعه جهانی برای به رسمیت شناختن حکومتشان استفاده میکنند. زنان در زیر سایهی طالبان در هر جای افغانستان صرف نظر از تفاوتهای قومی، زبانی و مذهبی، روزگار خوشی ندارند، برعکس با آمدن طالب روزهای زنان افغان سیاه و تاریک شده است. در این مدت زنانی که تنها نانآور خانواده بودند و شوهران و یا سرپرستهای خانوادهشان را در جنگها از دست داده بودند کار و شغلشان را از دست دادند.»
طالبان حتی حق استفاده از هوای آزاد را از هم زنان گرفتهاند
این آگاه مسایل سیاسی، با انتقاد از برخورد طالبان با زنان، گفت: «زنان در حکومت طالبان روزهای خوشی ندارند. در این حکومت حتی حق استفاده از هوای آزاد را از هم زنان گرفتهاند. هماکنون هزاران زن در سرکها گدایی میکنند ولی اینها که وجدانشان به خواب رفته، دیدن چنین صحنهها برایشان یک مسئله معمولی و عادی است. وقتی زنان را در حالت گدایی میبینند در آنجا نه بحث ناموسی و اسلامی است و نه هم مسئله غیرت و مردانگی، ولی وقتی زنان بخواهند کار کنند اینها مانعشان میشود. از اینجا نتیجه میتوان گرفت که نگاه و برخورد طالبان با زنان یک نگاه و برخورد ابزاری است که چون بحث زنان برای جامعه جهانی و سازمان ملل یک مقدار حساسیتبرانگیز است به همین خاطر میخواهند جامعه جهانی را زیر فشار بگیرند که اینها را به رسمیت بشناسند و یا هم پولهای بلوکهشده شان را خارجیها آزاد کنند.»
بانو مبارز در ادامه به دلایل «ضدیت طالبان با زنان» اشاره کرده، افزود: «دلایل عمده ضدیت طالبان با زنان، خط فکری طالب است که در تضاد با زنان است. در جایی که طالبان در آن آموزش و پرورش فکری مییابند زنان را به آنها شیطان، عامل فساد و تباهی معرفی میکنند. از سوی هم، تمام هدف طالب حفظ قدرت و چوکی است. بحثهای دین و شریعت برای اینها یک بحث ابزاری است و وقتی منافع سیاسی اینها تامین شود اینها حتی همان دین و عقیده را هم به خاطر منافع سیاسیشان در ترازوی فروش میگذارند.»
زنان افغان قربانی افراطیت و نگاه ابزاری طالبان اند
وی زنان افغانستانی را بیشتر قربانی دو مسئله میداند: «زن افغان بین دو مسئله قرار گرفته است: یکی مسئله افراطیت و تاریکنگری اینها و دیگری استفاده ابزاری برای تامین منافع سیاسی این گروه. این دو مسئله بیشتر باعث شده که زن افغان قربانی شود.»
بانو مبارز که در برگزاری اعتراضات خیابانی در مقابل طالبان در کابل نقش داشته است، میگوید که از طالبان انتظار ندارد پاسخگوی وضعیت فعلی زنان باشد: «در تظاهراتی که ما داشتیم مخاطب ما گروه طالب نبوده، بلکه جامعه جهانی، سازمان ملل بخصوص سازمانهای حمایت از زنان و حقوق بشری است. هیچگاهی مخاطب ما گروه طالب نبوده و از آدرس اینها هیچگاهی هم تمایل برای برگزاری نشست با معترضین نشان داده نشده. اما حرف این است که طالب تاکنون در برابر کدام یک از این همه تباهیها و سیاه روزیها پاسخگو بوده که برای زنان پاسخ بگوید! اینها با انتحار و انفجار این همه انسانهای بیگناه را که کشتند آیا تاهنوز پاسخگو بودهاند؛ نخیر! اینها در برابر این همه فقر و فاقه که بر مردم مسلط کرده و خانوادهها حتی مجبور به فروش فرزندانشان میشوند آیا پاسخگو بودهاند؟ نخیر! همین طور در برابر سایر کشتارها، اختطافها و ستمگریها بالای زنان افغان هم طالب هیچ وقت پاسخگو نبوده است.»
وی اعتراضات خیابانی زنان را در کشور تاثیرگذار خوانده، گفت: «ما زنان معترض با شکل دهی جنبشهای اعتراضی در این ده ماه صدای اعتراض خود را به گوش جهانیان رسانیدیم و همین حداقل باعث شد همان کشورهای که بیشرمانه طالبان را حمایت میکردند این بار اینها را به رسمیت نشناسند.»
این فعال حقوق زن، طالبان را یک گروه فاقد طرح و برنامه سیاسی میداند و میافزاید: «اینها یک گروه فاقد طرح و برنامه سیاسی است که استقلالیت فکری و عملی ندارند و سر ریسمانشان پیش یک کشور دیگر است که از آنجا طرح و برنامه میگیرند. شما ببینید در کابینه اینها هیچ بحث افغانستانشمول مفید مطرح نمیشود، چون اصل کابینه در جای دیگر و تصمیمگیرنده هم کسانی دیگر هستند.»
بانو مبارز در بخش دیگر صحبتهایش از چشمدیدهایش از «رنج زن افغانستانی» در روزهای کنونی کابل میگوید: «گاهی وقتها که من از شهر و بازار میگذرم دهها موتر شیشهسیاه و زره مسئولان طالب از سرکهای میگذرند که در دو سوی آن زنانی هستند که دست گدایی به سوی موترهای اینها دراز میکنند. اینها یکبار هم توجه نکردهاند به این زنان، درحالی که در همه این موترها تمام مسئولان و مقامات طالبان سوار اند. از سوی هم میبینند که در هر گوشه و کنار زنانی که برای گدایی ایستاد میشوند از سوی افراد اراذل و اوباش مورد آزار و اذیت قرار میگیرند ولی یک طالب را تاهنوز ندیدیم که بیاید و ازین اراذل و اوباش بازخواست کند که چرا این زن را مورد آزار و اذیت قرار میدهی! بناً آنچه را که طالبان تحت عنوان دین و حجاب و این چیزها میگویند همه ابزار است.»
طالبان نسبت مشترکی با مردم دردمند افغانستان ندارند
وی در ادامه میگوید: «هیچ نوع مناسبتی بین مردم افغانستان و طالبان وجود ندارد. ما مردم افغانستان اگر از هر قوم و مذهبی باشیم باز هم در درد و غم شریک همدیگریم و شیعه و سنی… در کنار هم در یک خط قرار میگیریم، ولی آیا طالبان در فقر و درد و غم در یک خط با مردم افغانستان قرار گرفته! شما کدام طالبی را دیده باشید که به آن زنانی که تنها نانآور خانوادهاند و حتی نان خشک برای خوردن ندارند، کمک کرده باشد! نخیر. بناً اینها کدام مناسبتی مشترک با مردم دردمند افغانستان ندارند. چون همه میدانیم که ظلم، فقر، آوارگی… اینها پدیدههای مشترک بین همه بشریتاند و حس انسانی همه انسانها را در هر گوشه جهان برمی انگیزد، ولی شما اگر از گرسنگی حتی بمیرید یک همسایه طالب در را به رویتان باز نمیکند. این به این معناست که طالبان حتی در بحث انسانیت هم با مردم افغانستان مشترکاتی ندارند. بناً از طالبان انتظار نمیرود که خود را مسئول این وضع بداند و برای حل مشکل مردم و بویژه زنان، کاری کند.»
در این زمینه بیشتر بخوانید:
عفو بینالملل: وضعیت زنان در افغانستان وخیم است
به گفته این فعال حقوق زن، «طالبان این ظرفیت و منطق را ندارند که پاسخگوی اشتباهاتشان باشند، پاسخگو بودن بیانگر یک ظرفیت بلند، یک فرهنگ بلند، یک بستر تربیتی بلند و یک نگرش سیاسی بلند است، و این چیزها در طالب وجود ندارد.»
آیندهای نامعلوم در پیش داریم
بانو مبارز از آنچه که «روزهای دشوار مردم» افغانستان میگوید، اینگونه توضیح میدهد: «خیلی وضعیت دشوار است. مردم در نهایت بیچارگی و مظلومیت قرار دارند. دنیا هم به مسئله افغانستان پشت پا زده و فراموش کرده بحث انسانیت مشترک را. متاسفانه مردم نه صلاحیت بیرون شدن از کشور را دارند و نه هم صلاحیت آرام زیستن. همه چیز در یک تاریکی و ابهام قرار دارد. آیندهای نامعلوم در پیش است و هیچ روزنه یامیدی هم به چشم نمیخورد و همه چیز در یک بنبست قرار دارد.»
وی با انتقاد از شیوه حکومتداری طالبان میگوید: «طالبان نه سیاست را میداند و نه مدیریت را و همین است که در این 9 ماه حتی پاکستان را هم اینها نتوانستهاند قانع بسازند و اینها را به رسمیت بشناسد. اینها در داخل زنان را به بند و زنجیر میکشند ولی وقتی در نشست اسلو میروند در سطح وزیر خارجه در یک نشست بینالمللی به جهانیان دروغ میگویند و بحث زندانی کردن و شکنجه زنان را انکار میکنند. همین طور اگر اینها سیاست را میفهمیدند حداقل یک دریچه گفتوگو با همین جنبشهای معترض باز میگذاشتند و از درِ گفتوگو و منطق وارد میشدند.»
بحرانی کنونی متاثر از عوامل خارجی و داخلی است
این آگاه مسایل سیاسی، بحران اخیر افغانستان را متاثر از دو عامل خارجی و داخلی میداند: «عامل خارجی آن این بود که امریکا دیگر پروژهی را که خودش ساخته بود و چون حالا تاریخ مصرفش گذشته بود خواست آبرومندانه آن را جمع کند. برای همین بود که امریکاییها توافقنامه ننگین دوحه را با طالبان امضا کردند. این علت قویای بود که معامله تسلیمی افغانستان در دوحه قطر انجام شد. عامل داخلی آن بر میگردد به این که ما در داخل یک رئیس جمهور مشروع و دلسوز نداشتیم، اپوزیسیون قوی نداشتیم، مقامات صادق به وطن نداشتیم بلکه افراد چند پاسپورته بودند که جیبهایشان را پر کرده رفتند و همینها بودند که روند سقوط نظام در اینجا کلید خورد. بناً بحران اخیر افغانستان هم علت بیرونی دارد هم علت داخلی.»
احتمالا وضعیت ناگوار فعلی تا 2024 ادامه پیدا میکند
بانو مبارز با اشاره به نقش نهادهای بن المللی در شرایط بحرانی فعلی افغانستان، تصریح کرد: «ما در نشستهای که با نمایندگان برخی نهادی بینالمللی و یوناما داشتیم آنها را بیطرف نیافتیم و کاملا روحیه تعامل با طالب را دارند. به نظر میرسد تا زمانی که منافع برخی کشورها و نهادهای بینالمللی در ادامه وضعیت فعلی در افغانستان باشد این وضعیت ادامه خواهد یافت و پیشبینی میشود که احتمالا تا 2024 این وضعیت ناگوار ادامه پیدا کند.»
وی در اخیر تاکید کرد: «یک خواهش دارم از مردم افغانستان که بسیج شوند و اتحاد کنند باهم. جز این که یک بسیج و قیام عمومی علیه طالب در داخل افغانستان شکل نگیرد من فکر نمیکنم که بتوانیم سرنوشت خود را تغییر دهیم. بناً مردم افغانستان باید بسیج شوند و همه طیفهای اجتماعی اعتراض کنند و با راه اندازی حرکتهای مدنی در وضعیت دشوار فعلی تغییر بیاورند.»
