شفقناافغانستان-اسلام و مسلمانان در قلمرو پهناور روسیه از زمان پیدایش آن تا کنون فرازونشیبها و گاهی حوادث خونین را تجربه کردهاند. اسلام در سال ۹۸۶ میلادی در بلغار سواحل دریای والگای تاتارستان توسط خان الموش، دین رسمی اعلام گردید. بعد از آن، او سفرای خود را به دربار ولادیمیر اول؛ شهزاده کیف «۹۰۸ تا ۱۰۱۵» فرستاد و پیشنهاد پذیریش اسلام را نمود.
در آن زمان مذهب ابتدایی روسیه و اسلاوهای شرقی، پرستش ارواح نیاکان و نیروهای طبیعت بود. ولادیمیر اول به فکر دستیابی به یک دین بود. او نمایندگان خود را جهت تحقیق و معلومات درباره اسلام و سایر ادیان در نقاط مختلف میگمارد.
پادشاه روسیه به دلیل منع شراب در اسلام، آیین مسیحیت را اختیار میکند و در سال ۹۸۸ مسیحیت را در روسیه رسمیت میبخشد. از سال ۱۲۳۸ در اثر استیلای تاتارها که دو قرن ادامه یافت، روسیه از بقیه دنیا جدا و از رنسانس و اصلاحات دینی که در اروپای غربی آغاز گردیده بود، دور میماند.
پطر کبیر در سال ۱۶۸۲ درهای روسیه را به روی غرب میگشاید و مشوق تمدن غرب بهخصوص فرانسه و آلمان میگردد. دانشجویان روسیه به غرب فرستاده میشوند. از استادان خارجی به روسیه دعوت میگردد. سیاست غربسازی تا زمان ایکاترینای کبیر ادامه مییابد. در عهد ایکاترینا «۱۷۶۲- ۱۷۹۶» به مسلمانان رسمن اجازه داده میشود مراسم و فرایض دینی خود را انجام دهند.
قرآن برای اولین بار در سال ۱۸۰۱ میلادی در قازان مرکز تاتارستان چاپ و پخش میگردد. با سقوط تزارها و پیروزی انقلاب اکتوبر عصر الحاد در روسیه آغاز میگردد. دولت شوروی در ماه نوامبر۱۹۱۷ اعلامیهیی برای مسلمانان زحمتکش روسیه و شرق منتشر گردانید که بر اساس آن اعتقادها و ادای مراسم دینی مسلمانان آزاد اعلام گردید. البته هدف اصلی این اعلامیه بهخاطر آن بود تا از کمک و پشتیبانی مسلمانان در صورت مقابله با آلمان استفاده گردد و جلو شورش مسلمانان را بگیرد، اما در عمل مساجد تعطیل و یا ویران میگردیدند و حتا دانشمندان و نویسندگان ناراضی که علاقمند به ایدیالوژی ملحدانه شوروی نبودند، مردود، تعقیب و یا حاشیهنشین میشدند.
در سال ۱۹۲۷ رقم سی هزار مسجد در شوروی به ۴۱۶ مسجد کاهش مییابد و الحادپرستی جزو مضامین درسی در مدارس و نهادهای علمی میگردد، اما با وجود ممانعت، مسلمانان مخفیانه فرایض دینی خود را انجام میدادند. بعد از سقوط شوروی و زوال کمونیسم، آزادی ادیان مختلف رسمن اعلام گردید. در روسیه که بیشتر از ۱۱۰ قوم و نژاد مختلف به سر میبرند، ادیان مسیحی، اسلام، کلیمی و بودایی از ادیان رسمی محسوب میگردند.
دین اسلام بعد از مسیحیت بزرگترین دین است. جمعیت مسلمانان روسیه بیشتر از بیست میلیون است. مسلمانان روسیه متشکل از چهل قومیتاند که مهمترین آنها مسلمانان جمهوریهای تاتارستان، باشقیرستان، چچن، انگوش، کاباردینا و داغستان میباشند. تاتارها بزرگترین جمعیت مسلمان روسیه را تشکیل میدهند.
در روسیه معاصر بهخصوص در سالهای ۱۹۹۰ مردم روسیه و تمام پیروان ادیان آسمانی که نو از زیر یوغ الحاد آزاد گردیده بودند با علاقمندی زایدالوصف، از احیای وقایع تاریخی، علمی و فرهنگی خود استقبال نمودند.
تاتارستان یکی از جمهوریهای موفق روسیه است و قازان مرکز آن از نظر قدمت و جایگاه شهری در کنار مسکو و سنت پترزبورگ جا دارد. جمهوری تاتارستان در قلب روسیه موقعیت دارد و بزرگترین جمهوری مسلماننشین روسیه است. در این جمهوری با داشتن چهار میلون جمعیت بیش از ۱۰۱ قوم زندگی مینمایند. در تاتارستان بیش از یکهزار مسجد و دوصد کلیسا وجود دارد. تنوع ادیان و فرهنگهای مختلف و زندگی مسالمتآمیز آنها در کنار هم، شهر قازان را بهنام شهر تلرانس و دیپلماسی آشتی ادیان و فرهنگها معروف گردانیده است.
تاتارها احیای مجدد مسجد عظیم و زیبای گلشریف را در سال ۲۰۰۵ میلادی در کنار«کریملین قازان» که کاخ محل ریاست جمهوری است بهگونه پیروزی معنویت بر جهالت جشن گرفتند. گلشریف شاعر، ادیب وعالم بزرگ تاتارها بود. گلشریف در سال ۱۵۵۲ با مقاومت شجاعانه در مقابل ایوان گروزنی معروف به «ایوان مخوف» تزار روس برای دفاع از شهر قازان کشته شد و بعد مسجد قدیمی این شهر به آتش کشیده شد و اثری از آن باقی نماند.
منتیمیرشای مییف؛ رییسجمهور آن زمان تاتارستان افتتاح این مسجد را بعد از ۴۶۰ سال چرخش قاطع در احیای معنویت و تاریخ پرافتخار گذشتگان خود نامید.
وی در گفتگوی اختصاصی به من گفت: گلشریف نه تنها بزرگترین آرزوی مردم تاتارستان؛ بل پلی است که گذشته حال و آینده را به هم مرتبط میسازد و مایه افتخار روسیه معاصر است و روسیه با افتتاح این کانون معنوی افتخارات تاریخی و معنوی برباد رفته خود را زنده ساخت.
در قانون اساسی روسیه، دین از دولت تفکیک گردیده، اما هر نوع تفرقهافگنیهای مذهبی، قومی و زبانی و هر نوع تبلیغهای مغرضانه به نام آزادی مطبوعات به مقدسات اسلامی ممنوع است. دولت از عمق فلسفه انساندوستانه ادیان و مذاهب رسمی چون مهمترین عامل وحدت ملی حمایت مینماید.
ولادیمیر پوتین درباره مسلمانان روسیه گفته که مسلمانان روسیه مهاجر نیستند. آنان شهروندان روسیه هستند و وطن دیگری ندارند. بعد از فروپاشی شوروی هفتهزار مسجد به تازگی در روسیه بنا گردیده است و تعداد مساجد در شهرهای بزرگ بسنده نیست. برای اینکه مسلمانان بتوانند در اجرای فرایض دینی خود دچار مشکل نگردند در آینده تاسیس مساجد جدید توسعه خواهد یافت.
در شهر مسکو بیشتر از یک میلیون مسلمان به سر میبرند. در این شهر در کنار چهار مسجد جامع، صدها مسجد کوچک در جوار بازارهای محل کار مسلمانان فعال میباشند. بزرگترین مسجد جامع و تاریخی مسکو که یک قرن قبل اعمار گردیده بود در خیابان میرمرکز این شهر موقعیت دارد. در اعیاد، تعداد بیشتر از صدهزار مسلمان در سرمای سرد زمستان به روی خیابانهای چهار اطراف مسجد نماز را ادا مینمایند.
به تاریخ ۲۳ سپتمبر۲۰۱۵ بعد از ده سال، کار ساختمان این مسجد با معماری شگفتانگیز و حفظ آثار تاریخی آن با سخنرانی راول عینالدین؛ رییس اداره روحانیون روسیه، ولادیمیر پوتین؛ رییسجمهور روسیه، اردوغان؛ رییسجمهور ترکیه و محمود عباس؛ رییسجمهور فلسطین با اشتراک سایر مهمانان کشورهای اسلامی افتتاح گردید.
مسجد جامع مسکو بعد از بازسازی، بزرگترین مسجد در اروپاست. دارای شش طبقه و شش لیفت است. ارتفاع مناره آن ۷۲ متر و قبه طلایی آن ۴۶ متر است. گنجایش دههزار نمازگزار را دارد. مجهز با کتابخانه، تالار مطبوعاتی و موزیم تاریخ اسلام میباشد.
ولادیمیر پوتین اسلام را جزو تفکیکناپذیر حیات معنوی روسیه نامید و اعلام نمود که داعش لکه ننگ اسلام است که مرتکب جنایتهای بیشرمانه و وحشیانه میگردد، داعش درصدد بدنام گردانیدن و جعل و تحریف اسلام است.
به گفته راول عینالدین، ولادیمیر پوتین نخستین رهبر در تاریخ روسیه تزاری، شوروی و روسیه معاصر است که از روسیه به گونه کشور اسلامی یاد نموده است.
در همجواری مسجد بزرگ مسکو، اداره روحانیون و یا شورای مفتیهای روسیه فعالیت مینماید که بیش از۱۵۰۰ شاخه مذهبی در سراسر روسیه دارد. رییس آن مفتی راوال عینالدین است. اداره مفتیهای روسیه با استفاده از شبکه تلویزیون، انترنیت و روزنامهها و مجلههای متنوع اصول و قوانین اسلامی را تبلیغ و ترویج مینمایند.
جشنوارههای بینالمللی سینمایی کشور اسلامی هر سال در قازان مرکز تاتارستان برگزار میشود. اداره مرکزی اسلامی در اوفا مرکز باشقرستان از مراکز عمده آموزش و تربیت اسلامی محسوب میگردد. رییس آن طلعت تاجالدین است. این مرکز در حدود ۵۰۰ شاخه مذهبی در نقاط مختلف روسیه دارد. مرکز هماهنگی مسلمانان شمال قفقاز جمهوریهای چچن، انگوش، کاباردینا و داغستان را با هم مرتبط میگرداند. تنها در جمهوری کوچک داغستان با جمعیت یک میلیون و ۶۰۷ هزار نفر که ۸۳ درصد آن را مسلمانان تشکیل میدهد سی قوم با زبانهای مختلف زندگی میکنند. طی سالهای اخیر در این جمهوری بیشتر از سه هزار مسجد جدید تاسیس گردیده است. داغستان با وجودی که از جمهوریهای کوچک و فقیر روسیه است، اما مهد دانشمندان سرشناس و مشهور روسیه در زمینههای مختلف علوم میباشد. محمد نوری عثمانف؛ نامآورترین دانشمند روسیه در تحقیق ادبیات زبان فارسی از داغستان است.
فقدان استراتژی حل مسایل ملی و دینی در قفقاز شمالی در طول تاریخ برای روسیه چالش برانگیز بوده است. دانشمندان و کارشناسان در امور حل مسایل قومی، امنیت سرتاسری روسیه را منوط به امنیت قفقاز میدانند. به باور رمضان عبدالطیف؛ رییسجمهوری فعلی داغستان و یک تن از شخصیتهای برجسته علمی و دولتی، روسیه بدون قفقاز و قفقاز بدون روسیه نمیتواند وجود داشته باشد. مسلمانان و پیروان مسیحیت در طول تاریخ از تمامیت ارضی و منافع روسیه دوش بدوش همدیگر دفاع نمودهاند. وی افراطگرایی را ارمغان نامبارک وهابیها در روسیه میداند.
مرحله گذر از برزخ کمونیسم با وجود ریشههای قوی آن در روسیه بدون جنگ و خونریزی صورت گرفت. پیشگوییها درباره وقوع جنگ داخلی به حقیقت نپیوست. مردم از آزادی و احیای تاریخ و معتقدات خود استقبال نمودند، اما در موج اول دموکراسی و بازار آزاد، سرمایهداری لجامگسیخته و چپاولگرانه، روسیه را دستخوش بیثباتیهای سیاسی، اقتصادی و بیامنیتی گردانید. درهای روسیه به روی مبلغان و فرقههای تندگرای اسلامی و مسیحیت چون کاتولیکها و پروتستانتها که خرافات، تفرقه و جادوگریهای عوامفریبانه را تبلیغ مینمودند باز گردید.
وهابیها به کمک کشورهای خارجی در نقاط مختلف روسیه نوین و جمهوریهای سابق نفوذ نمودند. این سبب شد تا در سالهای ۱۹۹۰ تبلیغهای اسلامهراسی فضای عمومی جامعه را مختنق و باعث تشویش افکار عمومی به اسلام گردد.
اسلامشناسی بهتر از اسلامهراسی است
صحنهسازان و اکثر کارشناسان و نویسندگان سالهای ۱۹۹۰ روسیه بعد از رژیم شوروی فهم و بینش لازم درباره اسلام نداشتند و با تقلیدهای تنگنظرانه از غرب، عملیات تروریستی و تخریبکارانه وهابیها را بدون توجه به تاریخ و ویژگیهای فرهنگی روسیه به اسلام مرتبط میگردانیدند. با این روش تقلیدی افکارعمومی روسها و سایر ادیان را علیه اسلام و مسلمانان تحریک میکردند.
این تحریکها حتا حساسیت کاذبانه مقامهای امنیتی روسیه را علیه اسلام و مسلمانان برانگیخته بود. ارزیابی اسناد و مدارک مردم توسط پولیس در خیابانها و خانهها بر اساس ملیت و قومیت صورت میگرفت و شهروندان قفقاز به نام سرسیاهها بدون دلیل توهین و اهانت و بازداشت میگردیدند. روحیه ضد قفقازی و مسلمانان در شهرهای بزرگ روسیه بیش از حد گردیده بود. نژادگرایان روسیه با شعار فاشیستی نوین که روسیه برای روسهاست در هر جا از خشونت علیه سرسیاهها کار میگرفتند و از آن جمله مرتکب قتل و کشتار مهاجران مسلمان از جمهوریهای آسیای میانه میگردیند.
اسلامهراسی و اسلامستیزی در کنار بحرانهای سیاسی و اقتصادی، روسیه را دچار هرجومرج خطرناک گردانیده بود. اسلامهراسی وسیله پردرآمد برای نظامیان جنگطلب و سیاستمداران جاهطلب گردیده بود. در جنگ اول و دوم چچن از سال ۱۹۹۴تا ۱۹۹۶ حدود ده هزار نظامی روسیه کشته و صد هزار مردم معمولی تلف گردیدند و شهر گروزنی کاملا ویران شد.
بوریس یلتسن؛ نخستین رییسجمهور روسیه در جنگ چچن مجبور به امضای قرارداد خسایورد گردید که بر اساس آن استقلال چچن را چون جمهوری ایچکرییا رسمیت بخشید. با انتخاب ولادیمر پوتین در سال ۲۰۰۰ جنگ در چچن خاتمه یافت و تمامیت ارضی روسیه محفوظ ماند.
شهر گروزنی امروز از زیباترین شهرهای روسیه است. در گرزونی کلیه قوانین شرعی اجرا میگردد. در این شهر بزرگترین و زیباترین مسجد که از عجایب مهندسی در قرن حاضر میباشد اعمار گردیده است. مردم مسلمان چچن، وهابیت و افراطگرایان را که دست به قتل انسانهای بیگناه میزنند، دشمن اسلام و قرآن میدانند.
روسیه در سال ۲۰۰۳ میلادی چون عضو ناظر در کنفرانس اسلامی پذیرفته شد که۵۷ کشور اسلامی در آن عضویت دارند و یکی از سازمانهای معتبر در جهان محسوب میگردد که نمایندگان آن در سازمان ملل و اتحادیه اروپا حضور دارند.
این عضویت باعث تحکیم و تقویت مجدد روسیه بعد از شوروی با کشورهای اسلامی گردید. اسلام بهگونه یک آیین جوان نیروی محرک و بالنده دارد. افزایش زاد و ولد در خانوادههای مسلمان، طرز زندگی اسلامی و خودداری از مشروبات الکلی باعث افزایش جمعیت و کاهش طلاق گردیده و این تحرک و بالندگی، انگیزه نگرانی در کشورهای غرب گردیده است.
طبق آمار رسمی سال ۲۰۱۰ میلادی، اسلام یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون پیرو داشت و تا سال ۲۰۵۰ جمعیت مسلمانان به دو ملیارد و ۸۰۰ میلیون افزایش خواهد یافت. دهها میلیون مسلمان در کشورهای غربی زندگی میکنند. ادیان رسمی روسیه مانند اسلام، مسیحیت ارتدکس، یهودیت و بودایی بهطور هماهنگ درباره نقش ادیان در حیات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، مشکلها و خواستههای جدید عصر همکاری دارند و اختلافها را با برگزاری کنفرانسهای علمی در تالارها مورد بحث و گفتگو قرار میدهند. موضعگیریهای ریالیسم و خودداری دولت از مداخله به اصول و مقدسات اسلامی و زندگی شخصی مسلمانان، ضامن وحدت ملی روسیه در داخل و احیای تقویت روابط از دست رفته آن در کشورهای اسلامی گردیده است.
روسیه با فراگرفتن از تجارب تلخ و خونین در قفقاز و تجدید نظر در حل مسایل ملی و مذهبی توانست توافق و تفاهم را میان ادیان و اقوام گوناگون در داغترین نقاط کشور تامین کند.
روسیه بعد از الحاق جزیره کریما که مروارید تاج امپراتوری تزارهای روس محسوب میگردید، زبان تاتارهای مسلمان این جزیره را با زبانهای روسی و اوکراینی زبان رسمی اعلام نمود و با این عمل توانست رضایت مسلمانان این جزیره را کسب نماید.
پیدایش داعش باعث مشکلهای چالشبرانگیز برای روسیه گردیده است. علمای ادیان رسمی روسیه و بهخصوص علمای اسلامی، داعش را دشمن اسلام، قرآن و بشریت میدانند. کارشناسان و نخبگان روسیه داعش را چون پروژه مشترک امریکا، انگلیس و اسراییل محکوم میکنند و این کشورها را مشوق و مقصر تروریسم و تجاوز به کشورهایی میدانند که از سیاست امریکا در امور داخلی خود اطاعت نمیکنند.
دولت روسیه داعش را مانند ناتو، تهدیدی برای امنیت ملی خود میپندارد. به دلیل آنکه در گروه داعش، روسها، چچنها، تاتارها، ازبکها، تاجکها و قزاقها عضویت گرفتهاند و زبان روسی مهمترین زبان مشترک آنها گردیده است. اینکه روسیه از جنگ با داعش چرا در خارج از قلمرو خود حمایت مینماید به خاطر آن است که سیاست دوگانه غرب را در مبارزه با داعش، مخالف منافع خود در منطقه و کشورهای آسیای میانه میداند.
کارشناسان نظامی و تحلیلگران غرب، سخنان ولادیمیر پوتین را در اجلاسیه سران کشورهای قرارداد امنیت دسته جمعی در ۱۵ سپتمبر ۲۰۱۵ در شهر دوشنبه مبنی بر کمکهای نظامی به سوریه چون ضربه جدید پوتین به اوباما بعد از برگردانیدن کریما به روسیه تفسیر نمودند که هدف پوتین در مانور جدید، متقاعد گردانیدن سران غرب به امضای توافقنامه موقتی برای باقی ماندن اسد در قدرت است، چون برکناری اسد مهمترین متحد روسیه، نقش و نفوذ روسیه را در خاورمیانه ضعیف میسازد.
و همزمان هدف مانور جدید پوتین، دور گردانیدن توجه امریکا از اوکراین و فضاسازی برای مذاکرات سیاسی با امریکا و لغو تحریمهای اقتصادی است. روسیه به سردی روابط و مقابله ویی با غرب علاقمند نیست، اما برای مقابله به حوادث غیرمترقبه آمادگی دارد.
نوشته شده توسط دکتور علیاحمد کریمی
انتهای پیام
www.af.shafaqna.com