شفقنا افغانستان – ما باید این فرهنگ را به مردم منتقل کنیم چه در ایران چه در عراق و چه اینجا در غرب و ممالک غیر اسلامی. مسلمان شیعه باید این فرهنگ را درک کند. لذا از این دیدگاه مجالس عزای حسینی فرصتی است برای انتشار پیام و درس های مکتب عاشورا به بشریت.
حجت الاسلام والمسلمین واعظی از مدرسین حوزه علمیه قم درگفت وگو با خبرنگار شفقنا در لندن، از تجربه حضور شانزده ساله خود در اروپا و اقامه مجالس عزای حسینی ودیگر فعالیت های فرهنگی و مذهبی برای شیعیان می گوید.
وی برای اولین بار در سال هزارونهصدونودوچهار برای تبلیغ و وعظ به سوئد رفت وپس از دو سال بعنوان مسئول دائمی مرکز اسلامی سوئد ماموریت یافت تا امور فرهنگی ودینی شیعیان را در این کشور سامان دهد.
وی می گوید در ابتدا کارمان را در یک مکان کوچک اجاره ای که از قبل موجود بود آغاز کردیم وسپس برآن شدیم تا با همت مردم وکمک ها ومساعدت های مجمع جهانی اهل بیت(ع) ونیز حمایت های دفاتر مراجع عظام مکانی را با امکانات گسترده در شهر استکهلم سوئد خریداری نماییم.
این تلاش ها منجر به فراهم آمدن ساختمانی با وسعت حدود نه هزار مترمربع با سالن های متعدد برای اجتماعات و برگزاری مراسم، مسجد و محل برگزاری کلاس های دینی وفرهنگی گردید.
از آقای واعظی پرسیدم تجربه شما از شانزده سال حضور در اروپا چیست و برای تبلیغ دین چه شیوه ای را در اینجا انتخاب می کنید.
وی در پاسخ می گوید: مرحوم امام خمینی می فرمودند”شرایط مکان وزمان در اجتهاد تاثیر دارد” باید بگویم موضوعات فرهنگی واجتماعی هم همینگونه است.
آن زمان که من کارم را در اروپا آغاز کردم تعداد مسلمانان مهاجر کمتر بودند اما کم کم به جمعیت آنها اضافه شد. از عراق، افغانستان وجاهای دیگر به اینجا مهاجرت کردند ولذا فرهنگ های متفاوت ومتنوع از ملیت های گوناگون در اروپا شکل گرفت و لاجرم هریک نیازهای مختلفی هم دارند که باید متناسب با خودشان پاسخ داده شود.
این مدرس حوزه علمیه قم می افزاید: نسل اول مهاجران با نگاه متفاوتی که نشأت گرفته از فرهنگ بومی خودشان بود آمده بودند.اما نسل دوم فرزندان آنها که در اروپا رشد و.تربیت یافته انددارای فرهنگ متفاوتی هستند ونیازهای متفاوتی هم دارند.ودسته سومی هم هستند که در واقع تازه مسلمانانی اند که متعلق به جامعه همین جا یعنی اروپا هستند وفرهنگ بومی خودشان را دارند وبنابراین نیازهای آنان نیز کاملا متفاوت با دسته اول و همینطور تا حدودی متفاوت از دسته دوم است. واین موضوع است که کار را برای مراکز اسلامی در اروپا مشکل می سازد.
واعظی می گوید: برای نسل اول ما باید نیازهای سنتی آنها را فراهم می کردیم و هنوز هم همین گونه است مانند آنچه به طور سنتی در مراسم اعیاد مذهبی و یا عزاداری ها انجام می شود.
برای نسل دوم علاوه بر تعظیم شعائر مذهبی باید به نیازهای دیگر آنها نیز پاسخ گفته شود امکاناتی که در ممالک اسلامی وجود دارد اما اینجا در غرب نیست. مثلا تشکیل کلاس های قرآن، عقاید وحتی کلاس های زبان مادری ماند فارسی، عربی و همینطور برنامه های فرهنگی و تفریحی برای خانواده ها، تاسیس کتابخانه، برگزاری مسابقات فرهنگی و نظایر آن که خوشبختانه در اثر این تلاش ها جوانان خوبی تربیت شده اند واین دسته واسطه بوده وهستند بین نسل اول مسلمانان مهاجر و دسته سوم که تازه مسلمان هستند و اینها می توانند ارتباط خوبی با مردم بومی مغرب زمین برقرار کنند وتاثیر گذار باشند.
حجت الاسلام والمسلمین واعظی که امسال در ایام محرم به مدت پنج شب در جنوب سوئد برای جمعیت مهاجرین عراقی و لبنانی به زبان عربی و پنج شب دوم نیز به زبان فارسی برای ایرانی ها وافغانی ها در هلند برنامه دارد در مورد شیوه عزاداری در ماه محرم وتفاوت شرایط در مکان های مختلف می گوید:ما یک مقوله علم داریم ویک مقوله فرهنگ. اجمالا می توان گفت که علم در مقایسه با فرهنگ، هدف گذاری مشخصی برای زندگی مردم نمی کند اما فرهنگ تاثیر گذار بر آرمان ها واهداف مردم در زندگی است. مثلا علم می گوید فرمول آب چیست واین تاثیری در زندگی روزمره شما ندارد.
وی می افزاید:اما وقتی شما وارد یک حسینیه می شوید بسیاری از رفتارهای شما تحت تاثیر فضای فرهنگی آنجا شکل می گیرد و رد مقابل وقتی شما در خیابان قدم می زنید ممکن است رفتار متفاوت تری داشته باشید.لذا باید بگویم که عاشورا و کربلا یک فرهنگ است. مثلا رفتار ابوالفضل العباس (ع) در وفاداری نسبت به برادرش حسین(ع) یک فرهنگ است که فقط در مکتب عاشورا می توان آن را یافت نه در خیابان های سوئد، هلند ویا جاهای دیگر غرب. ما باید این فرهنگ را به مردم منتقل کنیم چه در ایران چه در عراق و چه اینجا در غرب و ممالک غیر اسلامی. مسلمان شیعه باید این فرهنگ را درک کند. لذا از این دیدگاه مجالس عزای حسینی فرصتی است برای انتشار پیام و درس های مکتب عاشورا به بشریت.
وی این گونه ادامه می دهد :اینها موضوعاتی است که در هر کجا باشیم باید آن را به مردم بشناسانیم. اما مخاطبین ما متفاوت هستند. یک وقت مخاطب ما سنتی است و این مطالب را با شیوه سنتی می پذیرد و یک وقت مخاطب ما همان دسته دوم یعنی نسل دوم مسلمانان مهاجر هستند که در غرب زندگی می کنند ویا دسته سوم یعنی تازه مسلمانان که باید با هریک با ادبیات متفاوتی صحبت کرد.لذا همانطور که عرض کردم اگربرای نسل دوم سرمایه گذاری کنیم وآنها را درست تربیت کنیم فرصت بسیار مناسبی ایجاد خواهد شد تا از آنها برای رساندن پیام اسلام به جامعه غربی استفاده کنیم.
مدرس حوزه علمیه قم در مورد تفاوت های عزاداری ها وموضوعاتی که در مراسم عزاداری امام حسین (ع) در نقاط مختلف باید به آن پرداخته شود، معتقد است، باید در هر جا متناسب با اقتضاعات همان جا سخن گفته شود و موضوعات انتخاب گردد. مثلا اگر در عراق امروز خطر داعشی ها وتکفیری ها جامعه مسلمانان وهویت مسلمانان را تهدید می کند، در چنین شرایطی در مراسم عزای حسینی، سخنران باید به موضوعات حماسی عاشورا بپردازد واز شجاعت، شهامت، شهادت و روحیه مبارزه جویانه واستقامت قهرمانان کربلا و ایثار آنان برای احیای دین خدا و مبارزه با انحراف و کجروی در دین سخن گفته شود تا تاثیری متناسب با شرایط بر مخاطبین گذاشته شود.
وی می افزاید:اما وقتی در اینجا یعنی در غرب صحبت می کنیم باید از موضوعات مربوط به سیره، روش، منش و اخلاق سیدالشهدا (ع) و یارانش سخن گفته شود چون نیاز مسلمان ساکن در غرب به موضوعات اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی بیش از مسائل دیگر است.
حجت الاسلام والمسلمین واعظی در باره اینکه بین ظاهر و شکل اجرای مراسم با محتوای عزاداری ها کدام یک مهمتر است می گوید:البته ظاهر و محتوی هر دو مهم است اما اصل محتوی است و ظاهر وشکل عزاداری ها تا وقتی مهم است که در خدمت محتوی باشد. وچنانچه در هر جا ظاهر وشکل مجلس در جهت خلاف محتوی و هدف باشد نمی توان آن را تایید کرد. از این روی ظاهر وشکل عزاداری ها تا زمانی مورد تایید است که بعنوان یک ابزار برای رسیدن به هدف و محتوی از آن استفاده شود.از سوی دیگر ظاهر عزاداری ها تابع فرهنگ اقوام است که در طول زمان شکل گرفته و ربطی به اصل ماجرای کربلا ندارد.البته بعضی مسائل کلی مانند اصل عزاداری و گریه بر اباعبدالله الحسین (ع) در متون دینی آمده وباید به آن عمل شود. اما شکل عزاداری ها همانگونه که گفتم باید تابع زمان ومکان باشد و البته در خدمت محتوی باشد.
این مدرس حوزه درپایان می گوید: بر این اساس ممکن است نوعی از عزاداری در یک مکان و در غالب فرهنگی خاص پذیرفته شده باشد و در جایی دیگر قابل پذیرش نباشد که در این صورت نباید آن را به اجرا گذاشت. در واقع شکل و نوع عزاداری ها مشروعیت خود را از محتوی گرفته اند لذا اگر بخواهد در شرایطی به محتوی لطمه بزند نباید آن را اجرا کرد.
انتهای پیام