شفقناافغانستان – حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در نوشتاری با عنوان« تمسک به سیره پیامبر رحمت ، خیلی سخت و خیلی راحت» که در اختیار شفقنا قرار داده آورده است:
در اینکه به ” لکم فی رسول الله اسوه حسنه” مکلف هستیم ، هیچ تردیدی نیست .
باید روش های رفتاری حضرت پیامبر (ص) در اخلاق و ادب و زندگی و معاشرت و حکومت و عبادت ایشان مورد توجه اعتقادی و رفتاری ما باشد.
آنچه مورد بحث قرار می گیرد سیره حضرت در مباحث حکومتی است که سر کارش فقط با مسایل شخصی نیست که عمل به سیره منقول از آنجناب بر اساس قاعده “تسامح درادله وسنن” دارای حُسن و ثواب است.
بلکه سیره حکومتی حضرت (ص) با در رابطه با حقوق انسانها می شود و در این راستا کوچکترین استفاده مردود ، دو مشکل حاد را بهمراه خواهد داشت ؛
اولا با تمسک به یک سیره غیر ثابت و حتی مردود ، چه بسا جمعی از “دم تیع” گذرانده شوند !!
و مشکل حاد دیگر در این رابطه “خلل اعتقادی” در زمینه عصمت پیش می اید که یک معصوم چگونه چنین عملی را مرتکب گشته ؟!
از این رهگذر؛ باید برای حل موضوع راهی اندیشیده شود و در برابر ذهن پرسشگر جوان امروز قرار داده شود.
و راهی بهتر از استدلال و توجیه عقلانی موضوعات و موارد تاریخیِ مورد خدشه نداریم .
اما غیر از ورود به موارد اتهامی و بازشناسی چند حادثه تاریخی منسوب به پیامبر ص ، باید اصول و رویکردهای کلی سیره نبوی عرضه شود ، تا ناخالصی های منسوب به پیامبر ص خودبخود در کوره عقلانیت و اخلاق رفته و ذوب گردد و سیره منقح و پاک و آموزنده به عام و خاص نمایان گردد.
برای حل این معضل نفس گیر ، به عنوان مقدمه به نقاط ذیل توجه فرمایید :
۱- فعل معصوم در صورت قطعیت حجیتش مثل قول اوست بدین معنا که همه سیره ائمه حجت قطعی است و میتوان از آن در “حلال و حرام الهی” بهره جست ؛ اما این حجیت در گرو سه شرط مهم است :
اولا ؛ تاریخی که آن سیره را نقل میکند ،دارای سند معتبر باشد .
ثانیا ؛ متن نقل شده تاریخی، دارای اجمال و ابهام و نقصان نباشد ، چرا که وجود زوایای مخفی یک حادثه میتواند عقلانیت را ، به چالش کشد و سوال برانگیز شود.
ثالثا ؛ مخالف با قواعد قطعیه کتاب و سنت مثل کرامت انسان ، عدالت ، حفظ حقوق ، و…. در بخش شریعت و عقلانیت و اخلاق ،نباشد.
۲- در فقه در صورتی که سیره نقل شده از معصوم مبتلا به یکی از این مناقشات شود فقهاء توقف کرده واز آن سیره حکمی را استفاده نمیکنند.
و شاهدش روش فقها ماست که در طول هزار سال برای ایراد حکم قطعی به سیره غیر قطعی تمسک نکرده اند و فقط در بخشی از فروعات فقهی بعد از ارائه ادله ای از کتاب و سنت ، بعنوان تایید، گاهی سیره ای از معصومی را متذکر شده اند.
۳- باید توجه داشت که نوع سیره نویسان که از اهل سنت هستند ، با دو ذهنیت دست به قلم برده اند :
الف) براین باور ناصوابند که پیامبر ص و اهلبیت ع معصوم نبودند و احتمال اشتباه و یا بقول آنان “اجتهاد” وجود دارد .
ب) نوع آنان در دستگاه حاکمیت مانند امویان، مشغول بوده اند ، و اغراض و تمایلات حاکمان در تاریخ نویسی آنان بی اثر نبوده .
الانه ما به عینه میبینیم چگونه تاریخ نویسان جاهل یا معاند ، تاریخ معاصر عینی ما را و یا تاریخ مصور را بخوبی دستکاری میکنند و به خورد وهم و خیال مردم میدهند !
۴ – در صورتی که سیره قطعی باشد یعنی دارای شرائط سه گانه فوق باشد ، بازهم مانند روایات معتبر باید شرائط زمان و مکان و به تعبیری “مصالح عامه مسلمین” رعایت شود.
از این رهگذر ممکن است رفتاری به سند قطعی و نیز ، روشن بودن جوانب تاریخی آن مورد دستور پیامبر باشد ولی هم اکنون در عرف و جامعه واقعا مورد پذیرش نباشد ، عدم انجام آن روش نبوی ضرورت پیدا نمیکند همانطوری که عدم وجوب خضاب کردن را امام علی به همین نکته منتهی فرموده اند که خضاب به عللی در زمان رسول الله ص وجوب داشت که ان علل امروزه وجود ندارد.
این استنباط زمان و مکان محور ، در مورد “ادله لفظی” هم میاید ؛ سید مرتضی در اجرای حدود الهیه که حکم قطعی شرع مطهر است ، تمکن و امکان فردی و اجتماعی آن را شرط میداند.
۵ – که در واقع یک سفارش است ؛تاریخی که با این مشکلات مبتلا شده نمیتواند نشان دهنده سیره معصوم باشد ، پس ضروری است با نقل هایی که بر اساس نقل مکرر مشهور گشته ما مهمترین اعتقادات مقدس خود را آماج تیرهای مسموم قرار ندهیم .
۶ – موضوعاتی مانند :
– ازدواج پیامبر با زینب
– عدم اجرای حد یا کیفر خالدبن ولید
– دستور پیامبر هجو کردن دشمن
– کشتن دو اسیر در بدر
– دستور به کشتن ۱۰نفر یا کمتر در فتح مکه
– کشتن جمعی از اسرای بنی قریظه
– کشتن دونفر در راه برگشت از جنگ در غزوه حمراءالاسد
و..
جملگی فاقد شرط اول هستند یعنی منقولات دربارشان پر از ابهامات و اجمالات است و هماهنگ با اصول و ضوابط دیگر از کتاب و سنت در بخش احکام و اخلاق و عقلانیت نیست ، و با فقدان شرط اول ، نوبت به شرط سوم نمیرسد که عرض کنیم بسیاری از این نقلیات با تقلبات در هم آمیخته !!
