شفقنا افغانستان-در این اواخر بازتاب رویکرد جدید سیاست خارجی افغانستان در قبال روابط با کشورهای منطقه به ویژه حمایت رئیس جمهور از سعودی در جنگ یمن، یکی از مهم ترین مسائلی بوده که دولت وحدت ملی را با چالش مواجه کرده است. از سوی دیگر اتخاذ چنین تصمیمی با برخلاف موضع گیریهای کشورهای منطقه و همسایه نظیر ایران و پاکستان، ذهن بسیاری را درگیر خود ساخته که اهداف کابل از اتخاذ چنین تصمیمی چیست و به دنیال چه اهدافی می باشد.
برای واکاوی دقیق این موضوع خبرنگار شفقنا گفت و گوی ویژه ای با داکتر فرامرز تمنا، رئیس مطالعات استراتژیک وزارت خارجه افغانستان ترتیب داده که به شرح زیر می باشد:
*دلیل اتخاذ رویکرد جدید در سیاست خارجی افغانستان چیست؟
تمنا: حدود یک قرن میشود که بحث بی طرفی در سیاست خارجی افغانستان دنبال میشود، حتی در 13 سال حکومت گذشته حامد کرزی هم ما اتخاذ سیاست بی طرفی را داشتیم. به عبارتی در 13 سال اول پلان A در سیاست خارجی افغانستان بیطرفی و ایجاد موازنه در روابط ما با کشور های منطقه و فرا منطقه بود. اما متأسفانه در طول یک قرن گذشته و در طول 13 سال گذشته به صورت خاص، اتخاذ سیاست بی طرفی و موازنه نتوانست به نیازهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی به نحوی که انتظار می رفت پاسخ قانع کننده داشته باشد. لذا پلان B سیاست خارجی افغانستان گذر از یک سیاست خارجی بی طرف به سمت یک سیاست خارجی کنش مند و با طرح در منطقه و جهان است. به عبارتی ما میخواهیم از یک سیاست خارجی نا کنشی که در 13 سال گذشته داشتیم عبور کنیم و وارد یک سیاست خارجی کنش مند شویم.
وی دلایل اتخاذ این سیاست را فعال ساختن موقف افغانستان در کشورهای منطقه دانسته و تصریح کرد: دلیل اتخاذ این سیاست کنش مند فعال ساختن موقف افغانستان در کشورهای منطقه است، چرا که ما دیگر به دنبال توازن در سیاست خارجه خود نیستیم، بلکه به دنبال تعادل در سیاست خارجی خود هستیم، با این شیوه ما به کشورها در سیاست خارجی خود متناسب با منافع ملی خود وزن میدهیم. قبلاً همه کشورها در سیاست خارجی ما یک وزن داشتند. اما در سیاست خارجی جدید بحث تعادل مطرح است. و اگر بخواهیم یک چشم انداز در سیاست خارجی دولت وحدت ملی داشته باشیم، ما به دنبال تحکیم روابط کشور خود در منطقه و محیط بینالملل هستیم، لذا کنشی که سیاست خارجی افغانسنان در بحث یمن و حمایت از موقف عربستان سعودی نشان داد، در راستای منافع ملی افغانستان بود، عربستان سعودی یکی از قویترین متحدین ما در میان جهان اسلام است، نزدیکترین رابطه را با کشور همسایه ما پاکستان دارد، یکی از ثروتمندترین کشورهای اسلامی است، دارای قوی ترین رابطه با متحدین بینالمللی ما یعنی ایالت متحده آمریکا و کشورهای اروپاییست با ترکیه روابط نزدیکی دارد و همچنین امل قرای جهان اسلام است. لذا قرار گرفتن ما با عربستان سعودی چند پیام را به همراه داشت، اول اینکه نشان داد ما دوستان خود را در روابط بین الملل شناخته ایم دوم: بودن ما با عربستان سعودی به هیچ صورت به معنای نبودن ما با سایر کشورهای منطقه نیست، پس این برداشت و تصور که وقتی ما با عربستان سعودی هستیم روابط ما با جمهوری اسلامی ایران از اهمیت پیشین خود برخوردار نیست کاملاً اشتباه و غلط است.
این مقام دیپلماتیک کشور در رابطه با تحکیم روابط با جمهوری اسلامی ایران اشاره به روابط گذشته ما با این کشور داشته و افزود:ما با جمهوری اسلامی ایران روابط نیک و حسنه داریم و سفری که در این اواخر جناب رئیس جمهور به ایران داشتند که در آن مباحثی مابین سران دو کشور مطرح شد نشان داد که ما خواهان روابط مستحکم با جمهوری اسلامی ایران هستیم، اما حق داریم که در روابط بین الملل متناسب با اقتضائات سیاسی و منافع ملی خود سیاست خارجی خود را مشخص کنیم و بحث حمایت از عربستان سعودی تنها مسئله قرار گرفتن در کنار یک کشور نبود، تمام دوستان بین المللی ما به شمول ترکیه، پاکستان، اتحادیه اروپا، ناتو با ما در کنار عربستان سعودی قرار گرفته اند و وقتی ما طرفدار دوستان خود هستیم باید قدرتمندانه در کنار آنها باشیم.
رئیس مرکز مطالعات استراتژیک وزارت خارجه در رابطه با شیوه تعامل با کشورهای مختلف عنوان نمود: باید این موضوع را به یاد داشته باشیم که بحث روابط ما به هر کشور، جدا است از رابطه ما با یک کشوردیگر، ما به هیچ صورت نمیخواهیم که رابطه خود با عربستان سعودی را در کانتکس روابط خود با جمهوری اسلامی ایران مورد بحث قرار دهیم. لذا در پیامد سیاست خارجی کنونی افغانستان، پیوندها و جنبه های مختلف روابط ما با جمهوری اسلامی ایران به هیچ صورت آسیب نمیبیند. تمام کشورها در منطقه و جهان بر اساس منافع ملی خود تصمیم میگیرند، ممکن است بخشی از تصمیمات در سیاست خارجی کشورها موجب و مقبول تعدادی از کشورها نباشد، که این امر طبیعی است اما ما میپذیریم که اگر تصمیمی را در سیاست خارجی اتخاذ میکنیم در تضاد با کشورهای دیگر نباشد، و این مسئله ایست که به هیچ صورت نمیتواند مانع از اکمال سیاست خارجی مبتنی بر منافع ملی افغانستان شود، بنده در طول 13 سال گذشته یکی از منتقدین سرسخت سیاست خارجی افغانستان مبنی بر بی طرفی کشور در روابط بین الملل بوده ام، به این دلیل که نه ساختار جغرافیایی و نه هم اقتضائات نظام جهانی، ما را کمک میکند به بی طرف بودن . لذا ما باید با طرف باشیم و از حالت واکنشی به یک کنشگر در سیاست خارجی بدل شویم و اینکه این سیاست ما تا چه اندازه با منافع ملی با کشورها در تناقض است امر بسیار طبیعی در روابط بین الملل است و اتخاذ این سیاست تا کنون نشان داده است که ما نسبت به 13 سال گذشته در سیاست خارجی بسیار قوی تر شدیم و تاریخ هم نشان داده که بی طرفی کشورها باعث ضعف دولت ها هست و از این روست که ما دیگر افغانستانی با سیاست خارچی چند سال قبل نیستیم .
داکتر تمنا در پاسخ به این سوال که با توجه به اینکه جنگ در یمن تا حدود زیادی بر خواسته از تنش های مذهبی به وجود آمده آیا این حمایت دولت ما را در مقابل مذهب شیعه طرف قرار نمیدهد بیان داشت:
اولا که شیعیان یمن زیدیه هستند و شیعیان افغانستان جعفری و این موضوع به هیچ صورت نمیتواند در کشور ما ارتباط مذهبی قوی را داشته باشد و از طرفی هم شیعیان افغانستان با شیعیان ایران متفاوت هستند، نگاه شیعیان افغانشتان به قضایای سیاسی و بین المللی به مراتب مدرن تر، به روز تر و عقلانی تر نسبت به شیعیان ایران است. و اگر شما توجه کرده باشید در این مدتی که حکومت افغانستان از عربستان سعودی اعلام حمایت کرد، حتی یک انتقادی که ریشه مذهبی داشته باشد در افغانستان رو نما نشد چرا که این موضوع برمیگردد به تفاوت مذهب شیعی یمن با شیعیان افغانستان و دوم به عقلانی بودن و روشن فکر بودن شیعیان افغاسنتان نسبت به شیعیان ایران و سایر کشورهای اسلامی.
اما جدا از مسائل مذهبی این حمله باعث به خاک و خون کشیده شدن افراد بی گناه زیادی شده، این اعلام حمایت چه توجیهی را در این رابطه دارد؟
در هیچ جای اعلام حمایت افغانستان ،حمایت از حمله عربستان سعودی به یمن ذکر نشده، یا حمایت از جنگی که در یمن جریان دارد، ما به صورت مشخص از عربستان سعودی حمایت کردیم، به این معنا که اگر قرار باشد عربستان سعودی مورد تهاجم قرار گیرد و حرمین شریفین مورد تعرض، دولت افغانستان در کنار عربستان سعودی خواهد بود. و اگر توجه کرده باشید بحث صلح آمیز بودن موضوع و اینکه دولت افغانستان خواهان این است که این موضوع از طریق مسالمت آمیز آن حل شود در بیانیه حمایت حکومت افغانستان ذکر شده است؛ چرا که ما خواهان گسترش ناامنی در منطقه نیستیم، اما به هر صورت باید در چهار چوب روابط بین الملل و با اتکا به سیاست خارجی برای تحکیم منافع ملی در کنار دوستان و متحدین خود باشیم.
*اما آنگونه که از شواهد امر پیداست مخالفین دولت یمن که درگیر جنگ هستند توان نظامی قوی برای مقابله با سعودی را ندارند پس چگونه میتوانند برای عربستان که یکی از قدرتمند ترین نیروهای نظامی در منطقه است به عنوان یک تهدید قلمداد شوند؟
این یک سناریو است، گفته شده در صورتی که عربستان سعودی مورد تعرض هر کشوری قرار گیرد ما در کنار دوستان خود خواهیم بود و این به معنی این نیست که مورد تعرض قرار گرفته، اگر مورد تعرض قرار بگیرد حکومت افغانستان با دوستی و روابط خود با عربستان سعودی حرمت قائل است و در کنار این دوست تاریخ فرهنگی و سیاسی خود خواهد بود.
رئیس مرکز مطالعات استراتژیک وزارت خارجه در ادامه بیان داشت: در عرصه بی طرفی چند نوع سیاست خارجی وجود دارد، یک نوع آن بی طرفی مثبت است که در آن شما با تمام کشورها دارای روابط هستید و نوع دیگر آن بی طرفی منفی است که شما با هیچ جناحی در تعامل نیستید. یکی نگاهی سلبی به مسائل دارد و یکی نگاه ایجابی، اما بعد دیگری هم در سیاست خارجی وجود دارد و آن بحث تعادل است. در بعد توازن شما وزن مشخص به همه کشورها قاتل میشوید، به این گونه که در توازن کشورها وزن برابر دارند اما در تعادل شما به هر کشور وزنی که لازم هست را میدهید. وزن ترکیه در سیاست خارجی افغانستان بسیار متفاوت از وزن مالی یا غنا است. پس با این وجود در تعادل، ما به هر کشور متناسب با تأثیر گذاری ها و تأثیر پذیری های صلبی و ایجاب های اقتصادی فرهنگی و تجاری در سیاست خارجی، باید وزن متناسب را در نظر بگیریم و در شرای کنونی بنا به لزوم دید آن در روابط بین الملل کشور بحث تعادل در سیاست خارجی جایگزین توازن شده است.
به این دلیل که نظام جهانی فعلی نظام دوقطبی نیست، بیطرفی ما در جنگ سرد، بابی طرفی که ما در حال حاضر داریم متفاوت است. لذا اگر ما بیطرف هستیم نسبت به چه کسی بیطرف هستیم، در اصل بیطرفی وقتی قطبهای قدرتمند وجود ندارند و نظام دوقطبی نیست بحث بیطرفی بیمعناست و به همین دلیل ما در روابط بینالملل طرف هستیم. وقتی ما یازده موفقت نامه همکاریهای درازمدت استراتژیک با کشورها داریم، وقتی ما موافقتنامه همکاریهای دفاعی و امنیتی با ایالاتمتحده امریکا داریم، نمیتوانیم بی طرف باشیم. وقتی ما با شبکه های قدرت و دانش جهان در ارتباط هستیم و از انها در ارتقای زندگی مردمان خود بهره مند میشویم نمیتوانیم بی طرف باشیم. البته باید یادآور شوم که موضوع بی طرفی یک شرط مهم هم دارد و آن اینکه کشور مقابل ما نقش حیاطی مابین قدرت های منطقه نداشته باشد. به عنوان مثال وقتی ما با هند یک نقش حیاطی داریم با پاکستان هم یک نقش حیاطی داریم و لذا نمیتوانیم بی طرف باشیم. چرا که ما باید در سیاست خارجی از حالت واکنشی به کنش گری و ا زحالت توازن به حالت تعادل رجوع کنیم.
* مبنای سیاست تعادل در روابط خارجی افغانستان چیست ؟
تعادل به این معنی است که شما به اساس مؤلفه های ژئوپولیتیک، ژئواستراتژیک، ژئو کارچز و ژئومکانومیک، کشورها را وزن دهید به این شیوه هر کشور یک نمره میگیرد و در سیاست خارجی ما هر کشوری که نمره بیشتر گرفت از لحاظ تأثیر گذاری و تأثیر پذیری در محیط داخلی، وزن آن در سیاست خارجی شما بیشتر است و این میشود تعادل در سیاست خارجی شما و به طور واضح تر یعنی هر چیز در جای و جایگاه خودش.
*آیا حمایت اخیر رئیس جمهور از جنگ عربستان با یمن، به معنای دوری از ایران نیست؟
تمنا: بعد از تفاهم نامه ای که روی مسائل هسته ای بود روابط ایران با غرب در حال دگرگون شدن هست، و از طرفی روابط افغانستان هم با غرب بعد از سال 2016 میلادی متحول شده و بدون شک تمام این مسائل در روابط مابین افغانستان و ایران تأثیر گذار است و اگر این تصمیم را دو سال پیش حکومت افغانستان میگرفت من هم از موافقین این تصمیم نبودم چرا که ایران امروز با ایران دو سال قبل متفاوت است.
*با وجود اختلاف نظر بین ایران و افغانستان در مقابل جنگ یمن سفر اخیر رئیس جمهور غنی به تهران چه پیامی داشت؟
صریح ترین پیام این سفر این بود که ما به ایران به عنوان یک کشور دوست که در همسایگی ما قرار دارد ارج میدهیم؛ چرا که این کشور یک همتای تمدنی، تاریخی، فرهنگی، لسانی و دینی با افغانستان هست، اما همان طور که در قبل اشاره کردم ما ناچار هستیم که به اقتضائات و منافع ملی خود به صوت منطقی در روابط بین الملل توجه کنیم. ما مهاجرین زیادی را در ایران داریم از طرفی هم روابط اقتصادی ما با این کشور بسیار عمیق هست پس میتواند گفت جایگاه ایران یک جایگاه متعالی در سیاست خارجی افغانستان است و بر همین اساس ما خواهان گسترش روابط در زمینه های مختلف از جمله روابط اقتصادی دو طرفه با این کشور هستیم تا تنها به عنوان یک وارد کننده در روابط اقتصادی نباشیم تا پس از این مبادلات تجاری ما با جمهوری اسلامی به سمت توازن پیش رود و درزمینهٔ جلب سرمایه گذاری ایران در افغانستان اقدامات صورت گیرد و همچنین فراهم سازی تسهیل مهاجرین افغانستان در ایران از مباحث مهم بود که بین دو کشور بحث شد و مسائلی که به گسترش روابط عمیق فرهنگی ما کمک کند.
انتهای پیام