شفقنا افغانستان – دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد (یوناما) اعلام کرده است که در دو سال اخیر حدود پنج میلیون مهاجر به افغانستان بازگشتهاند؛ روندی که عمدتاً در پی اخراجهای اجباری از کشورهای همسایه و اعمال محدودیتهای سختگیرانه مهاجرتی شکل گرفته است.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، بر اساس اعلام یوناما، تنها در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۷۸ میلیون نفر به کشور بازگشتهاند. از این میان، ۱.۸۸ میلیون نفر از ایران و ۸۹۹ هزار نفر دیگر از پاکستان وارد افغانستان شدهاند.
یوناما تصریح کرده است که از مجموع بازگشتکنندگان در سال گذشته، ۲.۳ میلیون نفر فاقد اسناد رسمی بودهاند و تنها ۴۸۴ هزار نفر دارای مدارک معتبر هویتی بودهاند.
این آماری نشان میدهد که اکثریت بازگشتکنندگان در وضعیت حقوقی شکننده قرار داشتهاند.
به گفتهی یوناما، نزدیک به یکسوم بازگشتکنندگان را زنان و دختران تشکیل میدهند و کودکان زیر ۱۷ سال نیز سهم قابل توجهی در این جمعیت دارند. افزایش ناگهانی این جمعیت، فشار مضاعفی بر زیرساختهای ضعیف خدماتی در افغانستان وارد کرده است.
سازمان ملل متحد همچنین هشدار داده است که با بازگشت گسترده مهاجران، جمعیت افغانستان حدود ۱۰ درصد افزایش یافته و این تحول، بحران انسانی موجود را تشدید کرده است؛ بحرانی که پیش از این نیز به دلیل فقر گسترده، بیکاری و آسیبپذیریهای اقلیمی در سطحی نگرانکننده قرار داشت.
«چالشهای بازگشتکنندگان»
یوناما گفته است که بازگشتکنندگان، بهویژه افرادی که فاقد اسناد رسمی هستند، با موانع جدی در دسترسی به خدمات اساسی روبهرو هستند.
نبود مدارک هویتی معتبر، دسترسی به آموزش، خدمات صحی و حتی ثبت رسمی در سیستمهای حمایتی را دشوار کرده است.
یکی از چالشهای اصلی، نبود فرصتهای کاری پایدار است. بسیاری از بازگشتکنندگان در شرایطی به کشور بازگشتهاند که بازار کار با رکود شدید مواجه است و فرصتهای شغلی محدود، پاسخگوی نیاز جمعیت رو به افزایش نیست. این وضعیت خطر گسترش فقر و بیثباتی اجتماعی را افزایش داده است.
زنان و دختران بازگشته، با خطرات مضاعف مواجهاند. محدودیتهای اجتماعی و اقتصادی وضع شده از سوی طالبان، دسترسی آنان به آموزش و کار را محدود کرده و آنان را در معرض آسیبهای بیشتری قرار داده است.
کودکان، بهویژه کودکان بیسرپرست و جداشده از خانواده، در وضعیت بسیار شکنندهای قرار دارند. نیاز فوری به خدمات جستجوی خانواده، حمایتهای روانی–اجتماعی و برنامههای حمایتی کودکمحور از جمله اولویتهای اساسی در این زمینه است.
نبود سرپناه مناسب نیز یکی دیگر از چالشهای کلیدی است. بسیاری از بازگشتکنندگان پس از ورود به کشور، به دلیل نداشتن زمین، خانه یا شبکه حمایتی خانوادگی، در کمپهای موقت یا شرایط نامناسب اسکان یافتهاند.
در کنار این موارد، دسترسی محدود به حمایتهای حقوقی، بازگشتکنندگان فاقد مدرک را در معرض سوءاستفاده، تبعیض و حذف از خدمات عمومی قرار داده است. این وضعیت میتواند چرخهای از حاشیهنشینی و بیثباتی طولانیمدت ایجاد کند.
«کمبود بودجه و نیازهای بشردوستانه»
یوناما اعلام کرده است که نهادهای سازمان ملل تلاشهای هماهنگ برای تأمین کمکهای اضطراری را تشدید کردهاند، اما گستردگی بحران بهمراتب فراتر از ظرفیت منابع موجود است.
کمبود شدید بودجه باعث شده است که برنامههای کمکرسانی نتوانند تمامی بازگشتکنندگان نیازمند را پوشش دهند. در نتیجه، بسیاری از خانوادهها تنها کمکهای محدود و کوتاهمدت دریافت میکنند که پاسخگوی نیازهای اساسی آنان نیست.
نیازهای فوری شامل تأمین غذا، سرپناه اضطراری، خدمات صحی اولیه و دسترسی به آب آشامیدنی سالم است. افزایش ناگهانی جمعیت در برخی ولایتها، فشار مضاعفی بر خدمات محلی وارد کرده و خطر شیوع بیماریها را افزایش داده است.
حمایتهای معیشتی و ایجاد فرصتهای شغلی نیز از جمله نیازهای حیاتی محسوب میشود. بدون برنامههای اشتغالزایی و حمایت از کسبوکارهای کوچک، بازگشتکنندگان در معرض وابستگی طولانیمدت به کمکهای بشردوستانه قرار خواهند گرفت.
در حوزه آموزش، نیاز به ادغام سریع کودکان بازگشته در نظام آموزشی کشور مطرح است. کمبود امکانات، معلمان و فضای آموزشی، روند جذب این کودکان را با دشواری مواجه کرده است.
در مجموع، سازمان ملل متحد هشدار داده است که بدون افزایش فوری و قابل توجه منابع مالی، بحران بازگشت گسترده مهاجران میتواند به یک وضعیت انسانی پایدار و عمیق تبدیل شود؛ وضعیتی که نهتنها بازگشتکنندگان، بلکه کل جامعه افغانستان را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
