خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)
در دهه های قبل مذهب تشیع در افغانستان با چالش هایی چون غیر رسمی بودن، شیعه بودن یعنی جرم و غیره مواجه بود اما در شرایط فعلی تشیع در افغانستان در کنار مذاهب اهل سنت شاخص بوده و به عنوان یکی از مذاهب رسمی کشور در قانون اساسی آورده شده است و شیعیان از آزادی های مطلوب تری نسبت به گذشته برخوردارند.
حجت الاسلام سید فضل الله قدسی، امام جمعه ی مسجد سلطانیه ی مزارشریف و از اندیشمندان دینی افغانستان در گفتگو با شفقنا ده سال اخیر را از درخشان ترین دوره ی شیعیان در افغانستان توصیف کرد.
وی گفت: در گذشته ای نه چندان دور مذهب شیعه در افغانستان محدود بوده و در یک تنگنای فکری قرار داشت اما حالا این مذهب با فرهنگ نابی که بر گرفته شده از دین اسلام و تفکرات امام جعفر صادق “ع” است، قادر است تا با جریان های سکولاریستی مقابله و بر آنها حکم فرمایی کند.
متن کامل گفتگو با وی حول موضوع جایگاه شیعیان در جامعه ی فعلی افغانستان و چالش های سد راه مذهب شیعیه و پیروان به قرار ذیل است:
*عمده ترین چالش های نظری و فکری شیعیان در شرایط فعلی در ارتباط با سایر مذاهب چیست؟
قدسی: با توجه به شرایط کنونی که بر جهان اسلام حکم فرما است و با توجه به اینکه فضای ارتباط جوامع انسانی به گونه ی است که پیروان مذاهب مختلف به راحتی به زوایا و افکار دیگران دسترسی دارند، از این لحاظ برای جهان تشیع و پیروان اهلبیت طلایی ترین دوره ی است که فراهم گردیده است.
امروزه افکار و اندیشه ی نابی که ریشه در معارف اهلبیت دارد، در معرض دریافت و برداشت همه ی مسلمانان عالم قرار گرفته است و ما هیچگاه در تاریخ این چنین فرصتی را نداشتیم که امروز جهان و بشر به معارف اهلبیت رو آورده است و ارزش های دینی و اسلامی که بر این باور ریشه دارد، در معرض دید جهانیان و اهل پژوهش قرار دارد.
اما طبیعی است وقتی زمینه ای برای نشر عقاید و باور فراهم میشود، عناصری بصورت گروهی جهت به چالش کشیدن این روند ظاهر می شوند و عمده ترین چالش که فرا راه شیعیان در متن دنیای اسلام وجود دارد این است که اندیشه هایی که باورمندی به دین دارند در داخل قلمرو اسلام کمر بر مخالفت و خصومت جدی با دیگر مسلمانان بخصوص مذهب شیعه بسته اند.
در یک کلام این را جریان تکفیری میدانیم که متآسفانه سعی بر این است که جهان امروز بجای اینکه نوک پیکان دشمنان اسلام باشند, به سوی خود مسلمانان نشانه گرفته اند که متآسفانه این جریان خشن و بی منطق بوده و سعی بر این دارند که جلو انتشار ناب فرهنگ شیعی را از طریق خشونت بگیرند.
*چالش های پیش روی کشور های شیعه نشین در مواضع با جریان سکولار های چیست؟
قدسی: طبیعی است که برداشت از دین و مذهب متفاوت بوده و به تعبیر دیگر قرائت های متعددی نسبت به دین و مذهب شده است که یکی از این قرائت ها، قرائت هایی است که عده ای از روشنفکران دینی نسبت به دین دارند که در مخالفت با برداشتی است که در متن باورمندیهای دین وجود دارد.
سکولار نیز یک جریان پیش رفته و یکی از دست آورد های غرب است که با تاسف این جریان وارد کشور های اسلامی بخصوص کشور های شیعی شده است. باور من این است که به دلیل شفاف بودن اعتقادات و باور های دینی پیروان مکتب اهلبیت و به دلیل عینی شدن این باور ها در یک جامعه ، در هر جامعه ای که مکتب اهل بیت تحقق پیدا کرده باشد, دیدگاه های سکولاریستی محدود و در تنگنا قرار دارد.
این باور سکولار میان پیروان دیگر مذاهب اسلامی که هنوز هم بیشتر در عالم ذهن با مبانی فکری شان سر و انس دارد، بیشتر ایجاد مشکل کرده تا اینکه در کشور هایی که شیعه پایگاه و جایگاه بیشتری دارد که در چنین کشورهایی سکولاریزم یک جریان منزوی است و دیگر قادر نیست تا به عنوان یک سد در برابر انتشار و نشر باور های جعفری قرار بگیرد.
*آیا فرهنگ کشور های شیعه توان مقابله در برابر جریان های سکولار را دارد؟
قدسی: با توجه به آن توانمندی که ما در مبانی فکری مکتب اهلبیت می بینیم و همچنین شفافیتی که در دیدگاه های مکتب اهلبیت در عرصه های مختلف دارد، مباحث و مکاتب مدرن امروزی مانند سکولاریزم که نه حرفی برای گفتن دارند را به خوبی نقض کرده است.
برداشت من این است که در کشورهایی که تفکر شیعی درآن حکومت نماید، سکولار درآنجا جایگاه ندارد.
*جامعه تشیع اکنون از چه نوع جایگاهی برخوردار است و به چه حد توانسته تا در گفتگوی میان ادیان این جایگاه را حفظ کند؟
قدسی: همه ی مسلمانان بدین باور اند که عموم مذاهب اسلامی مخصوصآ پنچ مذهب اسلامی (مذهب جعفری و چهار مذهب اهل سنت) امروز مذهب شاخص و برجسته بوده و پیروان زیادی در سطح جهان اسلام دارد، از لحاظ تاریخی کاملآ مسلم و مسجل است که ریشه و مبنای باور های فقهی ائمه ی مذاهب اهل سنت نیز باورهایی بوده که از مکتب امام جعفر صادق(ع) بر خاسته است.
امام ابوحنیفه خود یکی از پیروان امام جعفر صادق(ع) از لحاظ علمی و فقهی است, وی میفرماید که اگر دو سال شاگردی من محضر امام جعفر صادق(ع) نمی بود, نعمان هلاک میشد.
از این لحاظ شکی نیست که جامعه تشیع یک جایگاه رفیع و قبول شده ای دارد و اگر تعصبات کور و جاهلانه ای که از فکر و اندیشه ی عوام گرفته شده، کنار زده شود، همه به آبشخور فکر و اندیشه ی مذهب جعفری و اهلبیت بر میگردند، در واقع به معارف حقه ای که از خود پیغمبر(ص) سر چشمه آن است.
اما از لحاظ واقعیت های عینی که اکنون در جامعه ی ما وجود دارد، امروز در کشورها جنگ اندیشه هاست, بناعآ برداشت من این است که باورهای ناب شیعی در محافل و حلقات علمی مطرح شده و اندیشمندان منصف بزودی عمق این تفکر را متوجه میشوند. لحاظا ما می بینیم که امروز در جهان اسلام منصفین و محققین چه مسلمان و چه غیرمسلمان یک رویکرد جدی به سمت مکتب اهلبیت دارند.
*چرا در حال حاضر بیشتر کشورهای اسلامی نتوانسته اند تا جاذبه خود را برای نسل جدید و نخبه خود حفظ کنند و شاهد مهاجرت مسلمانان به کشورهای غربی هستیم؟ آیا این یک روند عادی جهانی است یا نشانه ای از ناتوانی سیستم های اسلامی به نیازهای جوامع خود است؟
قدسی: اسلام ندارد به ذات خود عیبی – هر عیبی که است در مسلمانی ماست, عامل روی گرداندن عده ی از جامعه بنام جامعه ی اسلام, اسلام و باور های اسلام نبوده است, بلکه سیستم های کشور های غیر دینی که در آن فعال است, نتوانسته است تا نیاز های فردی, اجتماعی, اخلاقی, اعتقادی و فرهنگی جوانان باشد, اگر به معنی واقعی اسلام در یک جامعه طوری که باید تعبیر و تفهیم شود, در معرض شناخت اندیشه های که هنوز آشنا نداره قرار بگیرد, اسلام میتواند خواست ها و نیاز های درونی و باطنی نسل جوان امروز مان را اقناع کند, اما وضعیت کنونی کشور های اسلام از لحاظ اجتماعی و اقتصادی به گونه ی است که نقش عمده و تآثیر گذار بر این دارد, که مثلآ بخشی عظیمی از نسل جوان ما سعی میکنند که به کشور های غرب پناه ببرند, و بازهم او وضعیتی خاصی که در کشور های اسلامی وجود دارد, محصولی دور شدن از مبانی دین و اعتقادی است. اگر واقعآ برنامه های اقتصای و مدیریتی که اسلام تعریف کرده در جوامع اسلامی پیاده شود, جامعه مشکل اقتصادی, اخلاقی و فرهنگی ندارد, چون حاکمیت ها و سیستم های اسلامی غیر دینی است, به تدریج این جوان مسلمان انتظار دارد از هر جهت بر مبنای باور های دینی اقناع شود. ولی در بیرون آنچیزی را که میبیند انتظار ندارد, و بلاخره دچار چالش میشود, و یک نوع درگیری را در باطن خود احساس میکند که این درگیری منجر به روی گرداندن آن میشود.
*نیاز های عمده ی جامعه ی شیعه به لحاظ اجتماعی, فرهنگی و سیاسی در حال حاضر چیست؟
قدسی: حرکت فکری و تلاش های فرهنگی جوامع اسلامی به شمول شیعه ها این است که هنوز هم حرکت های فرهنگی رنگ سنتی دارد و هنوز هم نتوانسته خودش را با متود و سیستم های امروزی که در خدمت نشر افکار بشری قرار گرفته وفق بدهد.
ما میتوانیم کاربرد بیشتری در نشر اندیشه ی دینی خود داشته باشیم لذا باید شرایط جامعه ی خود را به گونه ی فراهم نماییم تا کسانی که توان کار فرهنگی را دارند, بتوانند از ابزارهای مدرن امروز استفاده نمایند.
اگر جامعه ی اسلامی افغانستان را مثال بزنیم هنوز هم موثرترین تریبون در نشر معارف اهلبیت, تریبون منبر و نماز جمعه است، درحالی که ما میتوانیم در کنار این تریبون را که پیشنیه ی تاریخی دارد و فوق العاده در نشر عقاید و باور ها تاثیر گذار بوده ، از ابزارهای مدرن دیگر نیز استفاده نماییم و پیام خویش را فراتر از محدوده ی که در آن قرار داریم به گوش دیگران برسانیم.
از لحاظ سیاسی طبیعتا مشکلی است که به راحتی قابل حل نیست؛ تنها ایران حکومتی دارد که بر مبنای فقه جعفری استوار است و دیدگاه هایشان دیدگاه جعفری است و در رآس شان یک فقیه قرار دارد و او می تواند به عنوان نماینده ی مسلمانان ایفای نقش میکند؛ آنها میتوانند که سیاست گذاری های حکومتی شان را بر مبنای همان برداشت که از متن مکتب اهل بیت دارند،ترتیب نمایند اما در دیگر کشورها مانند افغانستان که تشیع تنها بخش کوچکتری از آن جامعه است، مسئله فرق می کند.
البته تا حدی بسیاری از مشکلات حل گردیده است اما مسئله اصلی این است که هنوز فضای ذهنی مردم و جامعه ی ما آمادگی لازم را ندارد تا اعمال شخصی خود را بدون دغدغه و بی مانع انجام بدهد و ما امیدواریم تا در اثر تلاش شخصیت های سیاسی و فرهنگی رفع شود. اما از لحاظ حقوقی مشکل ما حل است و مذهب جعفری بصورت رسمی در کشور شناخته میشود.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com