گزارشی تکان دهنده از اوضاع دشوار شیعیان پاکستان

شفقناافغانستان- شیعیان پاکستان اوضاع دشواری را پشت سر می‌گذارند. در سال‌های اخیر بین ۱۲۰ تا ۱۶۰ نفر از شیعیان پاکستانی دستگیر شده‌اند و بعدتر گزارش شده که ناپدید شده‌اند و خبری از آنها نیست.

به‌گزارش سرویس ترجمه شفقنا از پرینت؛ بسیاری از این افراد ناپدیدشده تازه از ایران، عراق یا سوریه بازگشته بوده‌اند که به دام افتاده‌اند. فرهاد حسن روزنامه‌نگار ساکن کراچی درباره این اتفاق گزارشی نوشته که با هم می‌خوانیم:

در صبح بیست‌ودوم ژانویه سال ۲۰۱۷ ساکنان شهر اورانگی پاکستان با صدای بلند و گوشخراش موتور اتومبیل‌های دو کابینه ماموران امنیتی که با سروصدا شهر را روی سرشان گذاشته بودند، از خواب بیدار شدند. ماموران در این شهر فقیرنشین دنبال جوانانی بودند که به تازگی از سوریه برگشته بودند.

آن روز ماموران جوان بیست‌وهشت ساله‌ای به‌نام سید عطیف حسین را که تازه از زیارت حرم حضرت زینب، از دمشق بازگشته بود، دستگیر کردند. سید که فیزیوتراپیست معروفی بود، در حالی‌که مادر هشتاد ساله‌اش شمیم آرا از ماموران می‌پرسید که جرم فرزندش چیست و با گریه به‌شان التماس می‌کرد که پسرش را نبرند، توسط گروهی از مردان مسلح به‌زور سوار ماشین شد. حالا دو سال از آن روز گذشته و او هنوز به خانه بازنگشته است.

سید عطیف حسین یکی از ۱۲۰ و به روایتی ۱۶۰ شیعه پاکستانی است که در چند سال اخیر  دستگیر شده و بعد از آن‌هم گزارش ناپدید شدن آن‌ها مطرح شده است. بیشتر این افراد ناپدیدشده تازه از ایران، عراق یا سوریه بازگشته بودند.

شمیم آرا مادر هشتاد ساله سید عطیف می‌گوید که «هیچ‌کس به ما نمی‌گوید که پسرم کجاست. اگر واقعا می‌دانستم تاوان زیارت از حرم حضرت زینب این‌قدر سنگین خواهد بود، بهش اجازه نمی‌دادم به این سفر برود. در تمام دو سال گذشته در تمام اعتراض‌ها و تظاهراتی که علیه این ناپدید شدن‌ها برگزار شده است شرکت کرده‌ام، ولی اتفاقی نیفتاده. نهادهای امنیتی می‌گویند پسرم تروریست است، ولی او آن‌قدر نازک‌دل بود که حتی نمی‌توانست در روز عید قربان صحنه قربانی کردن گاو و گوسفند را نگاه کند».

در اعتراض به ناپدید شدن شیعیان، اعتراض یک ماهه‌ای مقابل محل سکونت عارف علوی، رئیس‌جمهور پاکستان برگزار شد، اما این اعتراض‌ها تاکنون به هیچ نتیجه مشخصی نرسیده است.

روز هجدهم ژوئن، الله دینوی ۶۴ ساله که از زیارت کربلا بازمی‌گشت، در فرودگاه کراچی بازداشت شد. از آن روز تاکنون خبری از او شنیده نشده است. حسین احمد حسینی، جوان بیست‌وسه ساله‌ای که مدت‌های مدیدی خبری ازش نبود و یکی از کسانی بود که خانواده‌اش خبری ازش نداشتند، تنها در ماه می، زمانی‌که خبر رسید به زندان منتقل شده است، نامش از میان ناپدیدشده‌ها درآمد. مادر او در نوزدهم ژوئن درگذشت.

در تمام این موارد گزارش‌های مشابهی وجود دارد مبنی بر این‌که بعد از بازداشت به سلول‌های شکنجه منتقل شده‌اند- اما دولت پاکستان تاکنون از اظهارنظر راجع به این موارد خودداری کرده است.  یکی از بازداشت‌شدگان شیعه که نمی‌خواست نامش در گزارش بیاید، بعد از آزادی به بی‌بی‌سی گفته که ماموران امنیتی چگونه او را در سلول‌هایی تاریک و کوچک بارها و بارها با شوک الکتریکی مورد شکنجه قرار داده‌اند. او هم‌چنین گفته که به کرات درباره تیپ زینبیون (گروهی نظامی که در سوریه در حمایت از بشار اسد با مخالفینش می‌جنگد) مورد بازجویی قرار گرفته است.

سمر عباس فعال اجتماعی شیعه که به‌عنوان منتقد سیاست‌های نظامی پاکستان شناخته می‌شد، به‌همین شکل در ژانویه ۲۰۱۷ ربوده شد و چهارده ماه در بازداشت ماند. او به‌همراه گروهی از وبلاگ‌نویسان بعد از اعتراض‌های فراگیر مردمی در مارس ۲۰۱۸ آزاد شدند. برادر همسر عباس اما هم‌چنان بازداشت و یا به گویش بهنر ناپدید است. سمر عباس می‌گوید که ماموران ازش مکررا می‌پرسیدند که آیا پولی از ایران گرفته و یا در فرستادن جوانان شیعه به جنگ سوریه نقشی داشته یا نه. به‌گفته این فعال شیعه «چهارده ماه طول کشید تا بفهمند من بی‌گناهم و آزادم کردند».

پاکستانی‌هایی که باید ساکت باشند، ناپدید می‌شوند

تاریخ می‌گوید که مسلمانان شیعه در پاکستان همیشه چنین مورد آزار و اذیت نبوده‌اند. به‌عنوان مثال در مراسم تشییع پیکر محمد علی جناح در سال ۱۹۸۴ پرچمی با نوشته «یا حضرت عباس» بالاتر از بیشتر پرچم‌ها دیده می‌شود.

پس در این سال‌ها چه شد که همه‌چیز به ضرر شیعیان تغییر کرد؛ اقلیتی که بیست درصد از جمعیت پاکستان را تشکیل می‌دهند؟

ماجرا از سال ۵۷ آغاز شد، یا از سال ۱۹۷۹ که آیت‌الله خمینی  و انقلاب اسلامی ایران پیروز شدند. در آن زمان ژنرال دیکتاتور ضیاالحق در پاکستان بر سریر قدرت بود و برای کاستن از سرعت انتشار انقلاب شروع به انجام اقداماتی علیه شیعیان کرد. هم‌زمان، دولت شروع کرد به پرورش گروهی افراط‌گرای مذهبی که ادعا داشتند اسلام‌شان بر اساس نظام شریعت یا نظام مصطفی است.

در سال ۱۹۸۵ پاکستان شاهد تولد گروه تروریستی ضد شیعه انجمن سپاه صحابه بود که  شیعیان را کافر نامید. از آن به بعد بیشتر گروه‌های تروریستی تکفیری که شیعیان را مورد هدف قرار داده‌اند، مورد حمایت دولت پاکستان بوده‌اند.

در سال ۲۰۰۱ قتل‌های سریالی دکترهای شیعی در پاکستان رواج یافت که عامل اصلی آن لشکر جنگوی بود که از آن به‌عنوان بازوی نظامی سپاه صحابه یاد می‌شود. از آن تاریخ تا سال ۲۰۱۸ بیش از ۵۲ پزشک شیعه کشته شدند. ناظران سیاسی این کشتار را پیامی آشکار به شیعیان قلمداد کردند که در پاکستان «از یک حدی بیشتر نمی‌توانند پیشرفت کنند».

به گزارش پورتال تروریسم جنوب آسیا تا ماه ژوئن ۲۰۱۸ در مجموع ۲۶۹۳ مسلمان شیعه در پاکستان کشته شده‌اند و ۴۸۴۷ نفر نیز در جریان حملات تروریستی مجروح شده‌اند.

عملیات گوناگون علیه شیعیان پاکستان در سال‌های اخیر تحت حمایت‌های عربستان سعودی شدت بیشتری گرفته. بعد از این‌که محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی در مارس ۲۰۱۹ از پاکستان دیدار کرد، آژانس تحقیقات فدرال اعلام کرد که از آن به بعد شمار اقدامات پلیسی- امنیتی علیه گروه‌های شیعه و روزنامه‌نگاران و وبلاگ‌نویسانی که سفر ولیعهد را در رسانه‌های اجتماعی مورد انتقاد قرار داده بودند، افزایش یافته است.

مردم خودمان

گروه‌های حقوق بشری که در بلوچستان مشغول فعالیت هستند ادعا می‌کنند که شمار افراد ناپدید شده بلوچ در حال حاضر بیش از بیست‌هزار نفر است. ناظران این ناپدیدشدن‌ها را نتیجه تلاش دولت برای رام کردن جماعتی می‌دانند که تعداد خیزش‌ها و مقاومت‌هایش علیه دولت از حد متوسط کشور بالاتر است.

رشید ریزوی مدیر جنبش اشخاص گمشده شیعه درباره حرکتی اعتراضی که علیه دستگیری و ناپدید شدن شیعیان در  مقابل خانه رئیس‌جمهور انجام شد می‌گوید که «دولت از ما درخواست مذاکره کرد. در آن مذاکره یک افسر امنیتی هم حضور داشت. آن‌ها گفتند که می‌خواهند یک کمیته حقیقت‌یاب تشکیل دهند و خواستند که به اعتراض‌مان پایان دهیم». به گفته رشید ریزوی بعد از این درخواست پلیس شروع کرد به سرکوبی شیعیان: «پلیس انواع و اقسام تجسس‌ها را انجام داد، به دنبال علامت به‌خصوصی لباس تمام جوانان حاضر در تجمع را در آورد، کارت‌های شناسایی‌مان را بازدید کرد و خلاصه هر کاری کرد تا عده‌ای را دستگیر کند».

این فعال شیعی با اشاره به این‌که دور جدیدی از مذاکرات با حضور گروه‌های حقوق بشری برگزار خواهد شد، می‌گوید: «ما بهشان یک فهرست ۴۷ نفره از شیعیان کراچی دادیم که علاوه بر نام‌هایی هستند که پلیس دستگیری و زندانی شدن‌شان را گردن گرفته است. در کل اوایل کار به نظر می‌رسید اعتراض ما نتیجه‌بخش بوده، ولی هر چه گذشت از شیرینی این موفقیت کاسته شد. می‌بینیم که بعد از آن آمار احضار شیعیان برای تحقیق و مذاکره افزایش یافته است».

به گفته رشید ریزوی خانواده‌های زیادی هم مجبور شده‌اند درخواست‌ها و شکایاتشان را که در دادگاه طرح کرده بودند، پس بگیرند. موضوعی که یک بار دیگر یادآوری می‌کند که فرجام دشواری‌های شیعیان به این سادگی‌ها و به این سهولت که خوش‌بینان فکر می‌کنند، نخواهد بود.