شفقناافغانستان- حسن داناییفر؛ سفیر پیشین ایران در بغداد در نوشتاری با عنوان بازگشت ارتش عراق به شرایط پیش از داعش در روزنامه اعتماد نوشت؛ رویدادهای اخیر در کرکوک، یک مساله ساده داخلی عراق است در ادامه بازپسگیری مناطقی که پیش از این در سال ٢٠١۴ کنترل آنها از اختیار ارتش عراق خارج و نیروهایی غیر ارتش عراق در آنجا مستقر شده بودند، که به دلیل اقدامات اخیر در اقلیم کردستان عراق، موضوع تا اندازهای اهمیت بیشتر یافته و کشورهای پیرامون هم این مساله را رصد و روند اقدامات دولت عراق را پیگیری میکنند. آنچه از بامداد دوشنبه در شبکههای خبری و شبکههای مجازی منتشر شده است، خبر از آغاز یک عملیات از سوی ارتش عراق بود. این عملیات در واقع در ادامه عملیات الحویجه است که به تازگی از سوی ارتش عراق از تصرف داعش آزاد شدهبود. این عملیات برای این برگزار میشود که مناطقی که در سال ٢٠١۴ از سوی ارتش عراق در پی حمله داعش از سوی ارتش عراق تخلیه و نیروهای دیگری غیر از ارتش عراق در آن مستقر شده بودند، پاکسازی شود. در این میان منطقه کرکوک از اهمیت ویژهای برخوردار است. این اهمیت بعد از برگزاری همهپرسی اقلیم کردستان عراق تا حد زیادی برای دولت عراق افزایش یافته است. بغداد همواره اظهار کرده است که برگزاری همهپرسی در اقلیم غیرقانونی بود و این غیرقانونی بودن برای استان کرکوک دوچندان است. کرکوک برخلاف استانهای اربیل و سلیمانیه که تحت حکومت خودمختار اقلیم کردستان قرار دارند، براساس قانون اساسی عراق، جزو مناطق اقلیم نیست و از مناطق تحت ماده ١۴٠ قانون اساسی محسوب میشود. در ماده ١۴٠ قانون اساسی عراق در مورد مکانیزم حل مساله مناطق متنازع الیه، سازوکار خاصی پیشبینی شده است و به صورت مشخص به نام استان کرکوک هم اشاره شده است. دیدگاه دولت عراق این است که اقدام اقلیم در برگزاری همهپرسی در کرکوک کاملا خلاف قانون اساسی این کشور است. مراجع قانونی و روندهای حقوقی که برای تعیین سازوکار اداره مناطق تحت ماده ١۴٠ قانون اساسی پیشبینی شده است، هیچ یک در برگزاری همهپرسی در کرکوک رعایت نشده است. کرکوک جزو مناطقی است که بعد از هجوم داعش در سال ٢٠١۴، نیروهای غیرارتش عراق به بهانه مبارزه با داعش در این مناطق مستقر شده بودند.
قانون اساسی عراق به این نیروهای غیرارتش عراق حق استقرار در مناطق تحت منازعه موضوع اصل ١۴٠ قانون اساسی را نمیدهد. همین باعث شد دولت عراق تصمیم بگیرد به صورت نظامی برای بازپسگیری کنترل این مناطق اقدام کند. اما همچنان نمیتوان پیشبینی کرد که آیا دولت عراق برای ادامه مسیر ارتش به سمت مناطق دیگر غیر از کرکوک نیز تصمیمی اتخاذ میکند یا نه. باید دید ادامه روند حوادث به چه صورت پیش خواهد رفت. قطعا تشخیص این موضوع که روند عملیات نظامی بعد از بازپسگیری کنترل کرکوک، ادامه پیدا کند یا نه، موضوعی است که دولت مرکزی عراق برای آن تصمیم میگیرد و بستگی به شرایط پس از آن دارد.
در عین حال برخی پیشداوریهای عجولانه در مورد تحولات کرکوک منتشر میشود که نمیتوان آنها را قطعا درست دانست. از جمله گفته میشود که نیروهای یکتی (اتحادیه میهنی کردستان) در حال همکاری با ارتش عراق هستند و نیروهای دیگر مقاومت میکنند. چنین خبرهایی بیشتر در رسانههای مجازی منتشر میشود و از آنجا که عملا از نزدیک نمیتوان چنین تحولاتی را تایید کرد، باید آنها را گمانهزنیهای رسانهای دانست نه واقعیت میدانی. البته برکسی پنهان نیست که زمینههایی از اختلاف نظر بین گروههای عمده اقلیم کردستان عراق و اختلافات زیادی بین آنها در سالهای گذشته وجود داشت. برای پاسخ دادن به این سوال که آیا اختلاف میان احزاب کردستان عراق یعنی حزب دموکرات کردستان و حزب اتحادیه میهنی عود کرده یا اینکه حتی اتحادیه میهنی با اجرای تصمیم عجولانه و غیرمنطقی همهپرسی استقلال نسبت به عملکرد حزب رقیب بدبین شده است، بحثهایی هستند که از گمانهزنیهای شبکههای اجتماعی نمیتوان فهمید و باید صبر کرد تا گذر زمان نشان دهد تا چه اندازه چنین گمانهزنیهایی منطبق با واقعیت است.
بازگشت ارتش عراق به شرایط پیش از داعش
