شفقنا افغانستان-حضرت آیتالله العظمی جوادی آملی در درس خارج فقه خود بیان کرد: احکام بیع از نوع تعبد نیست که منتظر باشیم شرع در مورد آن سخنی گفته باشد بلکه عقلایی و از نوع رفع غرر است بنابراین همه معیارهای چهارگانه برای معامله نیز برای رفع غرر است پس اگر یک کالا با معیاری غیر از معیار عرف خودش معامله شود و در آن غرر نباشد جایز است.
به گزارش خبرنگار شفقنا،حضرت آیتالله جوادی آملی در آغاز سلسله جلسات درس خارج فقه خود با موضوع «ربا» روز چهارشنبه، 21 آبان ماه، بیان کرد: مسئله دیگر در باب ربا این است که آیا معامله کالاهایی که مکیل و موزون هستند به صورت غیر آن جایز است یا خیر؟ مثلاً اگر کالایی مکیل است آیا آن را میتوانیم به صورت موزون معامله کنیم؟ یا مثلاً اگر کالایی هم مکیل و هم موزون معامله شد و در ربا اتحاد جنس و اتحاد کیل مطرح است مسئله ربا چگونه خواهد شد؟ اگر چه این مسئله مستقیماً به مسئله ربا ربطی پیدا نمیکند چرا که به هر حال در صورت اول ربا محقق است اما باید این مسئله مورد بررسی قرار گیرد.
وی اضافه کرد: به هر حال معامله مکیل به صورت موزون و بر عکس از دو جهت قابل بررسی است یکی از جهت اینکه احتمال غرر در آن وجود خواهد داشت که مربوط به مسئله مورد بحث ما نخواهد بود، جهت دیگر مسئله تحقق ربا در چنین معاملهای است. جهت اول اختصاص به مسئله ما ندارد و در همه مقدارها و مقیاسهای چهارگانه جاری است کالاها یا مکیل هستند، یا موزون، یا معدود و یا مزروع به هر صورت جهت اول در همه اینها اگر بخواهند با غیر خود معامله شوند مطرح است یعنی اگر قرار باشد یک کالای معدود به صورت مکیل یا موزون و یا حتی یک کالای مزروع به صورت معدود معامله شود این مسئله مطرح خواهد بود بنابراین اختصاصی به مسئله ربا ندارد.
این مرجع تقلید عنوان کرد: همان طور که بیان شد مسئله فوق باید در بحث غرر در فصل سوم از فصول بیع طرح و بررسی شود و به بحث ربا ارتباطی ندارد اما چون در اینجا نیز مطرح شد باید بررسی شود. در این مسئله سه قول بود که هیچکدام معیاری نداشتند. مرحوم شهید در دروس به برخی از نصوص باب صرف و سلم استدلال کردهاند که بعد از بررسی معلوم میشود که آنچه ایشان استدلال کردند از حوزه روایات خارج است بنابراین آن روایات دلالتی بر پاسخ گویی به این بحث ندارند. مشخص است که در این گونه مسائل مانند مسئله کر و امثال کر تعبد مطرح نیست و این گونه مسائل نیفتادن در غرر است و این مقیاسها و سنجشهای بیان شده برای رفع غرر و طریق است. بنابراین اصل کیل و وزن موضوعیت ندارد بلکه طریقی است و اگر غرر بدون اینها ثابت شد هیچ کدام از این عناوین لازم نیست. پس اگر هر واحدی به واحد دیگر معامله شود و در آن غرر به معنای جهل و خطر نباشد جایز است. بنابراین اقوالی مانند جوایز کلی، عدم جواز کلی یا تفصیل در این مساله معنایی ندارد.
وی ادامه داد: در کتاب وسایل الشیعه جلد 17 باب پنجم از ابواب عقد البیعه و شروطه روایتی وارد شده که مشایخ ثلاثه آن را نقل کردهاند لذا روایت معتبری است در این روایت آمده است «محمد بن یعقوب، عن محمد بن یحیی، عن محمد بن الحسین، عن صفوان، عن أبی سعید، عن عبد الملک بن عمرو قال: قلت لابی عبدالله (علیه السلام): اشتری مائة راویة من زیت فأعترض راویة أو اثنتین فأتزنهما ثم آخذ سائره علی قدر ذلک قال: لا بأس» شخصی از حضرت سؤال میکند که من صد مشک زیت میخرم و نمیدانم وزن اینها چقدر است اما یک یا دو مشک را آزمایش میکنم که وزن آنها چقدر است آنگاه بقیه مشکها را به صورت مشکی میخرم و میفروشم، این کار جایزه است یا خیر؟ حضرت فرمود: جایز است. این روایت خوبی است و دلالت میکند بر این که بدون مشخص کردن یک راه حل برای تغییر در واحد سنجش نمیتوان خرید و فروش کرد. بنابراین اینکه مکیل را مطلقاً بشود موزون معامله کرد و همچنین برعکس آن هیچ توجیه علمی ندارد اما قول به تفصیل به حق نزدیکتر است چرا که اشعار به این دارد که این کار باید توجیه عقلایی داشته باشد و اگر این محقق شد مانند آنچه در روایت بیان شده است اشکالی در آن نیست اما اگر این توجیه عقلایی مشخص نشده باشد نمیتوان این کار را کرد.
این مرجع تقلید بیان کرد: اما مرحوم شهید در دروس با استناد به روایت باب هفتم از ابواب سلف قائل به جواز مطلق معامله مکیل به صورت موزون و یا برعکس آن شده است که بیان کردیم هیچ معیاری ندارد و روایات نیز سخن ایشان را تأیید نمیکنند. روایت اول این باب که مرحوم شهید به آن استناد کرده است این است که «محمد بن الحسن بإسناده، عن أحمد بن أبی عبدالله، عن أبیه، عن وهب، عن جعفر، عن أبیه، عن علی (علیهم السلام) قال: لا بأس بالسلف ما یوزن فیما یکال، وما یکال فیما یوزن» مرحوم شهید با بیان این روایت استدلال میکند که بر اساس این روایت مکیل را به صورت موزون و موزون را به صورت مکیل میتوان فروخت. اگرچه این در باب سلف آمده است اما اختصاصی به سلف ندارد و در همه انحاء بیع میتوان این کار را کرد. نقدی که متاخران به مرحوم شهید وارد کردهاند این است که این روایت اصلاً از موضوع بحث خارج است. چرا که در اینجا یک مکیل با یک موزون معامله میشود که در این هیچ بحثی وجود ندارد اما بحث ما در اینجا این است که چیزی که وزنی است با کیل فروخته شود و همچنین بالعکس.
وی در ادامه با اشاره به بحث اخلاقی بیان کرد: آیه 160 سوره انعام «مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا» فقط برای صدقه نیست مطالعه روایات و آیات با دقت و تأمل را هم شامل میشود. ممکن است کسی در جایی دیگر یک ساعت مطالعه کند نتیجه آن یک ساعت باشد اما ممکن است یک طلبه وقتی یک ساعت مطالعه میکند نتیجه آن ده ساعت باشد. پس این حسنه است. پس باید با خدا معامله کرد هیچ وقت بدون وضو مطالعه نکنیم، درس نرویم، بحث نکنیم، اعتقاد داشته باشیم که این درسهایی که میخوانیم این روایات و آیاتی که میخوانیم گفته خداوند است آنها را بخوانیم و سعی کنیم به آن عمل کنیم و تلاش کنیم آن را در جامعه منتشر کنیم. کم مقامی نیست که انسان کاری بکند که فرشتگان به انسان استدلال کنند. بارها بیان شد که وقتی فرشتگان تبهکاران را به جهنم میبرند به آنها میگویند آیا نذیری، پیامبری پیش شما نیامد؟ این نذیر، پیامبر و امام معصوم نیست چرا که همه دسترسی به آنها ندارند بنابراین نذیر همین طلبههایی هستند که کار ائمه و پیامبران را انجام میدهند و سخن خداوند و اهل بیت را در جامعه منتشر میکنند. لذا فرشتهها به تبهکاران میگویند مگر نزدیک خانه شما مسجدی، حسینیهای نبود که در آن سخن از خدا و اهل بیت باشد. بنابراین طلاب باید باور کنند که این حسنه است و خداوند ده برابرش را به آنها میدهد.
انتهای پیام