شفقنا افغانستان-در حالی که دولت تاجیکستان برای کنترل فعالیت گروههای افراطگرای اسلامی اقدام به بازداشت گسترده افراد مظنون به همکاری با این گروهها میکند، سهولت استخدام افراد جدید در این گروهها، نشان از عدم تأثیرگذاری این سیاستها دارد.
طبق اعلام «مؤسسه گزارش جنگ و صلح » بنا به اظهارنظر بسیاری از تحلیلگران محلی، سهولت استخدام نیروهای جدید برای گروههای افراطی اسلامی در تاجیکستان، نشان میدهد که سیاست بازداشت تعداد زیادی از افراد مظنون به فعالیت در این گروهها، جهت جلوگیری از گسترش فعالیت گروههای افراطی در این کشور، چندان تأثیرگذار نبوده است.
پلیس جنوب تاجیکستان اعلام کرده که شاهد افزایش استخدام نیرو توسط گروههای ممنوعه مانند «جنبش اسلامی ازبکستان» و «جماعت انصارالله» بودهاند.
جنبش اسلامی ازبکستان که در دهه گذشته در افغانستان و شمال غربی پاکستان فعالیت داشته، یک گروه مسلح وابسته به طالبان را تشکیل میدهند. همچنین بسیاری معتقدند که گروه جماعت انصارالله شاخهای از جنبش اسلامی ازبکستان است.
«انور نظروف» مقام دادستانی در منطقه جنوب «ختلان»، اخیرا اعلام کرد که 21 نفر از اعضای گروههای غیرقانونی مانند جنبش اسلامی ازبکستان و جماعت انصارالله، بین ماههای ژانویه و اوایل اکتبر دستگیر، 12 نفر تحت تعقیب و 16 نفر دیگر در لیست تعقیب قرار داشتند.
بسیاری از این موارد، مربوط به منطقه جنوب غربی تاجیکستان، در مجاورت مرز افغانستان و ازبکستان بودند.
«غلام بابایف» که وکالت شماری از افراد متهم به پیوستن به گروههای غیرقانونی را به عهده داشته، میگوید: بسیاری از این موارد مربوط به یک دهکده به نام «قزلنشان» در منطقه «قبادیان» است.
مقامات، قزلنشان را مرکز فعالیت جنبش اسلامی ازبکستان میدانند. فرماندار این منطقه «عبدالمومن الفتوف» در ژانویه 2013، از تلاش گسترده جنبش اسلامی ازبکستان برای نفوذ در جنوب تاجیکستان با استخدام شبه نظامیان در این منطقه گزارش داد.
در همان ماه، کمیته دولتی امنیت ملی طی بیانیهای هشدار داد که جنبش اسلامی ازبکستان تلاش میکند تا مبارزان را در سراسر مرز افغانستان برای انجام حملات در تاجیکستان، مستقر کند.
دولت در جهت اعمال فشار بر عوامل خارجی از قبیل تهدید گروههای شبهنظامی در افغانستان و پاکستان، اقدام به بازداشت و زندانی کردن افراد مظنون به طرفداری از افراطگریان، کرده است، اما کارشناسان امور مذهبی و امنیتی میگویند که دولت میتواند با بررسی علل افراطگرایی که اغلب دارای ریشههای اقتصادی میباشد، کارهای بیشتر و مفیدتری انجام دهد.
با توجه به نرخ بالای بیکاری در ختلان، این منطقه همواره یکی از فقیرترین نقاط کشور بوده است. به اعتقاد رئیس شورای روستا قزلنشان، «حاجی نعمت الله محمدسعیداف» آنچه مورد نیاز است، شناسایی علل ریشهای این جنایات و اقدام در مورد آنها است.
محمدسعیداف اذعان کرد که برخی از مردم در جنوب کشور، اغلب هنگامی که برای تحصیل در شهر دوشنبه و یا کار در روسیه، دور از خانه بودند، جذب گروههای افراطی شدهاند.
همچنین «رحیماف» رئیس اداره امور جوانان در منطقه ختلان اعلام کرد که به تشخیص مقامات، بیکاری عامل اصلی افراطیگرایی بوده است.
وی افزود: در یک عمل ابتکاری، 25 نفر از جوانان خانوادههای کم درآمد، بودجه مورد نیاز برای تحصیل در دانشگاه را دریافت کردند البته این کار زیادی نیست اما اولین گام است و ما به این تلاشها ادامه خواهیم داد.
با این حال، مقامات دولت همچنان اصرار دارند تمام تقصیر را متوجه جوانانی بدانند که توسط گروههای افراطی گرفتار شدهاند.
رئیس شعبه وزارت کشور منطقه ختلان، ژنرال «انور تقی مراداف» در جلسه اخیر با پلیس تحت فرمان خود، گفت که اینها جوانانی هستند که نمیخواهند در دانشگاه و مدارس عالی تحصیل کنند و یا به خدمت سربازی بروند.
او همچنین افزود: فقدان نظارت والدین، منجر به پیوستن افراد جوان به گروههای افراطی شده است.
همچنین «میرزا امامالدین اکراماف» کارشناس امور مذهبی معتقد است که سیاست رسمی حبسهای طولانیمدت، برای هشدار به والدین و خود مجرمین طراحی شده است.
در تحقیقی در مورد افراطگرایی که در ماه اکتبر منتشر شد، یکی از مدرسین دانشگاههای روسیه و شهر دوشنبه تاجیکستان به نام «صفاالدین جباراف»، نشان داد که مسائل محلی بیشتر از عوامل بیرونی مانند تأثیر افغانستان، در ایجاد افراطگرایی در این منطقه مؤثر بوده است.
همچنین به اعتقاد جباراف، سختگیریهای بیش از حد در امور مذهبی جوانان، آنها را از اسلام متعادل به گروههای افراطی سوق میدهد.
طبق قانونی که از سال 2009 به اجرا درآمده، آموزش هرگونه فعالیت مذهبی که توسط مقامات دولتی ثبت نشده باشد، ممنوع میباشد. این قانون همچنین، تعداد مساجد را محدود کرده است. قانون دیگری که از سال 2011 اجرا میشود حضور افراد زیر سن قانونی (18 سال) در مراسم مذهبی را ممنوع کرده است.
طبق گفته جباراف، این محدودیتها به نوبه خود جوانان را به سمت گروههای مخفیتر که اغلب در اینترنت فعال هستند، میکشاند و در این محیط مجازی به گروههای افراطی نزدیک میشوند.
حزب نهضت اسلامی، یک گروه مخالف است که به صورت قانونی در تاجیکستان فعالیت میکند و تمایل به سمت افراط گرایی دارد.
با توجه به گفتههای «کمرالدین افضلی» رئیس شعبه ختلان این حزب، احزاب و جنبشهایی که در حال حاضر اجازه فعالیت دارند، نیازهای معنوی جوانان را برآورده نمیکنند به طوری که آنها به سمت فعالیتهای ممنوع گرایش پیدا میکنند.
در نبرد برای به دست آوردن قلب و ذهن، روشهای متقاعدکنندهای که توسط گروههای ممنوع استفاده میشود به مراتب مؤثرتر از روشهای تنبیهی دولت است.
«ناصرجان مامورزاده» روزنامهنگار منطقه ختلان نیز اعتقاد دارد که اعضای این گروهها به خوبی از مشکلات جوانان محلی اطلاع دارند و به راحتی میتوانند بر روی آنها تاثیر بگذارند.
مأمورزاده مانند دیگر تحلیلگران در جنوب معتقد است که دولت باید برای اشتغال جوانان و ایجاد آموزشهای حرفهای، سرمایهگذاری کند و برای آنها محیطهای کاری ایجاد کند به عنوان مثال ساخت کارخانههای مربوط به صنعت کشاورزی جدید یکی از کارهایی است که دولت میتواند انجام دهد.