شفقنا افغانستان- بدون شک نقش تشکل ها وگروه های دانشجویی در دانشگاه ها برای راه یافتن به حوزه فعالیت های جمعی و گروهی برای کسب تجربه اجتماعی بسیار مهم است و این امر خود زمینه ساز گفتمان های آزاد دمکراتیک را تقویت می کند.زمانی که نوجوان از مکتب وارد دانشگاه می شود اولین چیزی که نظرش را جلب می کند تشکل ها و انجمن های دانشجویی است که به طور حتم در روند یادگیری کارجمعی وگروهی تاثیر بسزایی می گذارد.حس هم پذیری و نقش پذیری در او تقویت می شود. می فهمد که در جامعه ای زندگی می کند که دیگر “تک صدایی”خریداری ندارد.درک می کند که مشورت در انجام کارها باعث به سرانجام رسیدن آنها می شود.اما مطئنا در جامعه نوپا و درواقع نسل جدید محصلان ودانشجویان افغان وارد شدن یکباره تفکرکارگروهی می تواند مدتی زمان بر باشد.
نقش دانشجویان در فردای افغانستان چیست؟تشکل های دانشجویی چگونه می توانند این راه را برای دانشجویان هموار سازند؟
برای پاسخ به این پرسش ها میزگردی در دفتر شفقنا (پایگاه بین المللی همکاریهای خبری شیعه) با حضورجمعی صمیمی تعدادی از صاحب نظران و دبیران تشکل های دانشجویی مهاجر در دانشگاه های ایران برپا کردیم.
زمان ابراهیمی دانشجوی ارشد مدیریت دانشگاه تهران و دبیر فعلی انجمن فرهنگی دانشجویان افغانستانی(فدا) در ابتدا تاریخچه ای گذرا از حضور دانشجویان افغان در تشکل های دانشجویی در ایران را مطرح کرد:
شاید یکی از اولین تشکل های دانشجویی مهاجر در ایران انجمن فرهنگی دانشجویان افغانستانی(فدا) بوده است که در سال 1376 توسط جمعی از دانشجویان دانشگاه های شهر تهران شکل گرفت واساس نامه آن هم تدوین شد.
اولین دبیر این انجمن محمدعظیم کربلایی معین اسبق سوادآموزی وزارت معارف افغانستان بود.مهندس محمود بلیغ وزیر فعلی وزارت فوائد عامه نیزدر دومین سال فعالیت این گروه رهبری این جریان را به عهده گرفت که این آقایان هم اکنون در درون حکومت افغانستان مشغول به خدمت هستند.
انجمن فدا در این دوران در تمامی دانشگاه ها حضور فعال داشته اعم از برگزاری همایش ها و سمینارها در تمامی دانشگاه های تهران از قبیل دانشگاه تهران،تربیت مدرس،علامه طباطبائی وشهید بهشتی …وحتی در دردیگر استان ها مانند دانشگاه های قزوین وغیر.برگزاری اردوهای فرهنگی و تفریحی،برگزاری گردهمایی ها وهمچنین رسیدگی به مشکلات صنفی دانشجویان مهاجر وحتی ارتباط با نهادهای آموزش عالی ایران از قبیل وزارت علوم،وزارت ارشاد و وزارت بهداشت و درمان و علوم پزشکی.
تشکل های دانشجویی در آن دوران باعث رشد و بالندگی بسیاری از دانشجویان ما گردید و کم کم حس هم پذیری و در کنار هم بودن و استفاده از پتانسیل ها و استعداد همدیگر را تقویت کرد که بسیاری از دانشجویان با وارد شدن به فضای کار در داخل کشور در پست های بالای مدیریتی توانستند خوب بدرخشند.
*مشکلات وچالش های تشکل های دانشجویی مهاجر چیست؟
ابراهیمی:مشکلات دانشجویان افغانستان از جنس مشکلات دانشجویان ایرانی نیست. تشکل های دانشجویی ایرانی بصورت قانونی وثبت شده در حال فعالیت هستند وهمچنین دارای بودجه ومکان فیزیکی خاصی نیز می باشند.
بحث قانونمدبودن اصلی ترین مشکل تشکل های دانشجویی افغانستانی در ایران است.این گروه ها درهیچ جایی ثبت رسمی نشده وهیچ ارگانی مسئولیت این ها را به عهده نمی گیرد. بسیاری از مسولین دانشگاه ها و وزارت علوم ایران و حتی داخل افغانستان وزارت تحصیلات عالی و سفارت ما در تهران هیچ آگاهی از وجود چنین تشکل دانشجویی ندارند.
این ناآگاهی موجب عدم رسیدگی به مشکلات آنها می شود.زمانی که ثبت رسمی نداشته باشیم بودجه و مکان مشخصی نیز نخواهیم داشت.تمامی خرج های فعالیت های ما از جیب شخصی دانشجویان است.
دراین رابطه مرتضی احسانی دانشجوی ارشد روانشناسی دانشگاه علامه طباطبائی تهران تاریخچه تشکل های دانشجویی را کمی قبل تر و به سال 1371 و در دانشگاه های مشهد دانست و افزود:اولین موسسه ونهاد مردمی مهاجر در ایران بدون شک تشکل های دانشجویی افغان در این شهر می باشد.نزدیکی مشهد به مرز افغانستان و اینکه فرهنگیانی که بعد از وارد شدن به ایران در مشهد ساکن می شدند نقش مهمی در شکل گیری این تشکل ها داشته است.نمی توانیم برای تاریخچه این تشکل ها یک پیوستگی تاریخی داشته باشیم.بلکه این ها دارای دوره های مجزا ومخصوص به خود بوده است.در سالهای اول دانشجوی زیادی نداشتیم وعموم اعضای این تشکل ها را بیشتر فرهنگیان وعلم دوستان تشکیل می داد.در دهه هشتاد شاهد فوران دانشجویی در ایران بودیم.بسیاری از جوانان افغان وارد دانشگاه شدند وهمین امر باعث فربه شدن تشکل های دانشجویی از لحاظ نیروی انسانی شد.انتخابات انجمن دانشجویی تهران در سال 93 یکی از پرشورترین انتخابات های دانشجویی در سراسر ایران به شمار می رفت.تشکل های حال حاضرما از نوع تشکل های مدنی هستند.پیش بینی بنده از آینده این است که ما با یک ریزش دانشجویی مواجه خواهیم شد به دلیل سیل مهاجرت بسیاری از دانشجویان و نخبگان فرهنگی بسیاری از کسانی که در انتخابات های دانشجویی شرکت کرده بودند هم اکنون در خارج از کشور به سر می برند وبسیاری دیگر باز هم خواهند رفت.
نیاز به ایجاد تشکل فراتشکلی داریم
محمد باقرغلامپور دانشجوی رشته مدیریت دولتی دانشگاه شهید بهشتی و دبیر انجمن علمی این دانشگاه نبود چارت های مناسب فکری در درون تشکل ها را عامل اصلی این ریزش ها می داند.وی با اشاره به عدم بروز شدن اساس نامه های تشکل های دانشجویی از جمله فدا افزود:با توجه به رشد علمی و جمعیتی دانشجویان افغان اساس نامه ها دیگر توانایی پاسخگویی به مطالبات آنها را ندارد.
مساله دیگر تغییر دولت ها و به تبع آن تغییر در رابط های دانشجویان با مسئولین است.افراد جدید قابلیت ارتباط با مسئولین جدید را ندارند.علاوه برآن ما نیاز به یک تغییر اساسی در چارت های دانشجویی داریم.به نظر بنده ما نیاز به ایجاد یک تشکل جدید دانشجویی هستیم.رای دادن دانشجویی به طور مثال از مشهد در اننخابات فدا به عنوان بزرگترین تشکل دانشجویی مهاجر در ایران بی معنی است.کسی که از دانشگاه قزوین در یک کمیته فدا منصوب می شود چطور می تواند در این انجمن که بیشتر مخصوص دانشجویان تهران است فعالیت کند؟ما نیاز به یک تشکل فراتر از تشکل فدا و هر تشکل دیگر دانشجویی داریم که بتوانیم سیاست های کلان خود را درآن داشته باشیم.باید خط مشی تشکل های دانشجویی را در این تشکل بزرگ مشخص کنیم.اگر بتوانیم یک تجمیعی داشته باشیم می توانیم مسیر مشخصی برای رسیدن به مطالبات دانشجویی مهاجرین داشته باشیم.
یکی از مشکلات عمده تشکل های دانشجویی نبود یک خروجی مشخص است.ما برنامه های متعددی برگزار میکنیم اما اینکه آیا این برنامه ها توانسته یک آموزش اجتماعی و یک خروجی مثبت داشته باشد به هیچ وجه مشخص نیست.الان در میان تشکل های دانشجویی ایرانی یک انتخاباتی برگزار می شود که دبیر دبیران را مشخص می کند. درواقع این طرح امتحان خود را پس داده است.
احسانی به نمایندگی از دانشگاه علامه با مخالفت شدید با طرح غلام پور مبنی بر ایجاد تشکل مادر اشکالات زیادی بر این طرح گرفت و افزود:این طرح از لحاظ تجربی امکان پذیر نیست بدلیل اینکه ما روزی قرار است ازین کشور خارج شویم.یکجا شدن دانشجویان از لحاظ اقتصادی و فیزیکی قابل اجرا نمی باشد.هردانشجو از هر ولایت در دنیای دیگری زندگی می کند و تفکرات خاص خود را دارد.ما نمیتوانیم برای این دانشجویان خط مشی سیاسی تعیین کنیم.حداقل نیاز به یک ردیف بودجه مشخص داریم.نیاز به یک مکان خاص و کنارگذاشتن سلایق سیاسی خود داریم.ما نمی توانیم دراین مورد اتفاق نظر پیدا کنیم.
*وجود یک تشکل دانشجویی در خارج از افغانستان چطور می تواند در روند رو به پیشرفت جامعه افغانستان کمک کند؟
رضا قزلباش دانشجوی رشته زیست شناسی و دبیر فعلی “انجمن کانون فردوس ملل” دانشگاه شهید بهشتی درکنار هم بودن دانشجویان در یک کشور غریب را بسیار مفید می داند.وی درین باره خاطرنشان کرد که داشتن حس هم پذیری و نقد پذیری متاسفانه در بین دانشجویان وجود ندارد و این بزرگترین ضعف میان دانشجویان افغانستانی می باشد.ما باید بتوانیم این ضعف را از میان دانشجویان برطرف کنیم.اینکه روزی مشخص نیست ما روزی قرار هست ازین کشور برویم یا نرویم نباید جلوی همکاری و تعاون ما را بگیرد.
خانم فاطمه امینی دانشجوی زمین شناسی دانشگاه شهید بهشتی و ازفعالان دانشجویی این دانشگاه نیز درین باره اضافه کرد:اولین چیزی که ما را به تشکیل یک گروه دانشجویی وا می دارد احساس یک نیاز است.ما حس میکنیم که در بعضی از نقاط دارای ضعف علمی وتجربی داریم.این احساس نیاز باعث می شود که دور هم جمع شویم وگفتگو کنیم.همین گفتگو می تواند باعث به وجود آمدن حس تعاون وکارگروهی گردد.
زمان ابراهیمی نماینده انجمن فرهنگی دانشجویی افغانستان(فدا) وجود این تشکل ها را نوعی مکمل آموزش علمی دانشگاه می داند.وی درین باره توضیح داد:این تشکل ها برای فعالیت های اجتماعی یک نیاز است.کار در این گروه ها یک تجربه است.تقویت توانایی های فردی در غالب کار گروهی و سخنرانی و ارتباط با دیگران ازین قبیل تمرین ها هستند.آگاهی از محیط افغانستان با شرکت در کارگاه ها وسمینارها برای دانشجویان بسیار مفید خواهد بود.مساله دیگر مشکلات صنفی دانشجویان است.مشکلاتی از قبیل شهریه،خوابگاه وروادید تحصیلی باید بوسیله این تشکل ها صورت پذیرد.
*آسیب شناسی تشکل های دانشجویی
تشکل های دانشجویی همواره در ایران با برگزاری همایش ها وسمینارها تا حدودی توانسته اند نگاه ها را به جامعه فرهیخته و دانشجو تغییر دهد ولی بعضی معتقدند که این فعالیت ها در همان فضای دانشگاه خفه شده و وارد بطن جامعه مهاجر نمی شود.درین مورد می توان مراسم بزرگ “خون شریکی”در مورد سه هزار شهید افغانستانی که در جبهه نبرد ایران علیه عراق به شهادت رسیده بودند را نام برد.مراسم بسیار بزرگ که حمل گذشته در دانشگاه شهید بهشتی تهران برگزار شد.هنوز رفتار و نگاه مسئولین به مردم عام مهاجر تغییر نکرده است.یا در مثالی دیگر بین خود دانشجویان ودانشگاهیان هموطن هنوز نوع مطلوب همدلی وهم زیستی متناسب با قشر فرهیخته بوجود نیامده است.اگر یکی از اهداف تشکل های دانشجویی وحدت میان اقوام افغانستان است،چرا ما این وحدت کلمه را میان این گروه های دانشگاهی نمی بینیم.شاهد این مدعا اتفاقات انتخابات اخیر دانشجویی(حمل 94) در دانشگاه تهران است.سیل کثیری از جمعیت برای رای دهی آمده بودند که شایعه تقلب باعث تشنج شدید در مراسم و در نتیجه لغو آن شد.
آیا می توان این مصداق ها را از نوع آسیب های تشکل های دانشجویی به شمار آورد؟
محمدغلامپور که درآن زمان دبیر کانون فردوس ملل دانشگاه شهید بهشتی و مسئول همایش خون شریکی بود با قبول نکردن این موضوع ادعا دارد که نگاه ها نسبت به جامعه مهاجر بوسیله فعالیت های دانشجویی بسیار تغییر کرده است.وی می افزاید:زمانی که ما این مراسم را برگزار کردیم بسیاری از سرداران سپاه ورسانه های ایران برای پوشش این مراسم آمده بودند.این یعنی اینکه ایرانیان به مهاجرین نگاه ویژه ای پیدا کرده اند.حتی رسانه هایی که به شدت مخالف مهاجرین هستند ازین مراسم به عنوان نقطه عطفی یاد کردند تا جایی که یکی از سرداران سپاه ایران در خبرگزاری دولتی گفت که:«خاک بر سرمن بخاطر این سی وچند سال که شیعیان افغانستان اینگونه در ایران زندگی کرده و در جبهه های ما شهید شده اند».به نظر من فضای رسانه ای در ایران نسبت به مهاجرین تغییر اساسی کرده است.
دانشجو باید کار سیاسی کند/دانشجو زبان بیدار جامعه است
مرتضی احسانی:البته هیچ شکی نیست که فعالیت های تشکل های دانشجویی از این قبیل باعث تغییراتی شده از جمله اینکه برای اولین بار مهاجرین وارد تلوزیون در یک برنامه پرمخاطب مثل خندوانه شدند.ما نیاز به یک سیاست و سمپتی دراین زمینه داریم که تشکل های دانشجویی این سیاست را بوجود می آورند.ولی متاسفانه شرایط اینجا طوریست که اگر وارد مجموعه شویم مجبور به رعایت یک سری خطوط قرمز هستیم.خطوط قرمزی که ما را از انجام بعضی کارها و از گفتن بعضی حرف ها منع می کند.این می تواند یک آسیب باشد.
وی با اشاره به اینکه وظیفه دانشجویان روشنگری است افزود:من به عنوان یک دانشجو باید کار سیاسی کنم.فعالیت علمی در دیگر انجمن ها نیز وجود دارد.ولی اینکه دانشجو نیاز دارد که کار سیاسی انجام دهد یک اصل است.دانشجو باید زبان بیدار جامعه خود باشد.
*چرا حس همپذیری درمیان دانشجویان ما وجود ندارد؟
محمدباقرغلامپور:به نظر بنده چند دلیل در این زمینه وجود دارد.نبود فضای کافی برای فعالیت دانشجویان یکی از دلایل عمده این مشکل است.ایران نتوانسته این فضای کافی را برای مهاجرین و دانشجویان ایجاد کند.این نبود فضای کافی باعث می شود که تمامی دانشجویان به طور مثال “فدا”را برای کارعلمی انتخاب می کنند وهمین باعث ایجاد تعارض خواهد شد.ما نیاز به یک گفتمان کامل در این زمینه داریم.یک سری تغییر و تحولات کامل در اساس نامه های تشکل ها نیاز داریم.باید خود انتقادی را آغاز کنیم.این کار را باید در شبکه های اجتماعی و نشست های علمی آغاز کنیم.این که اگر یک نفر بمیرد و ما صرفا یک مراسم برای این شخص بگیریم به هیچ وجه کافی نیست.مجمع مادر مطمئنا می تواند راه مناسبی برای از بین رفتن تعارض ها باشد.
منفعت طلبی شخصی در تشکل های دانشجویی وجود دارد
ابراهیمی “منفعت طلبی شخصی”را دلیل اصلی نبود حس هم پذیری می داند.وی درین مورد خاطرنشان کرد:این بحث ممکن است به حدی باشد که به درگیری فیزیکی در تشکل ها بیانجامد.جوانان دانشجوی ما توانایی حل تعارضات شخصی خود را به هیچ وجه ندارند.توانایی که در جوامع پیشرفته امری عادی است.به طور مثال تعارضی که بین ایران وقدرت های جهانی در مسئله هسته ای بسیار گسترده بود.ولی دیدیم که به هرحال این تعارض تا حدودی از بین رفته است.چرا ما نتوانیم یک تعارض شخصی که بازهم میگویم که دلیلش منفعت طلبی شخصی است را حل کنیم؟
*خداوند در قرآن می فرماید که اختلاف بین مردم وجود دارد ولی همین اختلاف هم رحمت است.ما چطور می توانیم ازین رحمت استفاده کنیم؟
مرتضی احسانی:هرگروهی یک منفعت خاص دارند.به نظر بنده باید به شعور سیاسی “رقابت برد برد” برسیم.اگر بتوانیم به این تفکر برسیم که حذف یک مجموعه هیچ سودی ندارد مطمئنا تلاش بیشتری خواهیم کرد که تا حد ممکن از تعارضات بین گروهی فاصله بگیریم.در مجلس های کشورهای اروپایی سوسیالیست ها و لیبرالیست ها به خون همدیگر تشنه هستند.ولی با تمام توان در کنار هم فعالیت میکنند.اینان به این حس همپذیری رسیده اند.شاید این فکر کمی آرمانی باشد ولی مطمئنا نیاز به این داریم که این ریشه تفکر را در جایی و در زمانی استوار سازیم.یا در مثال دیگراصلاح طلبان در ایران با اینکه رد صلاحیت می شوند ولی باز طرفداران خود را به شرکت در انتخابات تشویق می کند.این یعنی اینکه اینها به این طرز تفکر رسیده اند که باید در کنار همدیگر ولو با اختلاف کار کنند.
ما مهاجرین افغان همدیگر را نمیشناسیم
خانم امینی ازفعالین دانشجویی انتخاب افراد صالح و دارای شعور سیاسی نسبتا کامل را به عنوان مسئولان تشکل های دانشجویی از لازمه های این گروه ها است.این که فقط یک نفر را صرفا به دلیل اینکه دانشجوی ارشد یا دکترا است را انتخاب کنیم کار درستی نیست.تشکل های دانشجویی باید باعث تقویت عزت نفس شکست خورده مهاجرین افغان شود.
در پایان جلسه آقای غلامپور یکی دیگر از دلایل نبود حس هم پذیری را در تاریخ فرهنگی افغانستان جستجو کرد. وی افزود:تاریخ افغانستان نشان داده که مردم هیچ گاه همبستگی بین خودشان نداشته است.جنگ های قومیتی گواه این مدعاست.حتی بین خود یک قوم خاص نیز درگیری کلامی و فکری وجود داشته است.این درگیری ها از طریق فرهنگ خانوادگی وارد شخصیت های ما شده است.تشکل های دانشجویی چیزهای بدی به فرزندان ما آموزش می دهد.احساس قومیت گرایی در بین دانشجویان ما درحال شکل گیری است.این احساس باعث ایجاد تعارض ها خواهد شد.شیعه سنی را می کوبد.سادات عام را می کوبد.هرکسی احساس مظلومیت می کند.این واقعا یک فاجعه است.فاجعه ای که متاسفانه در افغانستان وجود دارد.
انتهای پیام
www.af.shafaqna.com