شفقنا افغانستان- روزنامه هشت صبح نوشت:
در میان حوزههای محیطی و منطقهای افغانستان، آسیای جنوبی یکی از اضلاع مهم استراتژیک در سیاستگذاری خارجی به شمار میرود. در این ضلع در کنار پاکستان، هند قرار دارد که چهارمین اقتصاد بزرگ جهان است. هند با رشد اقتصادی متوسط ۸ درصد طی ۸ سال گذشته به یک قدرت اقتصادی تبدیل شده است. این میزان رشد، نزدیک به رشد اقتصادی کشور همسایه آن چین است.
همانطور که چین در جستجوی راههای تامین انرژی برآمده است و در حال سرمایهگذاری است؛ هند برای تضمین رشد دوامدار اقتصادی خود، به منابع انرژی و معدنی دوامدار و همچنین بازارهای مصرف ضرورت دارد. جستجوی راههای تامین انرژی برای سالهای آینده، به پدیده رقابتی میان این دو کشور قدرتمند آسیایی تبدیل شده است. در بهترین سناریو بهنظر میرسد که این دو قدرت برای تامین انرژی جمعیت بیش از یک میلیاردیشان بهجای رقابت، مجبور به همکاری خواهند شد.
با این حال هند در طول بیش از یک دهه گذشته، به مثابه تنها بازیگر ایجابی جنوب آسیا در مبارزه با تروریسم، تاثیر مهمی در دولت- ملتسازی افغانستان داشته است.
بهصورت جزییتر، اهمیت و سطح روابط هند برای افغانستان را میتوان در حمایتها و برنامههای اقتصادی این کشور جستجو کرد. هند طی سالهای گذشته پروژههای مختلف بازسازی، از جمله ساخت جاده زرنج- دلارام، بازسازی بند سلما در هرات و ساختمان جدید پارلمان را در افغانستان تطبیق کرده است. همچنین حمایتهای هند در طول این سالها به بیش از ۲ میلیارد دالر میرسد. در این راستا هند و افغانستان در سال ۲۰۱۱ میلادی، پیمان همکاریهای بلندمدت استراتژیک را نیز امضا کردند و براساس آمار سنجیهای عمومی، هند در مقام نخست کشورهای دوست افغانستان شناخته شده است. همچنین این کشور نگاه ویژهای به گسترش روابط اقتصادی با افغانستان داشته و از همینرو از عضویت افغانستان در سازمان همکاریهای اقتصادی جنوب آسیا (سارک) حمایت کرد. افغانستان در سال ۲۰۰۷ عضویت این سازمان را به دست آورد و پس از آن، روابط اقتصادی و تجاری میان دو کشور رو به گسترش نهاد. هند همچنان با فراهمسازی سه چرخبال و دیگر کمکها در حوزه امنیتی بهصورت مستقیم و غیرمستقیم نقش برازندهای برای افغانستان داشته است.
در این اواخر با تقویت روابط افغانستان با پاکستان و گسترش طرحهای چین؛ بیش از هر زمان دیگر بهنظر میرسد که هند از محراق توجه سیاستگذاران خارجی کشورهای آسیای جنوبی و افغانستان خارج شده و یا در مقایسه با گذشته اهمیتش کاهش یافته است. بازدید رییسجمهور شی جین پینگ از پاکستان، راهاندازی پروژههای کریدور اقتصادی بین بندر گوادر پاکستان در ساحل بحیره عرب و شینجیانگ ایالت غربی چین، برنامههای اقتصادی چین در نیپال، سریلانکا، بیش از هر زمان دیگر نفوذ هند را در منطقهاش کاهش داده است. بر این اساس رییسجمهور غنی در چند روز آتی برای توازن بخشیدن به نقش هند در مقایسه با پاکستان، پس از سفر ایران به دهلی نو سفر میکند. وی در این سفر تلاش خواهد کرد که در برنامه ترانزیتی و اقتصادی هند امتیازاتی را نصیب افغانستان کند.
موضوعی که در این راستا، در حاشیه گسترش نفوذ چین و افزایش توان پاکستان اهمیت پیدا کرده است، طرح گذرگاه چابهار است. این گذرگاه شاید به اندازه گوادر اهمیت نداشته باشد، اما با توجه به گسترش نفوذ چین در آسیای جنوبی، هند مجبور به تعقیب سیاست مرکززدایی منطقهای در برنامههای ترانزیتی و تجاری خویش در فضای خارج از آسیای جنوبی است. در قالب فرصتهای این گذرگاه، هند میتواند به افغانستان، آسیای مرکزی، قفقاز تا روسیه و ترکیه و حتا اروپای شمالی دسترسی پیدا نماید. از اینرو یکی از برنامههای سفر رییسجمهور غنی پس از سفر ایران، در روزهای ۲۷ و ۲۸ اپریل، مباحثه و مذاکره بر روی تصویب و طرح نهایی موافقتنامه ترانزیتی سهجانبه میان هند، افغانستان و ایران با تمرکز بر بندر چابهار ایران است.
در سوی دیگر اهمیت هند بهعنوان عضوی مهم از سازمان سارک و یکی از اضلاع استراتژیک منطقه اهمیت بهسزایی برای افغانستان دارد. در شرایطی طرح مسیر چابهار از سوی هند اهمیت بیشتر پیدا نموده در این اواخر، مسیر پاکستان در پی تنشهای سیاسی و امنیتی با چالش همراه گردیده است. تنشها و منازعات سیاسی میان هند و پاکستان بر سر کشمیر، از دیرباز تحقق این گذرگاه را با تردید روبهرو ساخته است و کمتر در مورد آن امیدواری وجود دارد. برای حل این مشکل تنها بازیگری که میتواند تاثیر تلطیفکننده بر روابط ترانزیتی افغانستان- پاکستان- هند داشته باشد، چین و یا احتمالا در اواخر امسال سازمان شانگهای است.
در یک سناریوی خوشبینانه- و بر اساس رهیافت دیپلوماسی همکاری به جای رقابت از سوی نارندرا مودی و شی جین پینگ- کشاندن چین در تعاملات جنوب آسیا و تقویت طرح همکاری هند و چین در معادلات امنیتی- اقتصادی موجب تلطیف روابط هند و پاکستان میگردد. همچنین احتمال عضویت هند و پاکستان در نشست سران امسال سازمان همکاریهای شانگهای؛ سناریو مثبت همکاری را در این حوزه تقویت میکند. چین برای گسترش اهمیت گوادر و سودآوری سرمایهگذاریهایش در این بندر آزاد تجاری، کمعلاقه به سود ناشی از تعاملات ترانزیتی هند با آسیای مرکزی نیست. با توجه به اینکه در ماههای آینده نارندرا مودی به چین سفر میکند، تاکید رییسجمهور غنی به فاز همکاریهای سهجانبه افغانستان- هند- چین میتواند، بسترهایهای ترانزیتی منطقه را تسهیل بخشد.
تحقق این همکاری، بهصورت ضمنی بسترهای تحقق پروژه تاپی و دسترسی زمینی افغانستان به هند و پاکستان، به آسیای مرکزی و بهصورت عموم شمولیت افغانستان در برنامههای ترانزیتی هند و چین را نیز فراهم میسازد.
گسترش همکاریهای سهجانبه میان افغانستان- هند- چین گرههای بالقوه همکاری در جنوب آسیا را میگشاید. هند و چین هر دو از سرمایهگذاران معدن در افغانستان هستند. چین در مس عینک نزدیک به ۵۰۰ میلیون دالر سرمایهگذاری کرده و هند در معدن آهن حاجیگک علاقهمند سرمایهگذاری است. با گسترش امکان عضویت هند و پاکستان در نشست رسمی امسال سران شانگهای و امکان عضویت رسمی هند در شانگهای، از جمله پیش زمینههایی گسترش همکاری هند و چین در افغانستان است. همانطور که طرح آموزش ۱۰۰ هزار عسکر و تمویل تجهیزات نظامی بهصورت مشترک که میان هند و چین، در مذاکرات سهجانبه افغانستان- هند- چین به میان آمده است، طرح این موضوع میتواند هند را برای نداشتن نقش امنیتی اقناع نماید. همکاری امنیتی هند در تقویت نیروهای امنیتی افغانستان با همکاری چین، نگرانی پاکستان را تا حدی کاهش میدهد. تطبیق این طرح و برنامههای مشابه، در زمره پیشنهادات رییسجمهور به هند، میتواند موجب توازن هند گردد.
بنابراین افغانستان در سه حوزه میتواند بسترهای همکاری و گسترش منافع ملی افغانستان را با هند بررسی نماید. اول روابط دو جانبه و کمکهای مستقیم هند (دریافت چرخبالهای بیشتر، سرمایهگذاریهای بیشتر هند در افغانستان و اتمام بند سلما)؛ دوم افغانستان به علت نداشتن مرز مشترک، مجبور است، تعاملات دوجانبه خویش را در حوزه تعاملات سهجانبه تعقیب نماید. روابط سهجانبه افغانستان-هند- ایران در چابهار (گفتگو بر سر جزئیات این گذرگاه و تسریع روند سرمایهگذاری هند در چابهار)؛ سوم روابط سهجانبه افغانستان- هند- چین در مورد پروژههای امنیتی آموزشی مشترک ۱۰۰هزار نیروی امنیتی و شمولیت هند در برنامههای ترانزیتی گوادر؛ چهارم: روابط سهجانبه افغانستان- هند- پاکستان و پنجم: روابط سهجانبه افغانستان- هند- امریکا و ایجاد برنامه مشترک براساس آن، میتواند در سفر پیش روی رییسجمهور غنی با همتایش مطرح گردد.
از اینرو برای توازن بازیگران جنوب آسیا، دادن امتیازات مثبت امنیت- اقتصادی به هند، میتواند امتیازات امنیتی پاکستان (اگرچه نتیجه مشخصی از این امتیازات به دست نیامده است) را موازنه کند. در نهایت تمام تلاش رییسجمهور غنی باید شمولیت افغانستان در برنامههای اقتصادی قدرتهای بزرگ آسیا یعنی چین و هند باشد و از رقابت و همکاری اقتصادی آنها به نفع منافع ملی افغانستان و حذف تروریسم بهره بجوید.
انتهای پیام