ضرورت حفظ آثار باستانی افغانستان در چیست؟

شفقنا افغانستان- فریدون آژند در روزنامه 8 صبح نوشت: می‌گویند بخشی از تمدن گذشته حوزه‌های تمدنی توسط آثار و ابنیه تاریخی که به‌جا می‌ماند، به آیندگان به میراث می‌رسد. این اهرام مصر است که صلابت و شکوه گذشته امپراطوری فرعونیان را نمایش می‌دهد. دیوار چین است که از عظمت این کشور در گذشته حکایت می‌کند و منار‌های مصلی هرات است که از دوره رنسانس این شهر در عصر تیموری‌ها حرف می‌زند.
باستان‌شناسی یکی از مهم‌ترین رشته‌ها برای شناساندن تمدن‌های گذشته است. و از طریق این رشته ما به خوبی در می‌یابیم که چه گذشته‌ای داشتیم و با تجربه از این گذشته به آینده‌ای بهتر می‌پردازیم. جغرافیای افغانستان مملو از چنین آثار و ابنیه تاریخی است. هرچند بخش عمده‌ای از این آثار به جغرافیایی تاریخی بزرگ‌تری اشاره می‌کند ولی همین جغرافیا نیز به اندازه‌ای کافی نشانه‌های بارز تمدن شکوه‌مند گذشته را می‌تواند به تصویر بکشد.
مناطقی باستانی چون‌ آی خانم، مندیگک، هده، طلا تپه، نادعلی و غیره تاریخ تمدن این جغرافیا را به شده‌های خیلی دور پیش از میلاد می‌رساند. از اوایل قرن نزدهم کاوش‌های باستان‌شناسی در افغانستان شروع شد. باستان‌شناسان روسی، فرانسوی، بریتانیایی، آلمانی و ایتالیایی نقش اساسی در کشف آثار باستانی مدفون در زیر غبار تاریخ در افغانستان داشتند.
موزیم ملی افغانستان یکی از پرغناترین موزیم‌ها در جهان بود که آثار باستانی را از دوره‌های پارینه سنگی تا همین چند سده آخر در خود نگه داشته بود. اما جنگ‌های چند دهه افغانستان بنیان آثار تاریخی را در افغانستان از بیخ و بن برانداخت. پس از کودتای ثور و به دنبال تجاوز مستقیم ارتش سرخ شوروی سابق، در قدم اول تمام برنامه‌های باستان‌شناسی در افغانستان متوقف شد. به دنبال آن مناطق باستانی مورد غارت و چپاول وسیع قرار گرفت و بخشی از آثار باستانی قابل انتقال به کشور‌های خارجی انتقال پیدا کرده و به فروش رسید.
با سقوط حکومت داکتر نجیب و استیلای مجاهدین بر افغانستان، خصوصا نبرد‌های کابل، نخستین مناطقی که به تاراج و چپاول رسید موزیم ملی، آرشیف ملی، کتابخانه دانشگاه کابل و چندین مکان تاریخی دیگر جز غنایمی بود که مجاهدین برای خود برداشتند. مناطق تاریخی نیز به دلیل جنگ‌های شدید به ویرانه تبدیل شدند. قصر دارالامان هنوز داغ‌های آن جنگ‌ها را بر سینه دارد و به تازگی دولت در پی زدودن این داغ‌ها به شکل ظاهری است. پس از سقوط مجاهدین و سلطه طالبان، روزگار آثار و ابنیه تاریخی بدتر از گذشته شد. طالبان آن‌چه که قابل فروش بود فروختند و چیزی که نمی‌شد برای فروش انتقال داد را نیز از بین بردند. هنوز فلم ویدیویی‌ای که نشان می‌دهد چگونه طالبان مجسمه‌ها در موزیم ملی را با تبر از بین می‌برند، داغ بر دل هر شهروندی که به گذشته تاریخی خود ارزش قایل است می‌گذارد. در آخرین جنایت طالبان در سال ۲۰۰۰ میلادی دو مجسمه تاریخی بودا در بامیان را کاملا تخریب کردند و سیاه‌ترین لکه ننگ را برای تفکر ضد تمدنی خود باقی گذاشتند. در کنار آن دوره طالبان، دوره تاراج آثار باستانی نیز بود. مردم عادی با جستجو مناطق تاریخی را پیدا کرده و با بیل و کلنگ و دیگر ابزار کندن به جان این مناطق می‌افتادند و بخشی از آثار را کشف کرده و در بازار‌های بیرون خصوصا پاکستان به فروش رسانده و بخش دیگر را توسط همین بیل و کلنگ خود ویران و تباه می‌کردند.
هنوز هم وقتی به مناطق باستانی بروید، نشان‌های همان کاوش را می‌بینید. با سقوط طالبان و روی کار آمدن حکومت با پایه‌های مردمی، یکی از وظایف دولت بازسازی و جمع‌آوری آثار و ابنیه تاریخی تاراج شده افغانستان بود.
خوشبختانه به دلیل این بخشی از این آثار دارای شناسنامه و کد بودند و این شناسنامه‌ها نیز وجود داشت. بخشی از این آثار که در بازار‌های جهانی دست‌به‌دست می‌شد دو باره به افغانستان برگشت. هرچند هنوز بخشی از این آثار غارت شده مفقود می‌باشد. حالا وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز خبر می‌دهد که در طول ده سال گذشته حدود پنج هزار اثر تاریخی در افغانستان به دست آمده که بخش عمده آن در اثر کاوش‌های تازه است. این آثار تاریخی از دوره کوشانی در آغاز قرن اول میلادی شروع می‌شود و چندین دوره تاریخی را در بر می‌گیرد. البته بخشی از این آثار نیز از نزد مردم جمع‌آوری شده و به موزیم ملی افغانستان سپرده شده است.
با این حال هنوز هم افغانستان از جمله غنی‌ترین کشور‌های جهان در حوزه آثار و بقایای تاریخی شمرده می‌شود. چنان‌که گفته می‌شود افغانستان دارای ۱۰۰۰۰ پایگاه باستان‌شناسی است که پس از مصر دومین کشور غنی از این بابت می‌باشد. البته نباید از یاد برد که این پایگاه‌های باستان‌شناسی به دلیل ناامنی‌ها به شدت از سوی مردم مورد کاوش‌های خودسرانه قرار می‌گیرد که بر علاوه تاراج آثار باستانی، به دلیل عدم آگاهی از نحوه کاوش‌ها به دیگر آثار نیز خسارت‌های زیادی وارد می‌کنند. بهتر است همان گونه که دولت افغانستان وعده داده است، برای حفظ این آثار تاریخی تلاش بیشتر به خرج دهد.

انتهای پیام