خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)
حجت الا السلام و المسلمین حاج محمد باقر ناطقی استاد حوزه علمیه و مسئول دفتر آیت الله حکیم درکابل، در گفتگو با خبرنگار شفقنا افغانستان، استفاده ظاهری از دین، دور بودن و عدم انکشاف عقلانی، نبود یک منبع علمی، منافع مادی و البته دخالت عناصر خارجی را عوامل دخیل در افراط گرایی عنوان کرد.
وی ایجاد وحدت در جوامع اسلامی، برگزاری سمینارهای علمی و بازتاب اثرات منفی افراط گرایی را از جمله راههای مبارزه با این پدیده دانست.
متن کامل گفتگو با وی از نظر شما می گذرد:
*دلیل به وجود آمدن افراط در میان پیروان ادیان به ویژه در جهان اسلام چیست؟
ناطقی: خداوند (ج) درسورۀ مبارکه بقره آیه 83 می فرماید:(افتؤمنون ببعض الکتاب و تکفرون ببعض) یعنی “بعضی ازانسانها کتاب های آسمانی را مطالعه مینمایند و نسبت به بعضی آیات ایمان می آورد و نسبت به بعضی دیگرکافر میشود”. مصداق این آیه گروههای افراطی هستند که امروز در جهان اسلام مطرح شده اند.درست ازمصادق عینی همین آیه است که عده ای بعضی مظاهر آیات قرآن و ادیان را گرفته و برخی دیگر را رد کرده اند.
بنا بر این چند عامل در به وجود آمدن این گروههای افراطی نقش دارند؛ اول: استفاده ظاهری از دین بر اساس منابع نقلی که بیشتر تفکرات افراط گرایان براساس ظاهر آیات و احادیثی که ازپیامبر بزرگ اسلام نقل شده، می باشد که باعث شده است تا یک برداشت سطحی از آنها داشته و از همان استفاده نمایند.
دوم: این ها بر اساس تفکرات عقلانی کار و عمل نمیکنند بلکه اعمال دینی شان به دلیل نداشتن رشد و شکوفایی عقلانی دور ازعقلانیت است. سوم نبود یک منبع علمی است و در واقع تفکرات علمی شان در سطح ناچیزی قرار دارد.
عامل چهارم منافع مادی است؛ یکسری استعمارگران بیرونی افراط گرایان را به عنوان شاخصه های اسلام حمایت و اکمال میکنند و آنها به عنوان مبلغان دین و یک مذهب وارد صحنه میشوند و دیگران را تکفیرمیکنند.
*پس نقش عوامل خارجی در رشد و بوجود آمدن پدیده افراط گرای ازنظرشما حتمی است؟
بله؛ دراین قسمت مطمئن هستم یکسری عوامل بیرونی واقعاً دخیل اند که مسلمانان را به این آسیب مبتلا و پیکره ی واحد اسلام را تجزیه کرده و با استفاده ازضعفهای مسلمانان سود میبرند.
*ویژگی های افراط گرایان چیست و چطور شناخته میشوند؟
ناطقی: گروهای متعصب افراط گرا چه درمیان مسلمانان و چه در بین پیروان ادیان دیگر وجود دارند، شاخصه های خیلی روشن دارند. یکی ازشاخصه ها این است که به حدی به مسلک خود تعصب دارند که ادیان دیگر و پیروانشان را تکفیرمیکنند و سبب شده که به فرقه های تکفیری در جهان مشهورشوند.
این تعصب و لجاجت نسبت به مسلک و تکفیر نمودن ادیان و مذاهب دیگر را که حتی کشتن آنها را واجب میشمارند ما در کشورهایی مانند پاکستان، افغانستان، سوریه، عراق و … در گروههای افراطی موجود شاهدیم. فرقه های تکفیری غیر از خود شان دیگران را کافر میدانند. درعین حال که میبینند دیگران هم رو به قبله ی محمدی اقامه ی نماز میکنند و به قرآن آسمانی ایمان دارند و به همه مسائل اسلامی عمل میکننتد، ولی باز هم آنها را واجب القتل میدانند.
شاخصه ی دیگر این است که اینها به کرامات انسانی احترام قائل نیستند. نزد افراط گرایان انسانیت مطرح نیست بلکه کسانیکه درصف گروه های آلوده و خام آنها در حرکت باشند انسان و مسلمان اند و دیگران که از این دایره خارج اند واجب القتل پنداشته میشوند.
ویژگی دیگر افراط گرایان این است که به آبادی جهان نمی اندیشند. به این معنی که هر جایی خرابی و ویرانی وجود دارد، توسط اینها صورت میگیرد و حضورشان هم درآنجا واضح و آشکار است. درمجموع جایی که افراط گرایان قدم میگذارند بازسازی، وحدت اسلامی و شکوفایی وجود ندارد.
*ازنظرشما افراط گرایان درحقیقت مانع رشد وترقی مذاهب و جوامع اسلامی هستند؟ راهکار مقابله با آنان چیست؟
ناطقی: این مسلم است که هرجامعه چه جوامع اسلامی و چه دیگر جوامع که پیروان سایر ادیان در ان زندگی می کنند، وقتی علمی نیندیشند و براساس علم و دانایی استوار نباشند، همه کارها و رفتارها روی تخیل صورت میگیرد که سبب جلو گیری ازانکشافات و ترقی جامعه میشود.
یک داستان کوتاه از چین بعنوان نمونه برای شما میگویم. درچین که مردم شان بیشتر بودایی هستند زمانی میخواستند خط آهن را بیشتر انکشاف بدهند، بسیاری ازمذهبیون شان به این اندیشه بودند که اژدهای مقدس در زیرزمین خوابیده اگر میخهای راه آهن کوبیده شود باعث مجروح شدن سر اژدهای مقدس خواهد شد؛ بناً ما دچارغضب این اژدها خواهیم شد، میخواستند جلو اعمار خط آهن را بگیرند.
افراط گرایان هم مانند آنها به یک سری عقاید و باورهای غیر معقول اعتقاد دارند. آنها غالباً در ظاهر دین میمانند و دست به اقدامات غیر معقول میزنند.
برداشت های سنتی، بومی، تقلیدی وعدم مبانی علمی، عقلی و فکری اینها باعث وارد نمودن لطمه بر دین و جامعه اسلامی است که آسیب هایی مانند بد نامی دین، به این معنی که دیگران اینها را بعنوان نماد شاخصه های دین میدانند، بد بینی جامعه جهانی نسبت به دین، عرضه یک اسلام بدون پایه، تفکر و اندیشه انسانی و عقلانی می شود. اگر به اسلام از دید افراط گرایان نگاه شود، دین اسلام جز خشن بودن، وحشی بودن و بدور از تفکرات علمی و انسانی بودن چیزی دیگر نخواهد بود.
درقسمت جلو گیری ازاین پدیده ی شوم باید عرض کنم که اول علما، دانشمندان و متفکران دین باید وحدت اسلامی را در تمام جوامع اسلامی دنیا به شکل واقعی اش پایه گذاری نمایند و در راس رهبران واقعی و کسانیکه دلسوز به دین و جامعه بوده و هم ایمان،عقل و هم دین داشته باشند، باید در صدر قرار بگیرند.
دوم با تشکیل سمینارهای علمی و فرهنگی وپخش و نشراثرات منفی این پدیده جامعه را آگاه سازند و رسانه ها هم نقش مهمی دراین رابطه دارند که ماخواهان همکاری های رسانه ها اعم از رسانه های اجتماعی، تصویری، صوتی، چاپی و غیره در این زمینه هستیم.
ازکشورهای خارجی هم توقع ما این است که با مراجعه به مستندات بزرگ دین ما مانند قرآن شریف، احادیث نبوی و دیگر قوانین اسلامی بین اسلام و افراط گرایان تفاوت قایل شوند نه ازروی رفتار هایی که اصلاً ربط به اسلام ندارند در مورد آیین مقدس اسلام قضاوت کنند.
*چرا با وجود اینکه اکثریت مسلمانان، شهروندان قانون مند دراکثر کشورهای جهان هستند اما بیشتر اوقات افراطیون نماد بیرونی شخصیت مسلمان در اذهان غیر مسلمانان اند؟
همانگونه که به خواست ما از دیگر جوامع نسبت به نگاه شان به اسلام را قبلا عرض کردم ، اشاره می کنم به اینکه خارجی ها بیشتر به نکاتی پی میبرند که برای شان جالب است مانند حرکات و تعاملاتی که افراط گرایان انجام میدهند و این سبب شده تا آنها نسبت به دین اسلام بی باور شوند و این طرز دید جوامع خارجی برای ما قابل قبول نیست. درصورتیکه رفتارها و کردارهای خلفای راشدین و پیامبر اسلام و قرآن شریف کتاب آسمانی، نکات برازنده ای است در امر شناخت دین مبین ما. بناً برداشت شان ازدیدگاه افراطیون به اسلام مسلماً کاری خوبی نیست.
*راه برخورد با افراطیون مذهبی و مواجهه با تاثیرات نا مطلوب اقدامات آنها چیست؟
ناطقی: همانگونه که قبلاً عرض کردم (یرفع الله الذین آمنومنکم والذین اتوالعلم درجات) روشن فکران و بزرگان جوامع اسلامی که این سه مشخصه: ایمان، علم و عقل،را داشته باشند درایجاد یک اتحاد سراسری و همگانی بین جامعه اسلامی میتوانند سد این مشکل شوند و دیگران هم تلاش نمایند تا فرزندان شان را نسبت به فرقه ای افراط گرای آگاهی بیدهند و ازپیوستن آنها جلوگیری نمایند.
*علمای شیعه و سنی کشورهای اسلامی دراز بین بردن این پدیده ی شوم اقداماتی داشته اند یا خیر؟ اگر داشته به چه سطحی تاثیرگزاربوده است؟
ناطقی: دراین قسمت اقداماتی صورت گرفته اما متاسفانه خیلی ناچیز و اندک بوده است. ما شاهد بعضی از کنفرانسها درکشورهای اسلامی از جمله در مصر و ایران با حضور نمایندگان تمام کشورهای اسلامی بودیم اما تاثیرات چندانی نداشته است.
به این دلیل که اولا این کنفرانسها بیشتر جنبه های تشریفاتی داشته و شخصیت های مهم و تاثیرگزار اسلامی هم دعوت نشده بود. درقدم دوم درواقع روشن فکران شیعه و سنی دست به دست هم ندادند و ناهماهنگی ها، تک محوری ها و این فاصله ها خود باعث ایجاد زمینه ای برای رشد افراط گرای میشوند. درمجموع تابحال یک اقرام عملی و موثرصورت نگرفته است.