شفقنا افغانستان – گاهی شنیدن و دیدنِ واقعیتهای زندگی کودکی، دردآوراست. درست هنگامیکه میبینی کودکی با پای برهنه، لباس چرکین و موهای ژولیده، آستین برزده و در میان انباری از زبالههای کنارجاده، قطیهای فلزی و بوتلهای پلاستیکی آب و نوشابه و حتا مواد خوراکی پوسیده را در خریطههای جداگانه گردآوری میکند و بدون آنکه از فردای اینکار چیزی بداند، احساس خوشی میکند که تا پایان روز، دست خالی بهخانه برنخواهد گشت.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان؛ تصویری که از دید هیچ شهروند آگاه و ناآگاه و فعالان و مسوولان پوشیده نیست. همهگی فقر و ناامنی و بیکاری روزافزون را، دلیل رو به عادی شدن این وضعیت میدانند؛ اما هیچ فرد یا نهادی نمیداند که چه تعداد از کودکان تا زیر پانزده سال دراین شهر بیشوکم پنج میلیونی، از زبالهها و پسخوردههای دیگران تغذیه میشوند.
یاسین ۱۴ساله با برادر کوچکتر از خودش، همهروزه پای پیاده و شکم گرسنه با خریطههای دستداشتهی شان بهدنبال مواد خوراکی و اشیای کارامد فلزی و پلاستیکی، زبالههای انبارشده در کنارجادهها را زیررو میکنند، تا مگر لقمه نانی و یا اشیای قابل استفادهای دریافت کنند.
یاسین که خودرا یگانه نانآور خانوادهی هفت نفری خیمهنشین در منطقهی افشار شهر کابل معرفی میکند، از ناتوانی پدر معیوب و ناداری خانوادهی فقیرش و همچنان محرومیت خودش از رفتن بهمکتب قصه میکند:
«هرچه که از بازار جم میکنیم خانه میبریم، خوردنیشه میخوریم، آیین و پلاستیکشه میفروشیم.»
خوردنِ غذای گرم و سالم، پوشیدنِ لباس پاک و رفتن به مکتب، نهتنها آرزوی یاسین و برادرش، بلکه آرزوی صدها کودکیست که همهروزه صبح تا شام بهدنبال مواد خوراکی و اشیای کارآمد در میان زبالههای شهر کابل، مشغولاند.
شماری ازاین کودکان درهمین روزهای گرم تابستان، روزانه بیشتراز ده ساعت کوچهها و جادههای شهر را بهدنبال زبالههای تازه انبارشده پیاده میپیمایند. آنان در جریان روز نهتنها به غذای کافی دسترسی ندارند، بلکه از اندکترین وسایل ایمنی و بهداشتی (ماکس، دستکش، کفش و لباس و…) هم برخوردار نیستند.
بهگفتهی داکتر عبدالناصر کوهستانی متخصص بیماریهای داخله، بیشتر زبالهها مملو از مکروب و باکتریهای خطرناکی هستند که حتا سبب شیوع بیماریهایی مانند زردیها، اسهال شدید، استفراغ و… میشوند.
آقای کوهستانی زبالههای تفکیک ناشده را خیلی خطرناک دانسته، میافزاید:
«کودکان درمیان زبالهها، اگر دست شان با وسایل باطلهی طبی تماس کند، احتمال بیشتر مصاب شدنِ آنها به بیماریهای کشندهی مانند زردی سیاه و ایدز حتمیاست.»
چنانکه محمد ۱۱ساله از دوسال بهاینسو همهروزه با زبالهها سروکار دارد و بهگفتهی خودش چندین بار مبتلا به بیماریهای گوناگون شده؛ اما همینکه اندک صحتیاب شده، دوباره بهکار زبالهچینی رو آوردهاست.این کودک درحالیکه چندین خریطهی پُراز غذای پسمانده و پارچههای تربوز را در کراچی دستیاش جمعآوری کرده و روانهی خانهاست، میگوید: « دَ خانههم نان نداریم، پدرم بیکاراست میگه برین از بیرون نان پیدا کنین…»
او میافزاید که برخی روزها را حتا بدون دریافت خوراک و گرسنه سپری میکند.
پیشازاین کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، گزارش دادهاست که نزدیک به ۴۰ درصد کودکان در افغانستان، روزانه تنها یک یا دو وقت غذا میخورند.
ازسوی دیگر، یک گزارش اداره یونیسف میرساند که بیشتراز ۱،۲ میلیون کودک در افغانستان از سوی تغذی رنج میبرند و سالانه بیشاز ۸۰ هزار کودک از اثر بیماریهای گونهگون دراین کشور جان میدهند که ۱۲ درصد این رقم، ناشی از بیماری اسهال است.
بهگفتهی برخیاز پزشکان، اسهال از جمله بیماریهای خطرناکیاست که بهدلیل استفاده از آب و نان غیرصحی و عدم رعایت حفظ الصحهی محیطی در میان کودکان شیوع میکند.بهگفتهی پزشکان، فصل تابستان همهساله گواه افزایش چنین بیماریها بوده؛ اما اینکه چه تعداد از کودکان بهویژه کودکانیکه با زبالهها سروکار دارند، از اثر ابتلا بهاین بیماریها به شفاخانهها مراجعه میکنند و یا جان میدهند، مسوولانِ صحتعامهی کشور آماری در دست ندارند. دوسال پیش، وزیر صحتعامه گفته بود که روزانه بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ کودک بیمار، تنها به شفاخانهی صحت طفل اندراگاندی در کابل مراجعه میکنند.
داکتر محمد ذاکر نسیمی آمر بخش مصوونیت غذایی وزارت صحتعامه میگوید:
«هنوز آماری از شاخص مرگومیر کودکان زبالهچین و یا ثبت بیماریهای گوناگون شان دراختیار این وزارت نیست و این موضوع نیاز به یک پژوهش گسترده دارد، تا احصائیه دقیقتری دراین باره بهدست آید.»
وزارت کار و امور اجتماعیهم، آمار دقیقتری از کودکان زبالهچین در اختیار ندارد و بر آمار مجموعی ۱،۹ میلیون کودک کارگر در سراسر کشور تأکید داشته و افزوده که ازاین میان، ۱،۲ میلیون تنِ آنان مشغول کارهای شاقاند.
آماریکه روزتاروز بهباور برخیاز آگاهان امور و فعالان حقوقبشر، بهدلایل گوناگون گسترش فقر، بیکاری، ناامنی، خشکسالی، اعتیاد بهمواد مخدر و خشونتها در کشور، رو به افزایش است.
موسا محمودی رییس اجرایی کمیسیون مستقل حقوقبشر افغانستان، میگوید که براساس یک پژوهش این نهاد، ۲۲ نوع کار کودکان در سراسر کشور شناسایی شده و طرحهای مشخصی نیز بهمنظور بهبود وضعیت و حمایت از حقوق کودکان کارگر به نهادهای مسوول دولت ارایه شده؛ اما متأسفانه تااکنون عملکردی دراین زمینه بهنظر نمیرسد.
بااینحال، برخیاز جامعهشناسان و آگاهان امور اجتماعی، بهاین باوراند که خانوادهها بیشتراز نهادهای دولت در قبال سرنوشت فرزندان شان، مسوول هستند.
قربانعلی حکمت جامعهشناس، میگوید که برای جلوگیری ازاین وضعیت نیازاست تا افزونبر توجه و مسوولیت خانوادهها، نهادهای مسوول دولت باید زمینههای آموزش و پرورش سالم را برای این کودکان محروم فراهم سازد. درغیرآن، آیندهی خطرناک و سرنوشت رقتباری درانتظار این کودکان خواهد بود.
