گفتگوي چند جانبه اسلام و بوديسم با حضور انديشمندان و متفكرين مسلمان و بودايي از کشورهای سريلانكا، تايلند، ميانمار و جمهوري اسلامي ايران با موضوع«همكاري مسلمانان و بودائيان براي مقابله با خشونت و افراطگرايي» چهارشنبه، 10 دی ماه، در دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی برگزار شد.
به گزارش خبرنگارشفقنا، در این نشست ابتدا دکتر علیمردی رئیس دانشکده ادیان دانشگاه ادیان و مذاهب با ارائه گزارشی از فعالیتهای علم و پژوهشی که به همت دانشگاه ادیان در کشور ایران در حال جریان است گفت راهاندازی مطالعات دینشناسی مخصوصا ادیان شرق و بودا در دانشگاه ادیان و مذاهب و در کشور جمهوری اسلام ایران جهت آشنایی با دیگر ادیان گام بسیار مهمی برای آشنایی و برقراری ارتباط با دیگر ادیان است بنابراین ضروری است که در کشورهای دیگر نیز مانند کشور جمهوری اسلامی ایران این چنین رشتههایی برای آشنا کردن جامعه علمی کشورهای مختلف با اسلام راهاندازی شود؛ چرا که به نظر میرسد آشنایی هر چه بیشتر با متفکران و اندیشههای ادیان مختلف میتواند زمینههای صلح و ارتباط سازنده و محکم میان ادیان مختلف در جهان را فراهم کند.
هسته مرکزی دین در تمام ادیان مشترک است
دکتر منتظری مدیر گروه ادیان شرق و عضو هئیت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم دیگر سخنران این نشست بود؛ وی با اشاره به اینکه حضور ادیان مختلف در جهان، مخصوص جهان امروز نیست بلکه در گذشته نیز بسیاری از این ادیان وجود داشتند و متدینان به دینهای مختلف همواره سعی داشتند زندگی همراه با صلح و دوستی با یکدیگر داشته باشند بیان کرد: آنها همواره تلاش میکردند با تمسک به هسته مرکزی دین و با استناد به نقاط مشترک ادیان همواره ارتباط سازنده در جهان برقرار کنند و در کنار یکدیگر با احترام زندگی کنند.
وی افزود: رسالت دانشگاه ادیان و مذاهب نیز در راستای نیل به این هدف بوده است. گروه ادیان شرق نیز در این دانشگاه به شناخت باورها، اعتقادات، آداب و رسوم ملل شرق میپردازد و سعی در جهت ایجاد ارتباط و گفتگو با دیگر ادیان را دارد. گروه ادیان شرق آمادگی خود را برای ایجاد ارتباط و تبادل نیروهای آموزشی و پژوهشی و همچنین انجام پژوهشها و رسالههای مشترک محققین و دانشجویان خود با مراکز علم و آکادمیک بودایی را دارد.
مانک گالاگاما دامارانسی مشاور رئیس جمهور سریلانکا و عالیترین مقام بودایی این کشور سخنران بعدی این نشست بود که با موضوع تکثرگرایی دینی در این نشست سخنرانی کرد. وی با اشاره به اینکه دین اسلام و بودیسم با اموزههای اخلاق خود مباحثی همچون اختلافات نژاد پرستانه و اختلاف زبانی را نفی میکند گام مهمی در جهت برقراری صلح در جهان برداشته است.
مشاور رئیس جمهور سریلانکا عنوان کرد: آموزههای اخلاقی در هر دو دین میتواند دینداران را به سمت جهتی رهنمون سازد که هیچ خشونتی به عنوان خشونت ادیان بر یکدیگر در جهان امروز محقق نشود. تاریخ اسلام نیز این مطلب را روشن میکند و قرآن کریم نیز اشارههای خوبی به این گونه مسائل دارد.
وی همچنین با اشاره اینکه از نظر بودائیان ارتباط با دیگران ادیان بسیار خوب و پسندیده است بیان کرد: اشتراکات زیادی همچون توحید، عبادت، روزه، مکانهای مقدس، صدقه و …. بین این دو دین وجود دارد که میتواند ارتباط هر چه بهتر را بین این دو دین فراهم کند.
دینپژوهی نقش موثری در نفی خشونت میان ادیان دارد
دکتر خلیل قنبری عضو هئیت علمی دانشگاه ادیان یکی دیگر از سخنرانان این نشست بود که با موضوع کمکهای دین پژوهی به نفی خشونت سخنرانی کرد؛ وی در تشریح این موضوع بیان کرد: دین پژوهی میتواند نشان دهد که دینداران و به طور خاص توده مردم میدانند که دارای نقاط مشترکی هستند اگر این کار را دین پژوهی بتواند محقق کند آنگاه میتوان گفت دین پژوهی نقش بسیار موثری در نفی خشونت بین ادیان خواهد دارد. از آنجا که توده مردم بدنه اصلی دینداران را شکل میدهند و همچنین با توجه به اینکه بیشتر خشونتها بین این دینداران رخ میدهد بدون تردید اگر توده دینداران نقاط مشترک ادیان را پیدا کنند و این نقاط مشترک میان ادیان به اطلاع آنها برسد میتوان ادعا کرد این خشونتها در حد زیادی کاهش یابد و حتی حذف شود.
وی ادامه داد: در تحلیل اینکه چه نوعی معرفتی میتواند اطلاعات دینداران را در مورد ادیان دیگر ارتقا دهد ابتدا باید دو حوزه معرفتی را از یکدیگر تفکیک کرد؛ معرفت علوم دینی که شامل فقه، اخلاق، کلام و… میشود و حوزه معرفتی دین پژوهی که شامل جامعهشناسی دین، روان شناسی دین، تاریخ ادیان و فلسفه دین میشود. به نظر میرسد حوزه معرفت دینی نمیتواند نقشی در این بخش داشته باشد اما دین پژوهی مدعی است که میتواند نقش موثری در این مورد داشته باشد. به نظر بنده دین پژوهی راه طولانی برای یافتن به این پاسخ طی کرده است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان ادامه داد: دین پژوهی برای پاسخگویی به این مساله دو دوره زمانی را پشت سر گذاشته است. دین پژوهی در دوره نخست نشان داد که مرزهای میان ادیان قراردادی بوده و واقعی نیستند بدان معنا که به رغم متکثر بودن ادیان و تقسیم بندی آنها به دو نوع شرقی و غربی میتوان همه آنها را در درون یک خانواده گردد هم آورد لذا شرقی و غربی بودن ادیان موجب تفاوت ماهوی آنها نمیشود. دین پژوهی برای اثبات وحدت میان ادیان در یک نگاه کلی ابعاد مختلف ادیان را به دو بعد باطنی و ظاهری تقسیم کرده، و اختلاف ادیان را تنها در بعد ظاهری آنها تشریح کرد. به عبارت دیگر دین پژوهی ادعا کرد اخلاق، شعائر، مناسک و شریعت بعد ظاهر دین هستند و سبب تکثر دین شدند این در حالی است که تجربه دینی و عرفانی بعد باطنی ادیان را شکل میدهند و همه ادیان دارای این بعد دینی هستند.
وی تشریح کرد: دین پژوهی مقایسهای در این دوره آثار بسیاری ارزشمندی را بر جای گذاشت. برای نمونه ایزوتسو کتاب صوفيسم و تائوئيسم را با این نگاه نوشته است و همچنین سوزوکی ذن بودایی و مسیحیت را با همین رویکرد تالیف کرده است. علاوه بر این سنتگرایان نیز بر این نقاط مشترک تاکید کردند محققانی چون شووان، کوماراسوآمی و… در همین راستا اندیشه ورزی کردند. اما به هر حال به دو دلیل دین پژوهی در این دوره ناکام بود. اول اینکه این رویکرد ذاتگرایانه است و این در حالی است که رویکرد ساختگرایی را از صحنه بیرون کرده است یا در حال بیرون کردن است. طبق رویکرد ساختگرایی نهتنها ادیان در بعد ظاهری متکثر هستند در بعد باطنی هم متکثراند و بین ادیان هیچ نقطه مشترکی نمیتوان یافت. اما دستهای از ساختگرایان مانند جان هیک معتقد اند که میتوان در مورد نقطه مشترک ادیان سخن گفت در حالی که او ساختگرا بود. دلیل دوم این ناکامی این است که نقطه مشترکی که اینها از آن سخن میگویند چیزی نیست که قابل فهم و تفهم توده مردم باشد. دینداران کوچه و بازار از این نقطه مشترک بیخبرند. لذا میتوان گفت نقطه مشترکی که در این دوره مطرح شده است شرط لازم است اما کافی نیست.
پارلمان ادیان جهان بر اخلاق جهانی تکیه دارد
قنبری اظهار کرد: اما خوشبختانه دوره دوم دین پژوهی در تحقق این هدف موفق بود چرا که نقطه مشترکی که در این دوره مطرح میشود هم قابل فهم عالمان دینی و هم توده مردم است. مشخصه این دوره این است که نقطه مشترکی را که دین پژوهی مطرح میکند خارج از تجربه دینی و عرفانی است. این نقطه مشترک اخلاق است. بر این اساس پارلمان ادیان جهان به جای تکیه بر تجربه دینی مشترک بر اخلاق جهانی تکیه دارد.
وی در پایان تصریح کرد: برای نفی خشونت در ادیان باید نشان داد که ادیان نقطه مشترک دارند و این نقطه مشترک باید چنان باشد که نه تنها برای عالمان دینی روشن و قابل فهم باشد بلکه برای توده مردم نیز این مساله قابل فهم باشد و به نظر میرسد دوره دوم دین پژوهی که بر شالوده اخلاق بنا نهاده شده است راه حل بسیار مناسبی برای این مساله است چرا که برای همه، چه عالمان و چه عامه دینداران قابل فهم است.
لزوم آموزش اشتراکات بین ادیان
مانک آشین نیانسارا رییس آکادمی مطالعات بین المللی بودیسم و عالی ترین مقام بودایی میانمار از دیگر سخنران این نشست بود و با ابراز خوشحالی از اینکه به کشوری آمده است که اگر چه اسلامی است اما امکان تحصیل دیگر ادیان مانند، هندوئیسم، بودیسم، یهودیت، مسیحیت و … در آن در رشتههای مختلف وجود دارد گفت: من فکر میکنم هر انسانی در این جهان با هر دینی باید ادیان دیگر را نیز مطالعه کند منظور من از این مساله این است که همه برای اینکه در این جهان زندگی خوبی داشته باشند نیاز به این مساله دارند که ادیان دیگر را درک کنند و بفهمند و این فهم و درک بدون مطالعه دیگر ادیان امکان پذیر نیست. در حقیقت تمام رنجها، خشونتها و جنگهای ادیانی را میتوان اینگونه در جهان امروز با این رویکرد خاموش کرد.
وی ادامه داد: انکار و یا به عبارت دیگر تکفیر دیگر ادیان یکی از خطرات ادیانی است که منحصر به هیچ دینی نیست بلکه تقریبا دامنگیر همه ادیان دنیاست. ادیان باید تلاش کنند با فهم دیگر ادیان از این خطری که موجب خشونت، جنگ و دیگر رنجهای بشر شده است دوری کنند.
رییس آکادمی مطالعات بین المللی بودیسم اظهار کرد: ما در دنیا تکنولوژی زندگی میکنیم دنیای که همه جوانب تکنولوژی و آموزشهای مربوط به آن بسیار پیشرفت کرده است اما متاسفانه با وجود اینکه بسیاری از مردم به ادیان مختلفی در جهان معتقد هستند آموزشهای دینی در جهان پیشرفت نکرده است اما زمانی که من به اینجا آمدم و متوجه شدم در این دانشگاه ادیان مختلف مورد مطالعه قرار میگیرد بسیار خوشحال و خرسند شدم. به هر حال به نظر میرسد تاسیس این چنین دانشگاههایی در همه کشورهای جهان مورد نیاز است و همه کشورها که خود را متعهد به ادیان مختلف میدانند باید زمینه تاسیس چنین دانشگاههایی را فراهم کنند. حتی آموزشهای دیگر ادیان را نباید منحصر به دانشگاه کرد بلکه باید در سطوح دیگری مانند دبیرستان و حتی ابتدایی مقدمات آموزشهای دینی دیگر ادیان را برای همه فراهم کرد. بر این اساس در همه مدارس باید به نحوی برنامه ریزی کرد که دانش آموزان بتوانند با بسیاری از ادیان جهان آشنا شوند با دین اسلام، مسیحیت، بودیسم و …
بیان اشتراکات ادیان تأثیر به سزایی بر جلوگیری از ظهور خشونت دارد
عالی ترین مقام بودایی میانمار در ادامه بیان کرد: به نظر میرسد اگر ما بتوانیم چنین برنامهای را در همه جهان گسترش دهیم بدون تردید میتوانیم زمینه صلح و دوستی و نهادینه شدن روابط انسانی را در جهان فراهم کنیم. در حقیقت این آموزشها از سطوح پایین میتواند با تاکید بر آموزش اشتراکات ادیان تأثیر بسزایی بر جلوگیری از خشونتها داشته باشد و نوعی عدم رضایت، مجادله که باعث نوعی آلودگی معنوی میان ادیان میشود را از بین ببرد.
پراکرو ویبو لپا تتاناکیت راهب بزرگ تایلندی سخنران بعدی این نشست بود. وی با ابراز خرسندی از اینکه به کشور ایران آمده است و مردم صمیمی و با محبت ایران را از نزدیک دیده است بیان کرد: برای ما که همواره تحت تاثیر تبلیغات منفی غرب هستیم آمدن به ایران در مرحله نخست با ترس و توهم زیادی همراه است چرا که آنها مدام در رسانههایشان عنوان میکنند که کشور ایران کشور خشنی است و مردمان این کشور نیز خشونت زیادی دارد به هر حال زمانی که به ایران وارد شدم و مردم ایران را از نزدیک دیدم متوجه این تبلیغات منفی شدم چرا که مردم ایران بر خلاف آنچه رسانههای غربی عنوان میکردند بسیار مهربان و صمیمی هستند آنها عموما تلاش میکنند به دیگران احترام بگذارند و به آنها محبت کنند.
وی ادامه داد: به هر حال مهمترین مساله برای من در این سفر این بود که نظرم نسبت به ایران و مردم ایران به طور کلی تغییر کرد و بدون تردید حضور دیگر راهبان بودایی در ایران میتواند این چنین تاثیر گذاری بر آنها داشته باشد. زمانی که این نگاهی که غرب علیه کشور ایران به راه انداخته است و کشور ایران را یک کشور پر از خشونت معرفی کرده است بین راهبان بودایی شکسته شود زمینههای گفتگوی ادیانی بیشتر میان راهبان بودایی و علمای مسلمان بیشتر خواهد شد و این گفتگوها باعث خواهد شد که مشترکات بین دین اسلام و بودا روشنتر و واضحتر شود. بدون تردید این فعالیتهای مشترک و هماهنگ زمینههای تعاملات بیشتر این دو دین بزرگ را بیشتر خواهد کرد.
پراکرو ویبو لپا تتاناکیت گفت: چون همه پیامبران از جانب خدا میآیند بعید نیست که برخی از آموزههای آنها مشترک باشد و اگر ما ادیان مختلف را خوب مطالعه کنیم خواهیم توانست این آموزههای مشترک را نشان دهیم. مثلا اگر دین بودا و اسلام را در مورد ترک گناه، انسان دوستی و حرمت آزار و اذیت انسانها مورد بررسی و تامل قرار بدهیم خواهیم دید که نقاط مشترکی بین این دو دین در مورد این موضوعات وجود دارد. و میتواند پشتوانه خوبی برای گفتگوی هر چه بیشتر این دو دین با هم دیگر باشد. در حقیقت این نقاط مشترک میتواند به پیروان هر دو دین این مساله را گوشزد کند که انسانها با هر دینی نباید مورد آزار دیگران قرار بگیرند و خشونت به هر نحو که باشد مصداق آزار و اذیت انسانهاست براین اساس میتوان طرح دوستی و صلح را با حرمت آزار و اذیت انسانها بین این دو دین پیگیری کرد.
آنچه در میانمار میان بودائیان و مسلمانان اتفاق افتاده است یک کار دینی نیست
وی افزود: یکی دیگر از آموزههای هر دو دین این است که دینداران باید رفتار نیک داشته باشند به نظر میرسد اگر این مساله در هر دو دین رعایت شود و دینداران بتوانند در همه رفتارهای خود، رفتار نیک را مورد توجه و تامل خود قرار دهند قطعا از حجم خشونتها کاسته خواهد شد. علاوه بر اینها نقطه مشترکی قومی میان بودائیان و ایرانیان وجود دارد و آن این است که بودائیان اولیه در هند در حقیقت همان آریاییها بودند قومی که اصل و نژاد آنها ایرانی است و به نظر میرسد این نقطه اشتراک هم خودش میتواند در رفع برخی از مشکلات اثرگذار باشد. براین اساس من نسبت به ارتباط و هماهنگی هر چه بیشتر میان اسلام و بودیسم خوشبین هستم و نسبت به این ارتباط تاکید فراوان دارم و از نظر من آنچه در کشور میانمار میان بودائیان و مسلمانان اتفاق افتاده است یک کار دینی نیست. تحقیقات بنده نشان میدهد که این کار دشمنان دین است کسانی که میخواهند دین در دنیای کنونی نباشد از همین رو تلاش میکنند که ادیان را به جان یکدیگر بیاندازند. همه این مشکلات در حالی در میانمار اتفاق میافتد که میان اسلام و بودیسم دوستی وجود دارد و بین این دو دین هیچ دشمنی وجود ندارد که بخواهد باعث این چنین اتفاقاتی باشد.
این راهب بزرگ تایلندی در پایان با تشکر از مسئولان ایرانی و ایرانیان مهربان و صمیمی از دعوت برای سخنرانی و ارائه نظریات خود در این نشست عنوان کرد: این گونه برنامهها میتواند نقش بسیار مهمی در انتقال برخی مفاهیم بین دین اسلام و بودیسم داشته باشد و زمینههای نمایش اشتراکات دینی بین این دو دین و در نتیجه صلح و دستی هر چه بیشتر و در نهایت اتحاد این دو دین را فراهم کند.
تشیع تنها مذهب اسلامی است که هیچ گاه آغازگر جنگ با سایر ادیان نبوده است
حجتالاسلام و المسلمین ابوالقاسم جعفری عضو هئیت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب آخرین سخنران این نشست بود که به خاطر احترام به مهمانان خارجی این نشست که به زبان انگلیسی مسلط بودند با زبان انگلسی سخنرانی خود را ارائه کرد. و در ابتدای سخنان خود با اشاره به تأثیر گفتگوهای ادیانی میان رهبران ادیان بیان کرد: این گفتگوها در زدودن خشونتهای بین ادیان بسیار مؤثر خواهد بود چرا که رهبران ادیان به عنوان الگوهای هر دین زمانی که راه گفتگو و تعامل با یکدیگر را پیش بگیرند لاجرم پیروان ادیان نیز از آنان پیروی خواهند کرد و به جای مشاجره، خشونت و جنگ تلاش میکنند مشکلات خود را با گفتگو و تعامل با یکدیگر حل کنند. بر همین اساس برگزاری این گونه نشستها به عنوان نمونهای از این گفتگوها و اشاعه گفتگو میان رهبران ادیان و انتشار آن در میان جوامع است.
وی با بیان اینکه در بیشتر موارد خشونتها و اختلافات ادیان به دلیل مداخله گروههای سیاسی با هدف تأمین منافع محدود خود در تفرقه افکنی میان ادیان است، افزود: به طور حتم ترویج دادن این اختلافها به هیچ وجه منشأ دینی و مذهبی ندارد، لذا باید گروهها و کمیتههایی برای تنویر افکار عمومی شکل بگیرند و این اندیشه را در جوامع دینی مختلف منتشر کنند که به طور کلی ادیان و پیروان ادیان با یکدیگر تنافر و دشمنی ندارند و دلیل جنگها و خشونتهای میان ادیان چیز دیگری غیر دین است.
این عضو هئیت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب عنوان کرد: همان طور که بارها بیان شده است یکی از مهمترین اهداف پیامبر اسلام بر اساس سخنان خودش مباحث اخلاق و تکمیل کردن اخلاق در جامعه است. به عبارت دیگر در زمانی که پیامبر زندگی میکرد و آن زمان را عصر جاهلیت مینامیدند اخلاق و اخلاقیات در پایین ترین سطح خود قرار داشت و زمانی که پیامبر اسلام (ص) به پیامبری مبعوث شد و قرار شد اخلاقیات را در جامعه نشر دهد دوره روشنایی در آن عصر شروع شد. وقتی که در زندگی و تاریخ بودیسم تأمل میکنیم مشاهده میکنیم که بودا نیز قصد داشت مردم را از عصر تاریکی به سمت روشنایی راهنمایی کند. بنابراین به نظر میرسد همین نکته یعنی انتقال از تاریکی به روشنایی میتواند نقطه مشترکی برای آغاز گفتگوهای ادیانی و اشتراکات بین دین اسلام و بودا باشد. علاوه بر این به نظر میرسد در میان بسیاری از ادیان تنها دین اسلام باشد که به پیروانش توصیه همزیستی با پیروان دیگر ادیان را کرده است و حقوق آنها را در جامعه اسلام به نحوی محترم شمرده است. از پیامبر گرامی اسلام روایتی نقل شده است که ایشان در این روایت به مسلمانان دستور داده است که با یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان هم زیستی مسالمت آمیز داشته باشند و نباید با آنها دعوا و جنگ را شروع کنند.
وی ادامه داد: در میان همه مذاهب اسلام مذهب شیعه تنها مذهبی است که در تاریخش هیچ جنگ و دعوای مذهبی با دیگر ادیان یافت نمیشود به طور مثال اولین جنگی که میان مسلمانان و بودائیان در هند اتفاق افتاد و حاصل آن کشته شدن تعداد زیادی از بوادئیان به دست مسلمانان بود توسط شیعیان به راه نیفتاده بود و شیعیان در آن جنگ هیچ نقشی نداشتند اگر چه فرمانده آن جنگ سلطان محمود بود که یک فرد ایرانی بود اما او شیعه نبود و سنی مذهب بود از همین رو او علاوه بر کشتار بودائیان تعداد زیادی از شیعیان را نیز در ایران کشت.
این محقق و پژوهشگر آیین بودا گفت: علاوه بر اینکه شیعیان اهل جنگ و درگیری با دیگر ادیان نیستند مهمترین رهبران و به عبارتی امامان آنها به خاطر خشونت دیگران به قتل رسیدند. از همین رو آنگونه که در آخر الزمان شیعه و بودا ترسیم شده است در آن زمان هیچ کشت و کشتاری، جنگ و دعوایی نخواهد بود و این یکی دیگر از نقاط مشترک بین بودائیان و شیعیان است.
وی در ادامه اظهار کرد: به هر حال گفتگو و تبادل اندیشه میان رهبران دینی ادیان مختلف اهدافی را محقق خواهد کرد که تلاش برای نجات جامعه انسانی، کاهش بحران میان پیروان ادیان، درک متقابل دینی و اعتقادی و همچنین آشنایی ادیان از وضعیت یکدیگر و همچنین همدلی پیروان نسبت به مقدسات هم، تفاهم و درک متقابل صادقانه بدون جنجال و هیاهو، تلاش برای نجات جامعه انسانی، کاهش بحران میان پیروان ادیان، درک متقابل دینی و اعتقادی ادیان از یکدیگر و همچنین تفاهم و درک متقابل صادقانه و به دور از هر گونه جنجال و هیاهو از مهمترین آنها است.
جعفری همچنین برنامه ریزیهای مشترک ادیان برای گسترش صلح جویی در بین پیروانشان و چاره اندیشی در مورد موضوعهایی که منافع کل پیروان را تهدید میکند را از دیگر اهداف این گفتگوهای ادیانی برشمرد، و افزود: احیای روحیه ظلم ستیزی و گسترش صلح مبتنی بر برابری، ممانعت از تبدیل شدن ضد ارزشها به ارزشها و همچنین اتخاذ مواضع مشترک علیه بی دینان یا سوء استفاده کنندگان از دین نیز در چارچوب همین اهداف قرار دارد.
انتهای پیام