شفقنا افغانستان-باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا در آخرین سال های ریاست جمهوری اش برای تغییر بنیان های سیاست خارجی کاخ سفید سخت در تلاش است؛ تغییر در سیاست خارجی این کشور نسبت به کشورهایی که به واشنگتن اعتمادی ندارند از جمهوری اسلامی ایران گرفته تا برخی کشورهای آمریکای لاتین که پیش از این به حیاط خلوت آمریکا مشهور بودند.
[تغییرات اوباما در سیاست خارجی آمریکا؛ واقعی یا تاکتیکی]
دومین و آخرین دوره ریاست جمهوری اوباما 20 ژانویه 2017 پایان می یابد و معلوم نیست بنیان هایی را که او این روزها بنا می نهد، از سوی رییس جمهوری بعدی ادامه یابد یا نه اما آنچه روشن است اینکه وی بشدت در حال دفاع از این تغییرات و اقناع افکار عمومی و مخالفانش در قبال این سیاست هاست.
اوباما و دولتش برای دستیابی به توافق جامع هسته ای با جمهوری اسلامی ایران نه تنها در برابر مخالفان داخلی به ویژه نمایندگان تندروی کنگره ایستادگی کرده اند بلکه با اصرار در سیاست های خود حتی خشم همپیمانان استراتژیک خود از جمله رژیم صهیونیستی و کشورهای منطقه را برانگیخته اند.
نبرد کلمات بین واشنگتن و تل آویو نیز همزمان با جلسه توجیهی جان کری وزیر امور خارجه آمریکا با نمایندگان کنگره که قرار است امروز (سه شنبه) به وقت محلی برگزار شود، تشدید شده است.
این نخستین نشست از سوی مقامات دولت آمریکا با اعضای کنگره پس از اعلام راه حل های بدست آمده برای برنامه جامع مشترک اقدام یا توافق نهایی در لوزان سوئیس است که برگزار می شود.
نشریه صهیونیستی جروزالم پست در گزارشی از درگیری شدید نتانیاهو و اوباما بر سر مذاکرات هسته ای با ایران خبر داده و نوشته است: نتانیاهو روز گذشته هشدار داد که حمایت آمریکا از امتیازات واگذار شده به ایران خطرناک است.
رییس جمهوری آمریکا نیز در پاسخ گفته است که اسرائیل سرگذشتی سرشار از رفتار مخالفت آمیز نسبت به راه حل دیپلماتیک در قبال برنامه هسته ای تهران دارد.
گرچه به دلیل 36 سال بی اعتمادی و خصومت در روابط میان تهران – واشنگتن همچنان نسبت به حصول این توافق تا مهلت پایان ماه ژوئن خوشبینی کامل وجود ندارد اما برخی نیز به حصول این توافق بسیار امیدوارند چرا که معتقدند دولت دمکرات آمریکا بیش از پیش به این توافق برای بقای حزب خود در راس کاخ سفید نیاز دارد.
جان کری وزیر امورخارجه آمریکا نیز روز یکشنبه به دفاع از مذاکرات لوزان سوئیس و چارچوب بدست آمده برای توافق برخاست و به برنامه دیس ویک (این هفته) تلویزیون ای. بی. سی گفت :من بر سر هریک از حقایقی که گفته ام، هستم .
کری افزود: تعبیرهای متقاوتی از سوی آمریکا و ایرانیان درمورد توافق اولیه قبلی نیز وجود داشت ولی ایران به آن توافق پایبندی نشان داد.
وزیر امور خارجه آمریکا درعین حال به قانونگذاران هشدار داده است که چوب لای چرخ این توافق نگذارند و شرایطی تعیین نکنند که مانع از اجرای توافق از سوی ایران شوند.
رییس جمهوری آمریکا هم در همین راستا در جمع خبرنگاران در پاناما اظهار داشت به رغم وجود مشکلات، به حصول توافق با ایران خوشبین است. وی از منتقدان خواست صبور باشند و شانس یک توافق تاریخی را از بین نبرند.
** تغییر سیاست واشنگتن در قبال آمریکای لاتین؛ پایان جنگ سرد
همزمان با این چرخش سیاست واشنگتن نسبت به پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران، اوباما در سیاست خارجی کشورش درخصوص آمریکای لاتین نیز در پی ایجاد بنیان های جدید است.
اوباما در نشست سران کشورهای قاره آمریکا در پاناما درباره آمریکای لاتین که همواره حیاط خلوت کاخ سفید بوده، گفته است: «دوران دخالت» واشنگتن در امور کشورهای آمریکای لاتین پایان گرفته است.
وی روز شنبه یازدهم آوریل (22 فروردین) در سخنرانی خود در جمع کشورهای آمریکایی در هفتمین گردهمایی سالانه رهبران قاره آمریکا در پاناما، در مورد رابطه با کوبا تصریح کرده است: آمریکا خود را محبوس گذشته ها نمی کند.
اوباما در مورد سیاست کشورش در قبال کوبا در توئیتر کاخ سفید نوشته است: اگر برای 50 سال کاری می کنی و از آن جوابی نمی گیری، باید چیز دیگری را امتحان کنی.
رییس جمهوری آمریکا و رائول کاسترو همتای کوبایی خود روز شنبه 22 فروردین درنشست قاره آمریکا در پاناما به دیدار یکدیگر رفتند؛ دیداری که در عالی ترین سطوح طی 60 سال گذشته میان رهبران دو کشور برای بهبود روند دیپلماتیک و به مدت 80 دقیقه انجام شد و رییس جمهوری آمریکا از آن به عنوان دیداری «تاریخی» که می تواند به روابط دوران جنگ سرد پایان دهد، یاد کرده است.
رهبران دو کشور البته دو روز قبل از این دیدار نیز در حاشیه این نشست به طور نمادین با یکدیگر دست دادند که نخستین دیدار رهبران دو کشور پس از انقلاب کوبا بود.
اوباما در دسامبر سال میلادی گذشته تصمیم به تغییر رویکرد در برابر کوبا گرفت و روند عادی سازی روابط دو کشور آغاز شد.
آخرین باری که رهبران آمریکا و کوبا مذاکره اصولی داشتند، سال 1956 میلادی بود که آیزنهاور و فولخنسیو باتیستا رهبران آمریکا و کوبا با یکدیگر دیدار کردند.
رییس جمهوری آمریکا پیش از این در نشستی با گروهی از مخالفان دولت هاوانا، ابراز امیدواری کرده بود دوره جدید روابط میان دو کشور، فضایی را در کوبا ایجاد کند که به بهبود شرایط زندگی مردم آن کشور بینجامد.
وی اعلام کرده است که آمریکا و کوبا در روابط دو جانبه خود به جلو حرکت می کنند و از کنگره خواسته است کار بررسی لغو تحریم های چند دهه ای علیه کوبا را آغاز کنند.
اوباما گفته است: «واقعیت این است که ایالات متحده نمی خواهد اسیر گذشته ها شود، ما به آینده نگاه می کنیم و به سیاست هایی که به بهبود زندگی مردم کوبا، و پیشبرد منافع و همکاری ها در این نیمکره بینجامد. البته این تغییر در سیاست های آمریکا شامل همه کشورهای منطقه می شود.»
اولین نتیجه ملموس این دیدار تاریخی، توافق دو طرف برای بازگشایی سفارت خانه در پایتخت هایشان بود.
**
اوباما در این نشست بین المللی که می توان از آن به عنوان فرصتی در راه تلاش برای بهبود روابط سرد یاد کرد، همچنین با نیکلاس مادورو رییس جمهوری ونزوئلا که در پی درگذشت هوگو چاوز – منتقد مشهور سیاست های آمریکا – قدرت را در ونزوئلا در درست گرفته است، در حاشیه نشست کشورهای قاره آمریکا برای نخستین بار، دیداری کوتاه داشت.
این دیدار در روزی انجام شد که باراک اوباما به گفته خودش «دیداری تاریخی» با رییس جمهوری کوبا داشت.
رییس جمهوری آمریکا آغاز دوره جدیدی از روابط میان واشنگتن و دولت های آمریکای لاتین را اعلام کرده است اما نیکلاس مادورو در نشست سران کشورهای قاره آمریکا واکنش سردی به این اظهارات نشان داده و گفت :«به اوباما احترام می گذارم، اما به او اعتماد ندارم».
کاخ سفید که پیش از آغاز این نشست گفته بود واقعا اعتقاد ندارد که ونزوئلا تهدیدی علیه امنیت ملی آمریکا است، ماه میلادی گذشته دولت ونزوئلا را تهدیدی برای امنیت ملی ایالات متحده دانسته و تحریم هایی را علیه هفت شخصیت ونزوئلایی اعمال کرده بود.
همان زمان رییس جمهوری ونزوئلا در واکنش به این اقدام کاخ سفید، هدف از تحریم های تازه آمریکا را سرنگونی دولت ونزوئلا عنوان کرد.
کاترین وارگاس سخنگوی کاخ سفید به خبرنگاران گفته است در دیدار کوتاه میان رییسان جمهوری دو کشور، اوباما بر حمایت خود از گفت وگوی مسالمت آمیز میان دولت و مخالفات ونزوئلا تاکید کرده است.
به گفته وارگاس، اوباما «تصریح کرده است که منافع ما در تهدید ونزوئلا نیست، بلکه در حمایت از دمکراسی، ثبات و رفاه در آن کشور و در منطقه است».
مادورو با نامه ای به اجلاس قاره آمریکا آمده که خواستار رفع تحریم های آمریکا است و می گوید «13 میلیون نفر» آن را امضا کرده اند.
کاخ سفید می گوید، هفت ونزوئلایی که به تازگی تحریم شده اند، در تضعیف فرایندها و نهاد های دمکراتیک، جلوگیری از آزادی بیان، استفاده از خشونت و نقض حقوق بشر، و فساد دولتی مقصر می داند اما مادورو می گوید افراد تحریم شده، «مادران و پدران» محترمی هستند.
** تکرار کج تابی یا تقویت اعتماد
این دیدارها درحالی انجام شد که رسانه های غربی گزارش دادند اوباما پس از دیدار با کاسترو تاکید کرده است که بر فشارهای خود برای بهبود وضعیت «حقوق بشر»، برپایی دمکراسی یا افزایش آزادی ادامه خواهد داد.
رییس جمهوری آمریکا به خبرنگاران گفته است «ما در این مورد که جامعه چطور باید سازمان گیرد، دیدی کاملا متفاوت داریم و من کاملا مستقیم گفتم که ما گفت وگوها در مورد مسائلی مانند دمکراسی یا حقوق بشر، آزادی اجتماعات و آزادی بیان، را رها نخواهیم کرد».
این همان موضوعی است که مقامات آمریکا به کرات درباره جمهوری اسلامی ایران نیز مطرح کرده اند و مقامات و منتقدان مذاکرات هسته ای پیش بینی می کنند که حتی درصورت بسته شدن پرونده هسته ای، آمریکا پرونده دیگری از جمله حقوق بشر را برای ایران بگشاید.
رییس جمهوری آمریکا در عین حال گفته است: انتقاد آمریکا از کشورهای دیگر در زمینه موازین حقوق بشر به هیچ وجه به معنای آن نیست که آمریکا خود بی عیب و نقص است.
او برای نخستین بار تصریح کرده است: «بگذارید نخستین کسی باشم که قبول کند راه آمریکا در مورد حفظ موازین حقوق بشر همیشه یکسان و برابر نبوده است. من قطعاً می دانم که در تاریخ کشورمان فصل های تاریکی وجود داشته که بر مبنای ارزش های بنیادین آمریکا عمل نشده است.»
حال باید دید اوباما در مدت زمان باقی مانده از ریاست جمهوری خود می تواند فصل های تاریک تاریخ کشورش را که موجب بی اعتمادی کشورهایی همچون جمهوری اسلامی ایران و نیز کشورهایی چون کوبا و ونزوئلا در آمریکای لاتین شده است، پاک کند و آیا جانشین آینده وی این راه را ادامه خواهد داد؟
آیا تجربه مذاکرات هسته ای میان ایران و آمریکا، تجربه موفقی خواهد بود تا همچنانکه حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی بیستم فروردین ماه فرموده اند که ‘اگر طرف مقابل از کج تابی های خود دست بردارد،این تجربه را در مسائل دیگر ادامه داد و اما اگر طرف مقابل به کج تابی های خود ادامه دهد، تجربه قبلی ما در بی اعتمادی به آمریکا تقویت خواهد شد’.
و آیا این تجربه در مورد کشورهای آمریکای لاتین نیز صدق خواهد کرد و واقعا دوران دخالت کاخ سفید در امور این کشورها بسر خواهد آمد؟
به هر حال اوباما سال سختی را پیش رو دارد که در صورت موفقیت در اجرای این سیاست ها، می تواند نه تنها چرخشی 180 درجه ای در سیاست خارجی کشورش ایجاد کند بلکه نام خود را بعنوان چهل و چهارمین رییس جمهوری موفق آمریکا ثبت و از کشورش چهره جدیدی در جهان ارائه کند.