شفقناافغانستان- هادی آذری در نوشتاری با عنوان شروط پدرخوانده در روزنامه شرق نوشت، همین چند روز پیش بود که قطر از ارائهنشدن خواستههای روشن و واضح از سوی ائتلاف عربی گله کرد و خواستار آن شد که این کشورها خواستههای خود را صراحتا عنوان کنند. حال این خواسته قطر در کمتر از سه روز برآورده شده و قطر فهرستی از ١٣ شرط برای عادیسازی روابط را پیشِروی خود میبینند که در رأس آنها کاهش سطح روابط دیپلماتیک با ایران، برچیدهشدن پایگاههای نظامی ترکیه در قطر، قطع رابطه با گروههایی مانند اخوانالمسلمین و حماس و تعطیلی شبکه الجزیره قرار دارد. همچنین طبق یکی از بندهای این فهرست، چنانچه قطر در ١٠ روز با این فهرست موافقت نکند، این فهرست از درجه اعتبار ساقط خواهد شد. این در حالی است که هفته گذشته، رکس تیلرسون، وزیر خارجه ایالات متحده، خواستار ارائه فهرست شروطی از کشورهای عربی شده بود که منطقی و اجرائی باشد؛ مسئلهای که مفاد فهرست بالا کمتر نشانی از آن دارد و به نظر نمیرسد قطر نیز با آن موافقت کند. مقامات قطری پیشتر گفته بودند، هرچه در حوزه اختیارات کشورهای شورای همکاری خلیجفارس باشد، قابل مذاکره است و اینکه قطر بر سر امور داخلیاش، از جمله سیاست خارجی و فعالیت شبکه الجزیره پای میز مذاکره نمینشیند. در واقع شروط مطرحشده حاکی از نگاهی است که قطر را نه بهعنوان یک کشور مستقل، بلکه بهعنوان یک مستعمره میبیند. این همان نگاهی است که عربستان در مقام یک پدرخوانده به کشورهایی مانند یمن، بحرین و امارات نیز دارد؛ نگاهی که حاکمان قطر نشان دادهاند آن را برنمیتابند و عربستان بیمناک از گسترش این نگاه به دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس است.
حمله به ایران به نام قطر
قطر که در روزهای نخست شروع بحران، خود را تنها میدید، به نظر در موضع ضعف قرار گرفته بود و ناتوان از هرگونه واکنش قاطع به این تحریمها بود؛ اما حمایت همهجانبه ترکیه و شخص رجب طیب اردوغان و همچنین پالسهای مثبت از جانب ایران و آلمان و در نهایت انعقاد قراردادی با آمریکا به منظور خرید جنگندههای اف – ١۵، اعتمادبهنفس ازدسترفته قطر را به این کشور برگرداند تا جایی که در روزهای گذشته این قطر بود که از پیششرط برداشتهشدن تحریمها برای مذاکره سخن گفت. با این تفاسیر، به نظر میرسد اعلام رسمی شروط کشورهای عربی رأی حل بحران قطر، نهتنها گرهی از این بحران باز نمیکند، بلکه این گره را کورتر نیز خواهد کرد. در واقع، عربستان در حالی مدام بر طبل حمایت قطر از گروههای تروریستی و افراطی میکوبد که خود بهعنوان پدر ایدئولوژیک و معنوی داعش و کندوی صدور تروریسم و اندیشههای افراطیای همچون وهابیگری شناخته میشود. از دیگر سو، خواستهها و شروط عربستان تنها از دشمنی این کشور با ایران پرده برمیدارد. قرارگرفتن کاهش روابط دیپلماتیک با ایران بهعنوان اولین شرط، بهخوبی گویای همه چیز است.
هراس عربستان از اسلام میانهرو
البته مشکل عربستان به ایران خلاصه نمیشود. در واقع، گنجاندهشدن شروطی مانند پایاندادن به همکاری نظامی و امنیتی با ترکیه، حمایت نکردن از اخوانالمسلمین بهعنوان قدیمیترین حزب سیاسی اسلامگرا و قطع ارتباط با گروههای اپوزیسیون، بیشتر به رمزگشایی بحران قطر کمک میکند. مطرحشدن این شروط و خواستهها از سوی ائتلاف عربی به معنای هدفگرفتن شکلی از اسلام سیاسی است که نسیم آن با بهار عربی شروع به وزیدن کرد؛ این شکل از اسلام سیاسی تهدیدی جدی علیه نظام و ساختار سیاسی صلب در کشورهایی مانند عربستان و امارت محسوب میشد که در قرن بیستویکم هنوز به صورت قبیلهای و خانوادگی اداره میشوند. از دیگر سو، تضعیف داعش در عراق و سوریه و شکستهای پیاپی این گروه تروریستی را نباید در اتخاذ این موضع تند و تیز از سوی عربستان و امارات علیه قطر نادیده گرفت. با کمرنگشدن افق اسلامگرایی افراطی، بار دیگر شرایط برای فعالیت گروههایی مانند اخوانالمسلمین و حماس فراهم خواهد شد. مسئلهای که بیش از همه حاکمان سعودی را میترساند. به نظر جایگزینشدن محمد بنسلمان جنگطلب و ماجراجو به جای محمد بننایف را نیز باید در همین راستا تعبیر کرد. عربستان که نبرد در سوریه و عراق را واگذار کرده است، حال بیش از همیشه نسبت به سرنوشت خود بیمناک است و همین مسئله باعث میشود تا برای تضمین بقای خود، به سیاستهای جنگطلبانهتر و خصمانه روی بیاورد.
شروطی برای اجرا نشدن
گذشته از انگیزههای ائتلاف عربی علیه قطر، باید این شروط را از لحاظ بحث هزینه و فایده و قابل اجرا بودن نیز سنجید. به عنوان مثال، فارغ از مباحث سیاسی، پیوندهای اقتصادی میان ایران و قطر در بحث انرژی، کار قطع روابط دیپلماتیک این دو کشور را سخت میکند. قطر از میادین نفتی و گازی مشترک عظیمی با ایران برخوردار است که یکی از منابع درآمدی اصلی این شیخنشین کوچک محسوب میشود.
از دیگر سو، ترکیه نیز برای قطر حکم یک متحد ویژه را دارد زیرا قطر از طریق ترکیه است که میتواند به بازار انرژی اروپا دست پیدا کند. شاید بههمیندلیل باشد که ترکیه پیش از مقامات قطری به این شروط واکنش نشان داد. ترکیه با اعلام اینکه پایگاه نظامی این کشور در قطر ضامن حفظ امنیت در منطقه خلیجفارس است، هرگونه تقاضا برای تعطیلی این پایگاه را مداخله در روابط دوجانبه میان آنکارا- دوحه دانست. در همین رابطه، فکری ایشیک، وزیر دفاع ترکیه، هرگونه بازنگری در توافق سال ٢٠١۴ ترکیه با قطر را منتفی دانسته است. با توجه به مواضع قبلی قطر و تأکید این کشور به قابل مذاکره نبودن امور داخلی این کشور، به نظر این فهرست پیشاپیش و قبل از پایان مهلت ١٠ روزه، از درجه اعتبار ساقط باشد. در این میان فقط یک احتمال وجود دارد: اینکه شاید ائتلاف عربی با ارائه این درخواستها و شروط غیرمنطقی میخواهد قطر را به مرگ بگیرند تا در ادامه به تب راضی شود.
————————————–
فهرست شروط کشورهای عربی برای دوحه
١) کاهش سطح روابط دیپلماتیک با ایران و خاتمهدادن به مأموریتهای دیپلماتیک ایران در این کشور؛ اخراج اعضای سپاه پاسداران و قطع همکاری نظامی و اطلاعاتی با ایران. تجارت و مبادله قطر با ایران باید با تحریمهای ایالات متحده همخوانی داشته باشد به طوری که امنیت شورای همکاری خلیجفارس را به خطر نیندازد.
٢) تعطیلی سریعالسیر پایگاه نظامی ترکیه و تعلیقکردن هرگونه همکاری نظامی با ترکیه در خاک قطر.
٣) قطع روابط خود با «سازمانهای تروریستی، طایفهای و ایدئولوژیک» و در رأس آنها اخوانالمسلمین، داعش، القاعده، فتحالشام (یا همان جبهه النصره) و حزبالله. قطر باید براساس فهرستی که از سوی عربستان سعودی، بحرین، امارات متحده عربی و مصر اعلام شده، رسما آنها را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داده و در هرگونه بهروزرسانی این فهرست در آینده از این کشورها پیروی کند.
۴) عدم حمایت مالی از افراد، گروهها و سازمانهایی که از سوی عربستان سعودی، امارات، مصر، بحرین، ایالات متحده و دیگر کشورها، تروریستی شناخته میشوند.
۵) تحویل تمامی عناصر تروریستی، فراری و تحت تعقیب از سوی عربستان، امارات و بحرین. قطر باید داراییهای این افراد را مسدود کرده و اطلاعات محل سکونت، وضعیت مالی و فعالیتهای آنها را در اختیار این کشورها قرار دهد.
۶) تعطیلی شبکه الجزیره و کانالهای تابع آن.
٧) عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها و عدم اعطای حق شهروندی به اتباع تحت تعقیب از سوی عربستان سعودی، امارات و بحرین. سلب تابعیت قطری از این افراد.
٨) قطر باید خسارت جانی و مالیای که در این مدت به خاطر سیاستهایش به این کشورها وارده آورده را جبران کند. این خسارت با همکاری خود قطر تعیین خواهد شد.
٩) قطر باید در زمینههای نظامی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی، خود را با کشورهای عربی و همسایگان خود در خلیجفارس منطبق کرده و در راستای معاهده ٢٠١۴ ریاض حرکت کند.
١٠) اعلام جزئیات و مشخصات فردی تمامی اعضای اپوزیسیون که قطر از آنها حمایت کرده و اعلام جزئیات این کمکها و حمایتها. قطع ارتباط با اپوزیسیون سیاسی در عربستان، امارات، مصر و بحرین. قطر همچنین باید جزئیات ارتباط و حمایتهای قبلی خود از گروههای اپوزیسیون را به این کشورها ارائه کند.
١١) تعطیلی تمامی خبرگزاریهایی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم، قطر از آنها حمایت مالی میکند از قبیل عربیا ٢١، العربی، الجدید و میدلایستای و…
١٢) قطر باید در مدت ١٠ روز موافقت خود را با این درخواستها اعلام کند و در غیراینصورت از سوی کشورهای صادرکننده بهعنوان عدم موافقت با آن تلقی میشود.
١٣) کشورهای عضو در سال اول به شکل ماهانه اجرای بندهای این توافق از سوی دوحه را بررسی میکنند و در سال دوم هر سه ماه یکبار به این اقدام دست خواهند زد و پس از آن به مدت ١٠ سال به شکل سالانه اجرای آن بررسی خواهد شد.
شروط پدرخوانده
