شفقنا افغانستان- ریحانه حیدری: “افراط گرایی با هر شکل زاییده جهل است. ما با معرفت و دانش می توانیم زمینه های بروز خشونت را از بین ببریم؛ از سویی دیگر با اتکا بر مبانی اسلام می توان انواع افراط گرایی ها در جهان را محکوم کرد”. این جملات بخشی از مهم ترین صحبت های حجت السلام و المسلمین محمدرضا نوراللهیان در گفت و گو با خبرنگار شفقنا است. او به دلیل تجربه ها و سفرهای متعدد به نقاط مختلف جهان افراط گرایی را با نگاه ویژه خود مد نظر دارد؛ بر همین اساس هدف افراط گرایی و نوع بروز آن در نقاط جهان را هم متفاوت می داند. این استاد دانشگاه معتقد است افراط گرایی مختص به دنیای امروز نیست بلکه آن را پدیده شوم همه اعصار می داند اما قالب و شکل این افراط گرایی ها باتوجه به زمان تغییر می کند.
در ادامه متن گفت و گوی خبرنگار شفقنا با حجت الاسلام والمسلمین محمدرضا نوراللهیان را می خوانید:
به نظر شما افراط گرایی را باید نشات گرفته از کجا و چه کسانی بدانیم؟ آیا تفاوتی میان افراط گرایی در اروپا، آفریقا یا خاورمیانه وجود دارد؟
نوراللهیان: می توان در یک جمله افراط گرایی را نشات گرفته از جهل دانست. نسبت دادن این موضوع به یک حاکم، دولت، یک قاره یا یک دین نسبت های فرعی است پس باید افراط گرایی را مولود جهل بدانیم. اگر بتوانیم جهل را در افراط گرایان را شناسایی کنیم و زمینه جهل را تبدیل به یک فرهنگ مثبت کنیم تا زمینه برای آگاهی ایجاد شود بنابراین افراط زمینه بروز پیدا نمی کند. حتی اگر پوند، دلار و ریال هم برای گسترش آن هزینه شود؛ پس باید این موارد را وسیله های فرعی افراط گرایی دانست و جهل را ریشه اصلی این موضوع بدانیم. افراط گرایی در غرب آفریقا، آسیای مرکزی، می کشورهای عربی و … وجود داشته باشد، این پدیده امروز در نقاط مختلف جهان اتفاق می افتد پس باید یک زادگاه داشته باشد بنابراین افراط گرایی معلول جهل ملت ها است. زمانی که سه نفر روی زمین بودند یعنی حضرت آدم و حوا یک فرزند داشتند وقتی فرزند دیگر آنها به دنیا می آید برادر خود را با خشونت و افراط می کشد این در حالی است که زمین و طبیعت در اختیار او بوده اگر به اندیشه خود مراجعه می کرد لازم نبود که این مانع را از سر راه خود بردارد، پس این افراط گرایی و جهل از ابتدا وجود داشته اما قالب ها و شکل های آن تغییر می کند و افراط گرایی در دنیایی امروز شیوه مدرن پیدا کرده است.
راغب اصفهانی به ریشه افراط در قرآن توجه می کند و می گوید افراط این است که در جلو افتادن و یک دنده بودن اصراف کنیم و توجه نکنیم که در چه شرایطی قرار داریم. حضرت علی(ع)در نهج البلاغه به مضرات افراط گرایی اشاره می کند و می گویند، وقتی جهل در جامعه حاکم شد افراد این جامعه تند رو یا کند رو می شوند و جانب میانه را رعایت نمی کنند. بر این اساس در قضاوت ها و تصمیم گیری های خودمان هم باید تعادل داشته باشیم. ما می توانیم بر مبنای خرد و دانش از فضای افراطی حاکم دور شویم.
شما جهل را زمینه بروز افراط گرایی عنوان کردید، آگاهی و اندیشه را هم مانع این بسترسازی افراط می دانید؛ در اروپا مردم با فقر مالی بسیار کمتری در مقایسه با آفریقا یا خاورمیانه مواجه هستند و زمینه برای آگاهی بخشی هموارتر است، چرا امروز با افراط گرایی و اقدامات تروریستی در قاره سبز مواجه هستیم؟
نوراللهیان: افراط در غرب یک شیوه دیگری دارد، حاکمان آنها پدید آورندگان افراط هستند و ما در شرق آسیب دیدگان افراط هستیم، اما آنهایی که افراط را پدید می آوردند خودشان هم در جهل هستند بنابراین دامن آنها را نیز می گیرد. پس بازتاب و انعکاس کارشان از درونشان بروز پیدا می کند. نباید فکر کنیم در اروپا جهل وجود ندارد. برای مثال فردی در آمریکا رییس جمهور می شود که جنگ های عظیم را در دنیا شکل می دهد و معلوم نیست چند دهه باید سپری شود تا این حفره ها پر شود، امروز هم ترامپ کاندیدای حزب جمهوری خواه آمریکا می شود که گاهی کنگره هم از وجود او احساس ترس می کند. ما امروز به عنوان ساکنان شرق جهان و مسلمانان به عنوان افراد خشونت گرا، ارهابی و تروریست معرفی می شویم اما یک بار ایمیلی از کلینتون منتشر می شود که در آن عنوان شده ما داعش را به این مقصد رساندیم اما قبل از این داعش آنها یک داعش مدرن دولتی ایجاد کردند و اوج افراط را با وارد کردن اسراییل به خاورمیانه دیدیم. تا چه اندازه باید صبرا و شتیلا اتفاق بیافتد تا نهادها و سازمان های بین المللی اذعان کنند که این وقایع افراط گرایی است. البته هولوکاست هم نمونه دیگر افراط گرایی است که هنوز یک قرن از آن نگذشته است. از طرف دیگر سازمان ملل در مقابل نسل کشی و کودک کشی آل سعود در یمن عقب نشینی می کند و امروز این کشور با بحرانی برخواسته از افراط و جهل یک خاندان مواجه است.
پس ما نباید این پدیده را اسلامی ببنیم، این اسلام آمریکایی است. این در حالی است که ما یک گرفتاری بزرگی داریم و نمی توانیم دامن اسلام را از این صحنه خون آلود کنار بکشیم. وقتی برج های دوقلو مورد اصابت قرار گرفت و نام آنها اسلامی است پس ساکنان این ایالت حق دارند که نگاه بدبینانه نسبت به اسلام پیدا کنند و ما نمی توانیم صورت مساله را پاک کنیم چون ظاهر این ماجرا اسلامی است.
پس می توانم این برداشت را داشته باشم که قدرت های بزرگ با استفاده جهل برخی از جوامع سعی می کنند تا افراط گرایی را گسترش دهند و از آن در جهت منافع خودشان استفاده کنند. می توانیم بگوییم افراط گرایی در نقاط مختلف جهان یک هدف را دنبال می کنند؟
نوراللهیان: دقیقا همین طور است، در پرونده قدرت های بزرگ به پهنای تاریخ خشونت و افراط گرایی وجود دارد البته نمی گوییم در کشورهای خاورمیانه وجود ندارد؛ به طور مثال محمد ابن عبدالوهاب هم نمی داند دست نشانده کیست؛ قدرت های بزرگ نقش صحنه گردانی را دارند و در سر ریز اقدامات آنها یک انفجاری در نقطه ای از اروپا هم صورتی می گیرد. ما به اتکا اسلام و ابتنا مبانی اسلامی می توانیم همه نوع تروریسم و افراط گرایی را محکوم می کنیم. باید بدانیم افراط با هر شکل خود زایده جهل است. پس با معرفت می توانیم با آن برخورد کنیم و به منطق برگردیم. ما نمی توانیم خشونت را با خشونت سرکوب کنیم چون خاستگاه خشونت جهل است و اگر بخواهیم خشونت را با خشونت پاسخ دهیم نتیجه آن به شکلی دیگر از جای دیگری بروز می کند. قدرت های بزرگ همچنان می خواهند به منابع زیرزمینی و منابع انسانی ما دسترسی داشته باشند، چنین رویکردی، رویکردی از استعمار مدرن است. ما نمی توانیم با افراط گرایی برخورد درست داشته مگر اینکه اولا ابعاد موضوع را بررسی کنیم دوما دست های پشت پرده را ببینیم و ثانیا با همه انواع افراط گرایی مبارزه کنیم. ما دچار افراطیم، مثلا ورق پاره دانستن قطعنامه های پر زیان افراط است از طرف دیگر بگوییم همه مشکلات با برجام حل می شود هم افراط است. البته حمایت رهبری از برجام هم سبب شد تا ایران به یک راه تاریک نیافتد. ما باید به منطق عقلانیت برگردیم و از همان شیوه حضرت علی(ع) استفاده کنیم. یکی از عوامل موفقیت ما جهل زدایی است البته کشور ما در این زمینه به خوبی عمل کرده است به طور مثال در بسیاری از موارد مثل اتفاقات اخیر در کرمانشاه مردم با نیروهای امنیتی همکاری می کنند.
قرائت ها از اسلام وهابی و اسلام رحمانی در ارایه و معرفی افراط گرایی تا چه اندازه موثر بوده؟ در این بین مسلمانان میانه رو چه نقشی دارند؟
نوراللهیان: ملت ها بستر ساز بروز افراط گرایی نیستند. دولت های بزرگ هستند که با خشونت منطقه خود را درگیر افراط گرایی می کنند. دولت ها در منطقه هم فریب اسلام افراطی را خوردند. برای مثال باید ببینیم که آیا اردوغان بر علیه کشورش کودتا کرده است؟ او نمی تواند بگویید عبدالله اوجالان یا کردهای پ.ک.ک خشونت می کنند بلکه اردوغان هم بعد از کودتا با برکناری قضات، زندانی کردن خبرنگاران و تحت فشار قرار دادن ارتشی ها خشونت می ورزد. دولت ها، دست همکاری به گردانندگان افراط گرایی جهانی می دهند. اگر حاکمان عرب باشند، نتیجه عربستان می شود و اگر مزدوران عربستان باشد قطر، کویت و امارات می شوند. از شب عاشورا تا ظهر عاشورا چه کسانی خشونت ورزی کردند، اسلام همان افرادی که در ظهر عاشورا در مقابل دیدگان زنان و کودکان سرها را بریدند، آبشخور اسلام داعشی است، تاریخ هیچ خشونتی در رفتار عاشورایان ننوشته است؛ یاران امام حسین(ع) ابتدا به جنگ نپرداختند اول خطبه خواندند، سخنرانی کردند تا جهل را برطرف کنند پس ما هم باید همین شیوه را در بخش های مختلف آموزش دهیم.
این افراط گرایی هایی که در نقاط مختلف شاهد هستیم چه چیزی رانشانه رفته است؟ باید این موضوع را به گسترش تروریسم نسبت داد یا خدشه دار کردن چهره اسلام؟
نوراللهیان: نمی توان برای همه این افراط گرایی ها حکم یکسانی صادر کرد. دست های پشت پرده در خاورمیانه، افراط گرایی برای امنیت بخشیدن به حیات اسراییل سبب این خشونت ها می شود که آنها در این زمینه موفق عمل کردند. برای مثال ارتش عراق را تضعیف کردند و در حال حاضر این کشور با مسایل و بحران های داخلی فراوانی روبرو است. مصر هم یک کشور اسلامی بزرگ و قدرتمند بود اما امروز این کشور هم با چنین بحرانی مواجه است. از طرف دیگر سوریه هم قدرتمند بود اما در حال حاضر می بینیم که تا این اندازه تخریب و پاره پاره شده است. پس هدف از ایجاد افراط در خاورمیانه که هزینه کمی هم برای غرب نداشته است، امنیت اسراییل است. بنابراین در خاورمیانه تا برای اسراییل خطر احساس می کنند به افراط و خشونت دامن می زنند. در پاکستان خشونت و افراط شکل فرقه ای دارد؛ اما در هند و کشمیر گروهی از مسلمین تندرو هستند که می خواهند در هندوستان وابسته به کشور همسایه یک خودمختاری و استقلالی در کشمیر ایجاد کنند دولت هند هم به شدت با این موضوع مخالف است، شیعیان در این زمینه حضور پر رنگی نداشتند.
افراط گرایی که در کشورهای اروپایی شاهد هستیم انعکاس عملکرد خودشان است. که به سرعت هم بساط این موضوع را جمع می کنند. برای مثال اگر در یکی از این کشورهای اروپای اقدام تروریستی رخ دهد سر و صدای زیادی به پا می شود اما اگر مهاجمان پیشینه غربی داشته باشد سعی می کنند هرچه زودتر صداها و اعتراضات را مهار می کنند اما اگر نام اسلامی داشته باشد نام او در سطر اخبار قرار می گیرد.
در آفریقا هم به شکل دیگری افراط گرایی وجود دارد. کارهای فرهنگی زیادی ایران در کشورهای مختلف آفریقا انجام داده اما به علت فقر شدید خشونت بی محابا را در این منطقه شاهد هستیم؛ برای مثال افراد با تبر یا سلاح سرد از یک شب تا صبح به یک باره حمله می کنند و به تمام بازارها یا انبارها حمله می کنند، هرکسی سر راه آنها باشد را از بین می برند و مواد غذایی را غارت می کنند. گروه تروریستی بوکوحرام بسیار وحشی است و به نوعی روی داعش را هم سفید کردند. در نیجریه افراط و خشونت از سوی دولت این کشور اعمال می شود. مسلمانان هم در این کشور بسیار مظلوم هستند به طور مثال دولت این کشور در روز قدس به شیخ زکزاکی و همراهان ایشان حمله می کند و در طی این سالها چندین فرزند ایشان را از بین بردند اما شیخ زکزاکی و پیروان او حتی اسلحه هم ندارند از طرف دیگری دولت در مقابل گروه وحشی بوکوحرام مماشات می کند. مگر می شود ارتش یک کشور نتواند در مقابل این گروه بایستد. پس باید اشکال و خاستگاه افراط را به دقت ببینیم، با شمشیر بیان و قلم زمینه بروز خشونت و افراط را در فضا و کشور خودمان کم کنیم.
سخن آخر؟
باید به تشخیص واقع بینانه یک مرجع بزرگ و این اتفاق جهانی اشاره کرد. وقتی مفتی سعودی فتوای قتل مردم یمن را می دهد، از شارع الرسول نجف آیت الله سیستانی فتوای جهاد علیه ترویسم جهانی را می دهند ایشان بر علیه داعش چنین فتوای عظیمی را با نهایت قدرت صادر کردند این فتوا مردم عراق را منسجم کرد، شیعه را در کنار سنی قرار داد و کردها در کنار اعراب قرار گرفتند و این فتوا جامعه را به چنان انتظامی در آورد که آزادسازی موصل هم نزدیک است. وقتی یک زعیمی بیدار و هوشیار باشد بان کی مون به کوچه های باریک نجف برای دیدن آیت الله سیستانی می رود و بعد هم چنین بیانه ای صادر می کند و اعلام می کند که من در کنار چه کسی نشستم. فتوای آیت الله سیستانی بر علیه افراط گرایی پدیده قرن ما است. این موضوع از نگاه برخواسته از بصیرت فقهی ایشان و بی اعتنایی به دنیا نشات می گیرد. نباید تنها به خرابی هایی که در جهان اسلام ایجاد شده، اشاره کرد بلکه باید به این نوع نگاه ایشان هم توجه ۴کرد.
انتهای پیام