شفقناافغانستان- حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در یادداشتی که در اختیار شفقنا قرار گرفته، آورده است: طبق بیان قرآن کریم ؛
«فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ» (مائده/۳)، بیرون از دایره ی اسلام و دشمنان خارجی هراسی نداشته باشید، اما خوف و تهدید در داخل اسلام وجود دارد، یعنی حملاتی با نام و شناسنامه “دینی” بر «علیه دین» شکل میگیرد.
امروز بخش مهمی از صاحبان فکر و اندیشه در حوزهای دینی و جامعه شناسی و روان شناسی در پی چرایی دین گریزی اند .
به نظر میرسد یکی از عوامل مهم دین گریزی در حوزه دینداری ؛ سبک و نمونه های غلطِ برخی از دینداری ها در ارائه مفاهیم دینی و رفتاردینی آنان است .
۱ – دینداری سطحی:
در این نوع دینداری، بخشهایی از «لایه های اولیه» یعنی ملاحظات مربوط به احکام(نماز، روزه، حج) رعایت میشود، اما در بخشهای «اعتقادات» و «اخلاق» مشکلات و چالشهای اساسی وجود دارد.
این سنخ دینداری ؛ چه از سوی پدر و مادر در خانه نسبت به فرزندان ، و چه از سوی حاکمان نسبت به سطح جامعه باعث جدایی و گریز از دین میشود.
ما این سبک از دینداری را در زمان حاکمیت معاویه در میان مردمان شام میبینیم که ظاهر جمعه و جماعتشان و شاید دیگر مناسک شان مانند اعتکاف، پررونق بود اما…. !!
این قسم از دینداری حوادث تلخی را بر علیه دین رقم میزند ؛ مثلا جریان سقیفه و نهروان و صفین تا «کربلا» !
دستور دین بر فهم عمیق و دقیق دین است .
امام رضا(ع) با توجه کامل به این چالش بزرگ دینداری میفرماید: «الکمال و کل الکمال ؛ التفقه فی الدین …» ، بالاترین کمال «فهم دین» است ، از این منظر باید ملاحظه شود .
۲ – دین داری عاریه ای ؛
در این بخش فرد ممکن است تفقه و فهم درستی هم از دین داشته باشد.
اما «خطر» اینجاست که در بعضی مواقع دین و دستوراتش را «رها» میکند و هوی و هوس ش را دنبال میکند، یعنی دین در جانش رسوخ نکرده است و در دوراهی های دنیا و آخرت؛ خدا و مادیات ، دنیا را برمیگزیند.
نماز اول وقت هم میخواند اما منافع خویش را مرتبتا در نظر دارد که کوچکترین هزینه ای را نشود که مجبور به تحملش شود !
بفرمایش حضرت رسول اعظم(ص): «حُبُّ الدنیا رَأسُ کلّ خطیئهٍ»، این قماش دینداران ؛ دوست داشتن دنیایشان ریشه ی همه ی خطاهایشان میشود !
مهم اینجاست که این دنیازدگان در عین اینکه چهره دین را با امیال خود مخدوش نموده و نوپایان در عرصه دینداری را با مخاطره روبروی میکنند ، در عین حال خودشان هم از این طرفند سوی نمیبرند و بسیار متضرر میشوند ؛ بیان حضرت امیر(ع) این است :
لَا یَتْرُکُ النَّاسُ شَیْئاً مِنْ أَمْرِ دِینِهِمْ لِاسْتِصْلَاحِ دُنْیَاهُمْ إِلَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مَا هُوَ أَضَرُّ مِنْهُ
مردم، هیچیک، از امور دینى را براى بهبود امور دنیوى، ترک نکنند جز آنکه، خداوند برایشان وضعى پیش آورد که زیانش بیش از سودش باشد.(نهج ،ح ۱۰۶).
۳ – دین داریِ ابزاری
برخلاف افراد گروه های قبل، اهالی این گروه اصلاً دین ندارند، یعنی هرجا به سودشان باشد ، برای رسیدن به آن ثروت یا قدرت ، در ظاهرِ دین داری قرار میگیرند !
زیباترین تعبیر در مورداین قماش از دینداران بیان نهج البلاغه است که فرمود:«تا جای ممکن از دین برای آبادی دنیایشان میدوشند و میدوشند…»
دو حزب فراگیر سیاسی بنام بنی امیه و بنی عباس بیش از ششصد سال ، مصداق گویای این نوع از دینداری بودند !!
غرض ؛
این بظاهر دینداران ، مهلکترین ضربات را به دین زده تا جایی که ؛از سویی دینداران واقعی را بزحمت انداخته ،و از سوی دیگر دل های پاکی که میتوانست «مآوایِ دین» باشد را ، به شدیدترین دین گریزان تبدیل نموده ومینماید چراکه امروزه برای یک جوان برومند،بی دینی هادر پوشش دینداری ها مخفی نیست.
