شفقنا افغانستان-دکتر جوزف آلبرت کشیشیان، از پژوهشگران ارشد «مرکز ملک فیصل برای تحقیقات و مطالعات اسلامی» در ریاض و کارشناس مسایل حوزه خلیج فارس است. آخرین کتاب وی با عنوان «اصلاحات حقوقی و سیاسی در عربستان سعودی» در سال 2013 و توسط انتشارات روتلج منتشر شده است.
او در الجزیره نوشته است: اخبار خبرگزاری ها در روز ششم آوریل حاکی از آن بود که چند فرد مسلح 6 مرد را در نزدیکی بغداد ربوده و بعد، اعدام کردند. همان روز 11 نفر دیگر نیز در مناطق مختلف عراق کشته شدند. پلیس در تحقیقات خود متوجه شد تمام قربانیان از ناحیه سر مورد اصابت گلوله قرار گرفته اند.
هیچ کس یا گروهی مسوولیت این قتل ها را به عهده نگرفت اما عراقی ها می دانند که چنین جنایاتی، چند سالی است که در این کشور تبدیل به یک امر روتین و معمول شده است. در واقع، کمتر پیش می آید که انگیزه این گونه قتل ها که دیگر تبدیل به یک عادت روزانه در جامعه عراق شده، مشخص شود. اعدام های این چنینی، بین سال های 2003 تا 2007 کاهش یافته بود اما موج جدید خشونت ها که می تواند با اختلافات فرقه ای در ارتباط باشد، در ماه های اخیر افزایش چشمگیری داشته است.
بر اساس اعلام هیات نمایندگان سازمان ملل در عراق، در ماه ژانویه، 733 نفر در این کشور کشته شدند. این آمار در ماه فوریه، 703 نفر اعلام شد. آمار بالای کشته شدگان، نشان دهنده شدت یافتن موج حملات شبه نظامیان است که از 10 ماه پیش آغاز شده؛ زمانی که دولت به صورتی سیستماتیک دست به مقابله با ناراضیان سنی مذهب زد. سنی های عراق نسبت به آنچه “سیاست های تبعیض آمیز دولت” می خواندند معترض بودند. اما آنچه برای آنها غیرقابل تحمل بود تدابیر بسیار سخت گیرانه ضد تروریستی دولت به ظن ارتباط ناراضیان سنی مذهب با تروریست های القاعده بود.
هنوز هم بسیاری از آنها به خاطر بی توجهی دولت به خواسته ها و مطالبات شان ناخشنودند اما یک نگرانی عمده دیگر، این است که پیشنهاد اخیر بعضی از چهره های مذهبی مبنی بر ایجاد کمیته های مسلح مردمی، با استقبال دولت روبرو شده است. این کمیته ها که بدون شک قرار است به نیروهای ویژه دولتی الحاق شوند، می توانند شکاف موجود بین گروه های مختلف مذهبی در عراق را بیش از پیش عمیق کنند.
ناظران به الگویی از خشونت اشاره می کنند که در رژیم صدام حسین، سیاه ترین سال های عراق را رقم زد. در رژیم دیکتاتوری صدام حسین، خشونت چنان پیش رفته بود که دیگر، به شکل یک فرم هنری جنون آمیز درآمده بود. اغلب عراقی ها هرگز نمی خواهند دوباره آن روزگار را تجربه کنند. اما متاسفانه انگار قرار نیست این خواسته آنها محقق شود؛ زیرا تدابیر دولت کنونی عراق برای حفظ نظم و استقرار قانون در کشور، چنان سخت گیرانه است که حتی نظم و هارمونی اجتماعی را هم تهدید می کند.
وقتی حکومت مطلقه و استبدادی و البته سنی مذهب صدام حسین جای خود را به دولت اکثریت شیعه داد، عراقی ها امیدوار بودند میراث خشونت را با ترمیم زخم های قدیمی و تلاش برای بازسازی جامعه چند تکه شده خود، فراموش کنند. در همان ابتدای راه، تعداد کمی به فرجام این آرزو خوشبین بودند و امروز، تعداد آنها بسیار کمتر هم شده است. در حالی که عراق خود را برای برپایی انتخابات پارلمانی آماده می کند، موج اخیر خشونت ها نشان می دهد عراقی ها یک بار دیگر با همان مشکلات سیاسی روبرو هستند که سالها آزارشان داده است.
یکی از بهترین نویسندگانی که ماهیت این خشونت ها را به درستی دریافته و منعکس ساخته، کنعان مکیه است که کتابش با عنوان “جمهوری ترس” در سال 1989 – وی این کتاب را با نام مستعار سمیر الخلیل منتشر کرد- روایت می کرد چگونه صدام حسین عراق را به یک کشور توتالیتر و دیکتاتوری تبدیل کرد.
مکیه در این کتاب و چند اثر دیگرش روشنفکران عرب را به این خاطر که غرق در لفاظی علیه غرب شدند اما چشم و زبان خود را به روی بی عدالتی های آشکار رژیم صدام حسین بستند، به شدت به باد انتقاد می گیرد. این انتقاد و اتهام، بی اساس نیست، زیرا دیکتاتور ترین رژیم های دنیا، همواره یا روشنفکران را خریده اند یا اندیشمندان مستقل را به تبعید رانده اند.
رژیم بعث صدام حسین تا حد بی سابقه ای به شکنجه و اعدام متوسل شد. در مقایسه، برای رژیم های حوزه جنوبی خلیج فارس دست کم می توان سه مزیت نسبی در نظر گرفت: مشروعیت رژیم، جمعیت اندک و به لحاظ اقتصادی راضی، و مجموعه ای قلیل از سنت های روشنفکرانه که طی دو دهه اخیر با افزایش نسبی همراه بوده است.
روشنفکرانی مثل مکیه که در زمان اوج تحریم های سازمان ملل علیه عراق و تهاجم آمریکا کشور را ترک کردند، همواره خواستار خلع کامل سرویس های امنیتی رژیم عراق بوده و گفته اند تنها و تنها نیروی پلیس این کشور باید دست نخورده باقی بماند.
کمتر کسی است که در عراق خواهان فروپاشی کل سیستم حکومتی باشد اما اصرار این روشنفکران به نجات کشور خود از آنچه “دوران تروریسم مطلق” می خوانند، به قوت خود باقیست. متاسفانه مکیه و امثال او، سهوا یا عمدا پدیده ای را از نظر انداخته اند که در جامعه عراق تبدیل به یک امر همیشگی و معمول شده است: بی اهمیت شدن منزلت انسانی. مکیه در یکی از مصاحبه های اخیر خود گفت رژیم مالکی دارد از رژیم صدام حسین هم بدتر می شود.
بر خلاف مکیه، کتاب جدید حسن بلاسم با عنوان “نمایشگاه اجساد: و داستان های دیگری درباره عراق” توضیح می دهد چگونه نظامی گری و خشونت اعضای جامعه را به ارتکاب زشتی و شرارت وا می دارد. بلاسم که به طور پنهانی از عراق خارج و ساکن فنلاند شد، موضع قاطع و صریحی دارد. از منظر او، چه یک جهادی بی رحم و حیوان صفت، چه یک عضو جوخه اعدام دولتی، چه یکی از مریدان صدام حسین که در آرزوی رژیمی مثل رژیم بعث است و چه یکی از پلیس مخفی های رژیم کنونی، همگی به طرز مشابهی غرق در خشونت اند. نتیجه نهایی عملکرد همه آنها یکی است: نابودی کامل انسجام اجتماعی و حیات مدنی که پایانی به جز سقوط انسانی و فاجعه ندارد.
منبع: الجزیره
ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا
انتهای پیام