شفقنا افغانستان- دکتر جلال درخشه، استاد علوم سیاسی در گفتوگو با شفقنا اظهار کرد: توسعه مسایل تفرقه انگیز، بی ثباتی را در تمام کشورها به وجود خواهد آورد و نمونه های این مساله درگیری های گسترده در صحرای سینا و انفجارهایی است که در مسجد شیعیان عربستان و کویت اتفاق افتاد.
این مسایل نشان می دهد که یک حرکت سازماندهی شده برای از هم پاشیدن جهان اسلام آغاز شده و عده ای تلاش می کنند که جنگ های مذهبی را در میان مسلمانان گسترش دهند؛ قاعدتا بهترین پاسخ برای چنین وضعیتی این است که کشورهای حامی گروه های رادیکال و افراطی، از حمایت خود دست بردارند و بر وحدت مسلمانان بیفزایند. یک دیپلماسی فعال هم قاعدتا باید توسط کشورهای مسلمان در این خصوص انجام شود تا یک حرکت جدی در مقابل این افراطی گری به وجود بیاید.
متن گفتوگوی شفقنا با دکتر درخشه را می خوانید:
* چندی است که داعش به مسجد شیعیان حمله می کند و جنایات و کشتار بر جای می گذارد. پیش از این در مسجد شیعیان عربستان و اخیرا در کویت. سایر کشورها نیز از سوی داعش مورد تهدید قرار گرفتند و به گفته داعش، این گروه قصد دارد جمعه های خونینی را برای کشورها رقم زند. علت این اقدامات و زیاده خواهی های داعش چیست؟
درخشه: به نظرم یکی از دلایل اصلی اقدامات داعش، توسعه خشونت در جهان اسلام و به ویژه خاورمیانه اسلامی است تا از این طریق جنگ فرقه ای و مذهبی را در خاورمیانه به راه بیندازد و با توسعه این نوع خشونت ها حاشیه امنی برای دشمنان اسلام فراهم شود. قاعدتا با توسعه این نوع درگیری ها در جهان اسلام، بیشترین نفع از عدم ثبات و توسعه خشونت در منطقه را دولت های غربی به ویژه اسراییل می برند؛ شاید اگر این دوره را با دوره های پیشین و پس از شکل گیری رژیم صهیونیستی مقایسه کنیم، اسراییل در هیچ دوره ای به این اندازه احساس امنیت نکرده است، چرا که یک جنگ درونی در میان مسلمانان توسط داعش به وجود آمده و داعش در این راستا خدمت بزرگی به دشمنان اسلام می کند.
* تحلیلگران یکی از اهداف داعش را تشدید اختلافات قومی و مذهبی در منطقه می دانند و همانطور که فرمودید از تشدید این اختلافات در وهله اول دشمنان اسلام سود می برند. اما گسترش اختلافات میان مذاهب به خصوص شیعه و سنی برای خود گروه تروریستی در چه زمینه هایی سود خواهد داشت؟ داعش از این اختلافات در چه بخش هایی بهره برداری خواهد کرد؟
درخشه: متاسفانه نگرشی که اکنون توسط داعش پیگیری می شود، حاصل یک نوع کج اندیشی فکری در تاریخ گذشته طیفی از مسلمانان بوده که در دوره جدید این کج اندیشی مورد بهره برداری کشورها و قدرت های فرامنطقه ای قرار گرفته و قاعدتا این وضعیت از این حیث که داعش اعلام کرده به دنبال ایجاد خلافت اسلامی و شکل دهی به شرایط جدیدی در منطقه و جهان اسلام است، استمرار می یابد، اگرچه این شرایط جدید با واقعیت های موجود در کشورهای اسلامی همخوانی ندارد. گسترش این نوع خشونت ها از چند جهت می تواند مورد تامل و تحلیل قرار گیرد، یکی اینکه داعش تنها نیست بلکه پشتوانه هایی در منطقه دارد و کشورهایی هستند که داعش را تقویت می کنند، به آن شکل دادند تا بهره های مالی، تسهیلاتی و حمایت های سیاسی از این گروه به عمل آورند؛ قاعدتا توسعه تنش ها در منطقه به نفع این کشورهاست. واقعیت این است که پشتوانه کج اندیشی فکری این گروه ها، افکار و اندیشه های سیاسی بعضی از کشورهای مرتجع است. از سوی دیگر گسترش این نوع تنش ها به نفع قدرت های فرا منطقه ای هم هست و در واقع به نظر می رسد که طیفی از رادیکال های جهان اسلام آگاهانه در خدمت دشمنان وحدت اسلامی و منافع جهان اسلام قرار گرفتند.
* هر یک از مردم شیعه و سنی برای جلوگیری از رسیدن داعش به اهداف خود از جمله دامن زدن بیشتر به اختلافات میان این دو گروه مذهبی، باید چه کنند؟
درخشه: به نظرم مهم ترین راهکار از سوی مردم و دولت های اسلامی این است که بر روی وحدت اسلامی و منافع جهان اسلام تاکید شود. قاعدتا هر چه تنش و بی ثباتی در میان کشورهای مسلمان بیشتر شود، دشمنان بیشترین نفع را در جهان اسلام خواهند برد، قاعدتا در مقابل چنین شرایطی بهترین راهکار تاکید بر روی وحدت اسلامی است و این امر انجام نمی شود مگر اینکه دولت های اسلامی و مردم جهان اسلام این مساله را مورد توجه قرار دهند. این نیست که ما صرفا بگوییم مردم جهان اسلام بیایند و بر روی وحدت اسلامی تاکید کنند، مردم جهان اسلام چندان دخیل در مسایل تفرقه انگیز نیستند. متاسفانه نیروهای سیاسی سازماندهی شده ای وجود دارند که این تنش ها را گسترش می دهند لذا دولت های اسلامی هم باید متوجه این معنا شوند که توسعه این مسایل، بی ثباتی را در تمام کشورها به وجود خواهد آورد و نمونه های این مساله درگیری های گسترده چند روز گذشته در صحرای سینا و انفجارهایی است که در مسجد شیعیان عربستان و کویت اتفاق افتاد. این مسایل نشان می دهد که یک حرکت سازماندهی شده برای از هم پاشیدن جهان اسلام آغاز شده و عده ای تلاش می کنند که جنگ های مذهبی را در میان مسلمانان گسترش دهند؛ قاعدتا در چنین وضعیتی بهترین پاسخ این است که کشورهایی که از این گروه های رادیکال و افراطی حمایت کردند و این گروه ها را به وجود آوردند، از حمایت خود دست بردارند و بر وحدت مسلمانان بیفزایند. یک دیپلماسی فعال هم قاعدتا باید توسط کشورهای مسلمان در این خصوص انجام شود تا یک حرکت جدی در مقابل این افراطی گری به وجود بیاید، قاعدتا اگر چنین وضعیتی استمرار پیدا کند، تمام کشورهای اسلامی درگیر خواهند شد مثل اینکه بخش اعظم جهان اسلام درگیر این معضل بسیار مهم است.
* قدرت ها و کشورهای بزرگ منطقه چگونه می توانند حلقه امنیتی را در خاورمیانه به وجود آورند و مانع گسترش بیشتر جنایات داعش شوند؟ آیا اساسا امکانی برای فراهم آمدن حلقه امنیتی در منطقه وجود دارد؟
درخشه: کشورهایی بودند و هستند که از این نوع تفکر رادیکالی و همچنین گروه های سازماندهی شده حمایت کرده و می کنند، به هر حال این وضعیت، نتیجه کوشش ها و سیاست هایی بوده که توسط بسیاری از کشورها اتخاذ شده است، قاعدتا اگر این مساله بخواهد، متوقف شود یا یک حلقه امنیتی در خاورمیانه به وجود بیاید، لازم است کشورهایی که اشتباهات استراتژیک گسترده ای انجام دادند، واقف به این مساله شوند، سیاست ها و رویکردهای خود را تغییر دهند و به دفاع از منافع جهان اسلام بپردازند. اکنون ما بیشتر با تعارض سیاست های خارجی در منطقه مواجه هستیم، کشورها برای توسعه نفوذ خود این درگیری ها را گسترش می دهند و دود این مساله به چشم همه مسلمانان می رود، لذا مهم ترین توصیه ای که می توان در این خصوص انجام داد، این است که کشورهای حمایت کننده مالی و نظامی رادیکالیسم در منطقه، سیاست های گذشته خود را تغییر دهند و بیش از این به نفع قدرت های فرا منطقه ای عمل نکنند.
* در این صورت می توانیم به ایجاد حلقه امنیتی در منطقه امیدوار باشیم؟
درخشه: تشکیل حلقه امنیتی مقدماتی دارد. اکنون یک طرف ماجرا داعش است که پشتوانه قابل توجهی در میان کشورهای منطقه دارد و علنا خیلی از کشورهای منطقه از آن حمایت می کنند چون اقداماتی که داعش در سوریه و عراق انجام می دهد، نمی تواند بدون پشتوانه کشورهایی در منطقه باشد. اگر روزی بنا شود یک حلقه امنیتی در منطقه برای مقابله با داعش به وجود بیاید، لازم است کشورهایی که به شکل گیری این گروه و توسعه خشونت در خاورمیانه کمک کردند، اشتباهات خود را بپذیرند و سیاست های گذشته خود را تغییر دهند وگرنه به نظر می رسد امکان به وجود آمدن یک حلقه امنیتی وجود نداشته باشد و این همان شرایطی است که بعضی از کشورهای منطقه می خواهند و قدرت های فرا منطقه ای نیز همین وضعیت را می پسندند.
* در مانع شدن از داعش می توان به نظام های بین المللی امیدوار بود یا ما نیازمند حرکت های انقلابی خود مردم هستیم؟
درخشه: تجربه گذشته نشان می دهد که به هیچ عنوان نمی توان در بحران هایی که در خاورمیانه یا کشورهای جهان اسلام پیش می آید، متکی به سازمان های بین المللی و رویکردهای آنها با قدرت های فرا منطقه ای بود، خود ملت ها و دولت های منطقه باید این مشکلات را حل کنند.
چندین ماه است که عربستان به یمن تجاوز کرده و تاکنون سازمان های بین المللی نتوانستند هیچ کاری انجام دهند. در خصوص مسایل و کشمکش های فلسطین و رژیم صهیونیستی تاکنون هیچ نتیجه قابل قبولی از طریق گفتوگوهای بین المللی حاصل نشده است. در خصوص داعش هم همین وضعیت است، متاسفانه وجود پراکندگی عمیق در میان کشورهای اسلامی و تکیه بسیاری از کشورهای اسلامی به قدرت های فرا منطقه ای به دلیل ضعف داخلی، باعث شده که کشورهای اسلامی هیچ گاه به دنبال راه حل های بومی و درون منطقه ای نباشند و همیشه نگاه آنها به بیرون باشد.
تجربه گذشته نشان داده که هیچ کدام از این رویکردها، چه رویکرد به قدرت های فرامنطقه ای و چه رویکرد به سازمان های بین المللی برای کنترل این خشونت ها موفقیت آمیز نبوده و منطقه باید از ظرفیت های خود که در جهان اسلام و خاورمیانه وجود دارد، استفاده کند؛ این اتفاق نخواهد افتاد مگر اینکه بعضی از کشورها دست از لجاجت، ماجراجویی، ترجیح منافع چند روزه خود و همراهی با دولت های فرا منطقه ای دست بردارند. به نظر من بهترین راه در این زمینه ایجاد یک دیپلماسی فعال است. البته در گذشته این دیپلماسی فعال بارها از سوی ایران تجربه شده اما متاسفانه به دلیل لجاجت هایی که در رویکرد سیاست خارجی بعضی از کشورها وجود دارد این رویکردها توام با موفقیت نبوده است، با این حال این راهکار باز هم باید تکرار شود.
* در منطقه کشورهایی هستند که متاسفانه به حمایت های مالی و نظامی از داعش می پردازند. برخی از کارشناسان و تحلیلگران راهکار مناسب برای رویارویی با کشورهای حمایت کننده تروریست را تحریم و عده ای راهکار را دیپلماسی فعال می دانند. با توجه به شرایط منطقه به نظر شما بهتر است دولت ها در برابر کشورهای حمایت کننده چه رویکردی را در پیش بگیرند؟
درخشه: متاسفانه اکنون وحدت و همبستگی بین کشورهای منطقه وجود ندارد که بگوییم با تحریم کشورهای حامی داعش در منطقه، این مساله حل شود، به نظر من آنچه می تواند، موثرتر باشد دیپلماسی و کوشش از طریق رایزنی های سیاسی است و اینکه متذکر شوند که این آتش دامن کشورهای حمایت کننده گروه های تروریستی را نیز خواهد گرفت کما اینکه بعضی از این کشورها تا حدودی درگیر این مسایل شدند، به هر حال به نظر من بهترین راه این است که از طریق دیپلماسی این کشورها را متوجه کنند که استمرار این وضعیت به نفع هیچ کس نخواهد بود و تنها کسانی که از این وضعیت استفاده می کند، اسرائیل و کشورهای غربی است. تقریبا اغلب کشورهای منطقه با بی ثباتی روبرو هستند و یک یا دو کشوری هم که تا حدوی ثبات در کشورشان وجود دارد، در حلقه حامیان داعش قرار گرفته اند، ثبات آنها کاملا متزلزل و خودشان هم درگیری های خاصی دارند.
گفت وگو از سمانه معارف – شفقنا
انتهای پیام