شفقنا افغانستان-مقامات سعودی گروه داعش را محکوم کرده اند، اما تجدیدنظر در اصول ایدئولوژیک مشترک عربستان با داعش می تواند پیامدهای بی ثبات کننده ای برای رژیم ریاض داشته باشد.
برایان ویتاکر در گاردین نوشت: روز دوشنبه، یک پست مرزی عربستان سعودی در سرحدات مرزی این کشور با عراق، هدف حمله پیکارجویان قرار گرفت. بر اساس گزارشی که خبرگزاری رسمی عربستان منتشر کرد، در نتیجه این درگیری، 3 سرباز سعودی و 4 پیکارجو کشته شدند.
اما مدتی بعد مشخص شد که یکی از سعودی های کشته شده در این درگیری، نه یک مرزبان عادی، بلکه سرتیپ عوده البلوی، فرمانده نیروهای مرزی شمال عربستان بوده است. آنچه فورا به ذهن متبادر می شود، این است که این حمله یک حمله اتفاقی نبوده، و بنا بر فرصت طلبی پیکارجویان اجرا نشده است؛ بلکه احتمالا با برنامه ریزی دقیق و شاید با اتکا به اطلاعات دریافتی از منابع داخلی در خصوص محل دقیق فرمانده مرزی سعودی صورت گرفته است.
اغلب رسانه ها و مقامات سعودی این حمله را به گروه داعش نسبت داده اند. بعضی گزارش های تایید نشده نیز حاکی است گروه داعش مسوولیت حمله را بر عهده گرفته است. ممکن است این حمله، به سادگی یک اقدام تلافی جویانه به خاطر مشارکت عربستان سعودی در ائتلاف بین المللی ضد داعش به رهبری آمریکا و بمباران مواضع این گروه تلقی و تفسیر شود، اما نباید فراموش کرد که داعش قصد دارد دامنه درگیری های کنونی در سوریه و عراق را تا خاک عربستان گسترش دهد.
هیچ تردیدی نیست که داعش در داخل عربستان، هم تعداد زیادی هوادار و سمپات و هم تعدادی حامی فعال دارد. به یاد بیاوریم این داعش بود که مسوولیت حمله مسلحانه به یک شهروند دانمارکی در ریاض در نوامبر گذشته را بر عهده گرفت. اما این که داعش بتواند در داخل عربستان جای پای نظامی خود را محکم کند، موضوع دیگری است. بررسی عملکرد این گروه نشان می دهد که داعش، بیشتر در نقاطی دست به تحرکات نظامی زده که دولت های مرکزی ضعیفی داشته اند؛ حال آنکه این وضعیت در مورد عربستان سعودی صدق نمی کند.
به لحاظ نظامی، دستگاه امنیتی عربستان احتمالا قادر است داعش را در خاک خود در هم بشکند؛ همان طور که حدود یک دهه پیش تهدید القاعده را از میان برداشتند. اما عربستان در موقعیتی نیست که در سطح ایدئولوژیکی نیز با داعش مقابله کند. مساله این است که داعش و حکومت پادشاهی و اسلامی سعودی، به لحاظ ایدئولوژیک، مشابه هستند. از این رو، هر گونه اقدامی برای به چالش کشیدن زمینه های ایدئولوژیکی داعش، می تواند حکومت خود عربستان را هم تحت الشعاع قرار دهد. چنان چه “حبه صالح” و “سیمون کر” سپتامبر گذشته در مقاله ای در روزنامه فایننشال تایمز نوشتند، “بعضی از ویژگی های ایدئولوژی داعش، از جمله تنفر و ستیز با مسلمانان شیعه و همچنین اعمال مجازات های افراطی مثل قطع عضو، با تفکرات خالص سلفی که تبیین کننده وهابیت در عربستان است، مشابهت دارد. داعش برای توجیه و توضیح تخریب زیارتگاه های شیعیان و کلیساهای مسیحیان در جریان حملات گسترده خود به مناطقی از عراق و سوریه، صریحا به آموزه های نخستین نسل از چهره های وهابی، از جمله محمد بن عبدالوهاب اشاره و استناد کرده است. هزاران نفر از اتباع سعودی در رده های مختلف داعش عضویت دارند.
بر خلاف آنکه گفته می شود بعد از حادثه 11 سپتامبر 2001 دیدگاه های لیبرال در عربستان بیشتر شنیده و تحمل می شود، اما واقعیت این است که مباحثات مربوط به نقش خط مشی عربستان در پرورش داعش، بسیار اندک و محدود به رسانه های اجتماعی است…
مقامات سعودی در محکوم خواندن داعش و اقدامات آن، سرعت عمل داشته اند. اما بر اساس ارزیابی های ناظران، با اضطراب و نگرانی تلاش می کنند از بازبینی و تجدید نظر در اشتراکات ایدئولوژیکی مدارس مذهبی عربستان با گروه داعش اجتناب کنند. حمایت و پشتیبانی این مدارس همواره نقشی اساسی در حفظ مشروعیت خاندان سلطنتی سعود ایفا کرده و ریاض بیم آن را دارد که ورود و مداخله در رویکردهای ایدئولوژیکی آنها، به بی ثباتی در کشور منجر شود.”
یک مساله بسیار مهم و حساس دیگر، رقابت هایی است که بر سر جانشینی پادشاه (به تعبیری خلیفه مسلمین) در جریان است. نویسندگان مقاله مذکور در فایننشال تایمز می نویسند: “داعش برای برقراری خلافت مورد ادعای خود، در نهایت نیاز دارد که خود را در سرزمین ظهور اسلام یعنی عربستان جای دهد. بنابراین، مسیر داعش برای خلافت اسلامی، از سرزمین عربستان سعودی می گذرد.”
آنچه برای رژیم سلطنتی سعودی آزار دهنده است، این است که چالش این مدعی جدید خلافت (داعش) با ابهامات و تردیدها در خصوص جانشینی پادشاه عربستان همزمان شده است. ملک عبدالله که اکنون بالای 90 سال سن دارد، به تازگی به دلیل التهاب ریه در بیمارستان بستری شد. این در حالی است که جانشین احتمالی وی، شاهزاده سلمان، خود 77 ساله است و از سلامت کامل جسمانی هم برخوردار نیست.
تا به حال، تمام تلاش ها و اقدامات عربستان برای برخورد ایدئولوژیکی با داعش، عمدتا محدود به خطابه ها و اظهارات روحانیون وابسته به حکومت بوده است؛ چهره هایی که به نظر نمی رسد نفوذ چندانی بین حامیان و هواداران داعش داشته باشند. اما دشوار بتوان گفت مقامات سعودی چه مقابله جدی تری با ایدئولوژی داعش خواهند داشت؛ بدون آن که نظام حکومتی خود را زیر سوال ببرند.
پادشاه عربستان و ولیعهد او، با کنترل دین برای حفظ قدرت، گودالی را پیش روی خود حفر کرده اند. لقب ها و اعتبارنامه های مذهبی که این دو دریافت کرده اند، به آنها کمک کرده تا مشروعیت و صلاحیت شان را قوام بخشند. برای مدتهای مدید، این القاب در خدمت آنها بوده، اما اکنون به عنوان وظیفه و مسوولیت و الزام آنها شناخته می شود؛ و ممکن است برای بازکردن این افسار و زین و برگ، خیلی دیر شده باشد.
منبع: گاردین
ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا
انتهای پیام