شفقنا افغانستان-در دو ماه گذشته دو مساله مهم یعنی وضعیت به شدت نگران کننده شیعیان عربستان سعودی و سیاست های تنش زای فرقه ای و مذهبی ریاض بیش از پیش مورد توجه کارشناسان و افکارعمومی جهان قرار گرفته است. در پانزدهم اکتبر 2014 یک روحانی شیعه به نام “نمر النمر” در ریاض به جرم رهبری یک جنبش اعتراضی که از سال ها پیش خواهان اعطای حقوق بیشتر به اقلیت شیعه عربستان سعودی است به اعدام محکوم شد. صدور این حکم بلافاصله به برپایی تظاهرات هایی اعتراض آمیز در مناطق نفت خیز شرق عربستان منجر شد و افزون بر آن النمر را در سطح افکار عمومی جهان به چهره نمادین شیعیان بدل کرد.
دو هفته بعد یعنی در سوم نوامبر و کوتاه زمانی پیش از برگزاری مراسم عاشورا که هر ساله به یاد امام سوم شیعیان برگزار می شود و از اهمیت خاصی برخوردار است، هفت شهروند شیعه که اکثر آنان کودک بودند در یک مسجد به رگبار گلوله بسته شدند. این جنایت در دهکده دلوه واقع در منطقه کویری ال احسا انجام گرفت یعنی در همان منطقه ای که همواره شیعیان و اهل سنت در کنار یکدیگر و در کمال صلح و آرامش زندگی کرده اند. با وجود اختلاف های عقیدتی میان پیروان این دو مذهب اسلامی اما ظاهرا آن چه که در دلوه واقع شد نخستین کشتار جمعی با انگیزه های فرقه ای و مذهبی در عربستان سعودی به شمار می رود. سرویس اطلاعات و امنیت عربستان ادعا دارد که تا به حال از حملات مشابهی علیه شیعیان جلوگیری به عمل آورده و آن را عقیم گذاشته است.
جنایت دلوه اما کشور پادشاهی عربستان را تکان داد. نه تنها بسیاری از چهره های لیبرال بلکه شمار زیادی از روحانیان و افراد وابسته به تشکیلات حکومتی نیز این جنایت را محکوم کرده و صدها شهروند سنی مذهب در مراسم خاکسپاری قربانیان آن حمله در دلوه حضور یافتند و به هموطنان و برادران شیعه خود تسلیت گفتند. در نهایت آن مجلس مشورتی عربستان قانونی را پیشنهاد داد که طبق آن هرگونه اظهار نظر فرقه گرایانه و تحریک برانگیز مذهبی جرم محسوب شده و فرد خاطی تحت پیگرد قانونی قرار خواهد گرفت. طی روزهای پس از جنایت دلوه نیروهای امنیتی عربستان در سراسر این کشور به صورت هماهنگ عملیاتی انجام داده و بیش از هفتاد نفر را بازداشت کردند و طی یکی از درگیری های مسلحانه دو مامور امنیتی و دو شهروند غیرنظامی سعودی و یک شهروند قطری جان خود را از دست دادند. در پی این عملیات ها بود که وزارت کشور عربستان سعودی اعلام کرد که عاملان آن حملات و جنایت در واقع از سوی گروه تروریستی داعش تحریک و پشتیبانی شده بودند.
افزون بر آن در همان زمان “عبدالعزیز خوجه” وزیر وقت اطلاعات عربستان سعودی در صفحه توییتر خود اعلام کرد که یک شبکه تلویزیونی که همواره به دلیل نفرت پراکنی علیه شیعیان شهرت دارد باید تعطیل شود. این شبکه تلویزیونی که “وصال” نام دارد از مدت ها پیش از شیعیان به عنوان عوامل ایران یاد می کرد و از آنها می خواست که از مذهب خود دست کشیده و به مذهب اهل سنت بپیوندند. اما در کمال شگفتی این شبکه تعطیل نشد و در عوض آن وزیر از کار برکنار شد. خوجه که سابقه سفارت عربستان سعودی در لبنان را نیز در کارنامه خود دارد اهل حجاز است و از جمله چهره های لیبرال عربستان محسوب می شود و از روابطی حسنه با دربار سلطنتی برخوردار است. اما تصمیم او برای تعطیل کردن شبکه وصال آشکارا به مذاق محافل مذهبی وهابی عربستان تلخ آمد و آنها انتقادهای تندی را علیه وی مطرح کردند و در نهایت پادشاه عربستان روز 8 دسامبر او را برکنار و “عبدالعزیز الخدیری” از جمله چهره های به شدت محافظه کار اهل نجد را به عنوان وزیر اطلاعات منصوب کرد.
عربستان سعودی در سال های گذشته همواره خود را حامی و مدافع اهل سنت منطقه معرفی می کند و به همین دلیل دولت این کشور تبلیغات ضدشیعی را نادیده گرفته و قصد دارد که در مناقشه فعلی به هیچ عنوان به حمایت از شیعیان متهم نشود. به همین دلیل مساله حکم اعدام النمر را نیز باید در چارچوب همین راهکار مورد بررسی قرار داد زیرا دولت عربستان بر آن است تا نشان دهد نه تنها در برابر افراط گرایان گروه تروریستی داعش بلکه در مقابل شیعیان معترض نیز با مشت آهنین برخورد می کند.
با این حال چنانچه حکم اعدام النمر به مورد اجرا گذاشته شود بی تردید این اقدام آتش خشم شیعیان معترض ساکن در شرق عربستان و همین طور شیعیان بحرین را شعله ور تر کرده و بر تیرگی روابط میان عربستان و ایران خواهد افزود. در حال حاضر شیعیان سراسر جهان از النمر به عنوان یک قهرمان یاد می کنند و این روحانی شیعه به نمادی مهم بدل شده است که آشکارا سیاست های مذهبی ریاض را به چالش می کشد و با آن سر سازگاری ندارد.
از سوی دیگر اکبر هاشمی رفسنجانی رییس جمهور اسبق ایران نیز که از مدت ها پیش برای روابط بهتر با کشورهای عرب منطقه خلیج فارس تلاش می کند، طی نامه ای خطاب به ملک عبداله از وی درخواست کرد که النمر را مورد عفو قرار دهد. ناظران امور عربستان در داخل و خارج این کشور تردید ندارند که اعدام احتمالی النمر می تواند موجب واکنش های رادیکال از سوی نیروهای شیعه و از جمله حزب الله لبنان شود و اقداماتی تلافی جویانه را کلید بزند.
اگرچه که جنایت دلوه سراسر عربستان را تحت تاثیر خود قرار داد و شوکه کرد اما این به معنی آن نیست که عربستان به واسطه این رویداد در سیاست های مذهبی و فرقه ای خود تغییراتی اعمال کند. زیرا سیاست مذهبی و فرقه ای امروز ریاض به دولت این کشور این امکان را می دهد که اعتراض های شیعیان شرق عربستان را به عنوان تحرکاتی براندازانه جلوه دهد و بدین صورت احتمال هرگونه همدردی با شیعیان از سوی اهل سنت را به صفر برساند. افزون بر آن پادشاهی عربستان بر آن است تا همچنان خود را رهبر و سخنگوی همه اهل سنت نشان دهد. عربستان در حال حاضر مهم ترین حامی مالی اپوزیسیون سوریه و شورشیان سنی مذهب استان های سنی نشین عراق محسوب می شود.
اما این که در همین زمان بسیاری از همان شورشیان تحت حمایت ریاض به گروه تروریستی داعش می پیوندند و عربستان را به حمله تهدید می کنند، وضعیتی پیچیده و دشوار را برای حاکمان سعودی رقم زده است. در داخل عربستان در همان حال که بخش هایی از مردم نسبت به داعش نظر مثبتی دارند، بخش هایی دیگر به شدت از وحشیگری این گروه وحشت زده شده اند. از سوی دیگر ریاض تلاش دارد که از نقش خود به عنوان متحد بی چون و چرای غرب در جنگ علیه داعش بهره برداری کند. حملات اخیر عوامل داعش در عربستان طی هفته های گذشته نه تنها سرکوب شیعیان در این کشور را تحت الشعاع قرار داد بلکه این بهانه و امکان را برای دولت ریاض فراهم آورد که خود را به عنوان یکی از قربانیان نیروهای جهادی معرفی کرده و تا اندازه ای از شدت انتقادها کم کند.
در عین حال ظاهرا ریاض نسبت به این واقعیت که ایدئولوژی داعش با وهابیت عربستان قرابت زیادی دارد و بسیاری از تروریست های داعشی اهل عربستان هستند تجاهل می کند. آن چند هزار جهادی عربستانی پس از تونسی ها بزرگ ترین و مهم ترین گروه خارجی در میان صفوف داعش محسوب می شوند و آن تبلیغات ضد شیعی که به بسیاری از جهادی ها برای رفتن به عراق و سوریه و کشتن شیعیان انگیزه می دهد در واقع دقیقا مشابه همان تبلیغاتی است که در شبکه های تلویزیونی عربستان سعودی شاهد آن هستیم. بی تردید ریاض با آتشی بازی می کند که پیش از همه خود در میان شعله های آن گرفتار خواهد شد.
منبع: نویه تسورشر تسایتونگ (سوئیس)
ترجمه:محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا
انتهای پیام