از نسخه های خطی تا صفحات درخشان موبایل های هوشمند/نگاهی به مشکلات کتاب و کتابداری در افغانستان در میزگرد شفقنا

شفقنا افغانستان-افغانستانی ها  با وجود مشکلات عدیده ای  که سال ها جنگ و نابسامانی برای این کشور داشته است و این سرزمین را در حجمه های مختلف فرهنگی قرار داده می توانند یکی از  مدعیان نگهبانان دژ پارسی در میان پارسی زبانان باشند با این بهانه در هفته کتاب و کتاب خوانی شفقنا میزبان فعالان فرهنگی در زمینه های مختلف کتاب و کتابخوانی بود و در نشستی دوستانه به موشکافی مسئله کتاب از چاپ و نشر تا بررسی وضعیت کتابخانه ها و کتابخوانی در جامعه پرداختند.

1 شفیق شرق رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی افغانستان در ایران

2 ابراهیم شریعتی یکی از قدمی ترین ناشر افغانستانی مقیم ایران

3 غلام نظری مدیر موسسه خانه کتاب افغانستان

4 سید نادر موسوی فعال فرهنگی و مسئول نشریه کودکان آفتاب در تهران

موسوی فعال فرهنگی هزینه های بالای زندگی و الویت های اقتصادی در بین خانواده های افغانستانی و دسترسی به فضای وب سبب شده که اقبال مخاطب افغانستانی نسبت به کتاب کم شود وی امیدوار است گرچه  که ممکن است فضای مطالعه از رسانه مکتوب به فضای مجازی تغییر کرده باشد اما سرانه مطالعه در بین افغانستانی ها در حال رشد باشد.

شفیق شرق رایزن فرهنگی سفارت افغانستان در تهران گفت: با توجه به سپري نمودن چند دهه جنگ، عدم دسترسی به هرگونه رسانه در دوران جنگ، بسته شدن کتابخانه‌ها در دوران طالبان و تغییر محتوای برخی کتاب‌های درسی مدارس از سوی آنان، اگر واقع‌بينانه داوري کنیم افغانستان از سال 2001 تا اکنون روند رشد فرهنگي-به ويژه در عرصه كتاب و كتابخواني- را شاهد بوده است؛ طوريكه  علاقه مردم به کتاب و کتاب خوانی طی 16 سال گذشته بیشتر شده است.  

بازگشت دانش آموزان به مدارس و گشايش صدها موسسه تحصيلات عالي و دانشگاه‌هاي دولتي و خصوصي در نقاط مختلف افغانستان از دلايل ايجاد علاقه به كتاب و رشد فرهنگ كتابخواني در كشور ما می باشد . 

وی می افزاید  كه افغانستان چالش‌های فراوانی را پشت سر گذرانده و متأسفانه هنوزهم با چالش‌هايي روبرو مي‌باشد، طوريكه تأمين امنيت فیزيكي شهروندان يكي از اولويت هاي اصلي كار دولت است و بيشتر بودجه سالانه صرف همين عرصه مي‌شود.

 او گفت: با وجود همه دشواري‌ها، تغییرات مثبتی با توجه به ظرفیت‌های موجود در افغانستان در حال شکل‌گیری است، كتاب‌هايي ارزشمندي در افغانستان چاپ و ترجمه مي‌شوند و كار مطبعه‌ها نيز نسبت به گذشته بهتر شده است.از نظر او .

 بهبود وضعيت چاپ و نشر كتاب و گسترش فرهنگ كتاب‌خواني، همکاری دو جانبه ناشران و دولت را می طلبد و سفارت افغانستان  و بخش فرهنگی  این نهاد در کنار انجام وظایف ديگر، پُل ارتباطي اي است برای مطرح کردن  پیشنهادات و مشکلات  ناشران و فعالان فرهنگی  مهاجر به گوش دولت افغانستان. 

شفيق شرق افزود: آنچه افغانستان امروز ما به آن جداً نیازمند است  مبارزه با افکار و ایدئولوژی‌های افراطی است که این مبارزه فقط و فقط از طریق ارتقای فرهنگ و تولید محصولات فرهنگی فاخر مي‌تواند به پيروزي برسد.

غلام نظری معتقد است اپلکیشن ها در فضای مجازی می توانند وسیله ای باشند در جهت راهنمایی و تشویق به مطالعه جوانان و نوجوانان ما و همچنین میتوان با استفاده از امکانات فضاهای مجازی کتاب های مناسب را در اختیار خوانندگان قرار داد.گرچه که این فضاها جذابیت های بصری بالایی دارد اما از نظر سهولت و راحتی هیچگاه نمیتواند  با کتاب رقابت کنند .نکته ای دیگر که نباید فراموش شود اینست که استفاده از این ابزار ها(فضای مجازی ) نیاز به  زیر ساخت های مناسب و سواد رسانه ای دارد که این دو زمینه برای همه افراد جامعه در دسترس نیست .نظری  برنامه ریزی برای صنعت چاپ و نشر و طرحهای مربوط به توسعه کتابخوانی و توسعه کتابخانه های عامه در وزارت اطلاعات و فرهنگ مثبت دانسته گرچه که این برنامه ها در قدم های اول و بسیار نوپا  می باشند  ولی  آنچه در دست اقدام است در سال های آینده ثمره مثبتی خواهد داشت .وی در جواب به انتقاد برخی میهمانان از وضعبت ارشیو ملی افغانستان چنین بیان کردندکه در زمینه  آرشیو کتب خطی در افغانستان در سالهای اخیر کارهای خوبی صورت گرفته  که از ان جمله میتوان به فعال سازی  سیستم تهویه هوا و سیستم اطفاء حریق وهمچنین ایجاد کتابخانه تخصصی و…اشاره کرد.ایشان  تنها راه برون رفت از مشکلات را در پرورش نیروهایی متخصص وکارآمدمیدانند. برای تغییر در وضعیت کتابخوانی در جامعه نیاز به تلاش همگانی که شامل  خانواده ، مکتب ، کتابخانه ها ، رسانه ها و دولت میباشد.توسعه کتابخوانی تنها راهی هست که جامعه را به  سعادت و ارامش میرساند.

ابراهیم شریعتی به عنوان یکی از قدیمی ترین ناشران افغانستانی تاریخ چاپ و نشر در افغانستان را متعلق به 160 تا 170 سال گذشته می داند.اینکه  شعر و ادبیات در افغانستان این گونه رشد کرده است و شاعران افغانستانی در گستره فارسی زبانان حرفی برای گفتن دارند مدیون این عقبه هستند.شریعتی معتقد است با وجود حمایت های بین المللی دولت افغانستان برنامه مدونی برای رشد فرهنگ در افغانستان نداشته است .انچه اکنون به عنوان رسانه مکتوب در افغانستان  فعالیت می کند ،نمی تواند ملت ریشه دار و بزرگ افغانستان را به دنیا معرفی کند.ناشران افغانستانی با در نظر گرفتن سلیقه مخاطب باید   تلاش کنند وابستگی به سایر کشورها را کاهش دهند که این وابستگی مانع شکوفایی استعدادها و رشد صنعت چاپ و نشر در افغانستان می شود.شریعتی می افزاید ناشران افغانستانی باید از سوی دولت حمایت شوند .به ناشر افغانستانی وام تعلق بگیرد،دولت  ساختاری ایجاد که ناشران به عنوان یک صنف شناخته شوند ،دولت اولین خریدار برای کتاب های ناشران افغانستانی باشد .برای سال های اتی ناشر افغانستانی برنامه ریزی شود ،ناشران بیمه شوند و از همه مهم تر جلوی فساد اداری و بروکراسی هایی که مانع رشد این صنعت می شوند گرفته شود.برگزاری نمایشگاه ها و ثبت کتاب ها از سوی وزارت فرهنگ افغانستان می تواند از بهترین حمایت ها از سوی ناشران باشد.شابک دار شدن کتاب های چاپ داخل می تواند وسیله معرفی این تولیدات به جامعه جهانی باشد .دولت به عنوان سیاستگذار فرهنگ در افغانستان باید یکی از بزرگترین حامیان مجریان فرهنگی در افغانستان باشد .

امید است برگزاری این سری نشست ها مسیل هایی  باشد در جهت رشد و اعتلای فرهنگی برای افغانستان عزیز.