شفقنا افغانستان-در حالی که با خروج اقتصادی و نظامی جامعه جهانی از افغانستان زندگی برای جمعیت اغلب فقیر این کشور سختتر میشود این فرصتی استثنایی است برای جریانهای خارج از حکومت تا با اجرای سیاستهای پوپولیستی امکان همراهی افکار عامه را پیدا نمایند.
در حالی که رییسجمهور غنی از برنامههای اقتصادی دهساله سخن میزند در بعد داخلی با چالش جدی کاهش منابع عایداتی، حملات گسترده طالبان در جغرافیایی وسیع، ظهور داعش و شکلگیری ایتلافهای جدید مهرههای تاثیرگذار داخلی مواجه گردیده است.
به نظر میآید از بین جریانهایی که سعی در شکلدهی اوپوزیسیون حکومت داشتهاند کشورهای هند، روسیه و ایران مهره خویش را انتخاب نمودهاند.
حامد کرزی؛ رییسجمهور اسبق کشور، طی مدت کوتاه استقرار حکومت وحدت ملی سفرهایی به هند، چین و اخیرا روسیه داشته است. با وصف اعلام علنی رییسجمهور اسبق مبنی بر عدم ایجاد اوپوزیسیون توسط وی اما عرصه عمل خلاف آن را نشان میدهد. شاید این تغییر موضع به سبب فشارهای بیرونی و یا هم تغییر شگرف در شرایط داخلی است، اما آنچه غیر قابل انکار میباشد آفتابی شدن وی و تیماش است.
عمق این روابط به نظر بسیار جدی میآید. نارندرا مودی؛ نخستوزیر هندوستان با خطاب قرار دادن حامد کرزی وی را «دوست ویژه و همیشگی» هند خوانده و پوتین در کرملین حامد کرزی را فردی خواند که «عمیقا تحولات و مشکلات منطقه به ویژه افغانستان را درک میکند و آگاه است.»
انتخاب کرزی بیدلیل نیست. وی نشان داده که در کشور قومها میتواند فراقومی عمل کند، سابقه اجماع اکثر جریانها را بر محور خویش داشته است، بیپروا سیاستهای غرب را انتقاد میکند، داعش را پدیده فرا افغانی و مورد حمایت خارجی میداند، در بدنه حاکمیت دارای نیروهای وفادار به خویش است و بعد از بیش از یک دهه رهبری حکومت در افغانستان بهتر از هر کسی تصویر روشنی از نیروهای بالقوه و بالفعل دارد.
از طرفی همزمان با ادامه سیاست مبارزه با فساد اداری حکومت وحدت ملی هر روز بر ناراضیانی که در آنارشی سالهای پایانی حکومت کرزی بر شاهرگهای اقتصادی کشور تکیه زده بودند بیشتر میشود.
در عرصهیی دیگر جنرال دوستم و عطا محمد نور بنا بر مقتضیات امروز رقابت دیروز را وانهاده و از اتحاد ناگسستنی سخن بر زبان میرانند. سیاف، اسماعیل خان، قانونی و بسمالله خان نیز در حال شکلدهی جریانی مشترک میباشند. به نظر میآید این سیر شکلگیری پیوندهای مبتنی بر احساس خطر از زوال سیاسی، باعث نگرانی رهبران وحدت ملی و حامیان بیرونی آنها نیز شده است. گفته میشود اخیرا سفارت امریکا میزبان رهبران وحدت ملی بود تا باز هم از آنها بخواهد هر چه نزدیکتر با یکدیگر کار نمایند. بدون شک در کنار هم قرار گرفتن معاون اول ریاستجمهوری و والی بلخ، حامیان جدی رهبران حکومت وحدت ملی زنگ خطر را برای اشرفغنی و عبدالله به صدا درآورده است.
به روال همیشه، جریانهای سیاسی داخلی باز هم در بیرون از مرزها در حال شکلگیری و یا بهتر گفته شود تغییر شکل است. روسیه، هند و ایران با سرمایهگذاری علنی روی حامد کرزی این پیام را صادر میکنند که همه باید بر محور رییسجمهور پیشین جمع شوند. در جانب دیگر امریکا، انگلیس، برخی کشورهای عربی و پاکستان سعی دارند سرمایهگذاری خویش را بر تقویت غنی و عبدالله متمرکز نمایند.
به نظر نمیآید طرحهایی چون دالانهای ترانزیتی، جاده جدید ابریشم، استخراج معادن، پایپ لاین تاپی در کوتاهمدت بتواند بر تحکیم جایگاه حکومت وحدت ملی در بین مردم موثر افتد، اما به نظر میرسد هنوز هم برگ برنده حکومت وحدت ملی تعیینکننده بازیگر اصلی در کشور باشد.
قمار خطرناکی است، اما رییسجمهور غنی و رییس اجراییاش تا رسیدن به سطح قابل قبول ثبات اقتصادی و تحکیم پایههای حکومت خویش نیاز مبرمی به حضور طالبان و حزب اسلامی در کنار خویش دارند .
شاید جذابیتهای اقتصادی طرحهای اشرفغنی و زمینه حضور سرمایهگذاری چیناییها و ایرانیها در معادن افغانستان و طرحهای همگرایی اقتصادی منطقوی بتواند در تغییر نگاه برخی قدرتهای منطقوی به جریانهای سیاسی داخل افغانستان موثر افتد.
باید منتظر بود تا مذاکرات صلح، سطح نگرانی ایران و روسیه از داعش، پیشزمینههای تطبیقی طرحهای ترانزیتی کالا و انرژی، نتابج انتخابات آتی امریکا، مذاکرات هستهیی ایران، مراحل پیشرفت پروژه یک خط- یک کمربند تاثیر خود را بر شکلگیری تعاملات داخلی بگذارد.
حامد کریمی-مدنیت