نشست علمی «مبانی مشروعیت دولت از دیدگاه شهید مزاری(ره)» با حضور دکتر حیات الله رسولی و حجج اسلام محمدهاشم وثوقی و احمدعلی علی زاده و دکتر سلمانعلی ذکی در روز پنج شنبه 15 حوت 1392، با همت بنیاد علمی و فرهنگی صبا و با استقبال چشمگیر طلاب و علما در مجتمع آموزش عالی فقه قم برگزار گردید.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان) از قم، دکتر سلمانعلی ذکی تاکید این نشست را بر اندیشه شهید مزاری و مشروعیت دولت دانست و اظهار داشت: ما معتقدیم دلیل ماندگاری شهید مزاری علاوه بر اخلاص و ساده زیستی، در اندیشه عدالت خواهانه ایشان نهفته است و این اندیشه خاص بود که دیگران را از شهید مزاری متمایز می ساخت وگرنه اخلاص و ساده زیستی و قاطعیت در برخی افراد دیگر هم ممکن است وجود داشته باشد.
مسائل پیشِ روی شهید مزاری
دبیر علمی نشست «مبانی مشروعیت دولت از دیدگاه شهید مزاری(ره)» گفت: شهید مزاری در دوران حیاتش با سه مسئله مواجه بود: نخست، هجوم شوروی و حاکمیت کمونیستی در افغانستان؛ دوم، گروه های متعدد و اختلافات درون گروهی ناشی از آن در بین جامعه افغانستان به ویژه شیعیان؛ سوم، کتمان حضور فیزیکی و سیاسی مردم ما در صحنه سیاسی این کشور. بنابراین، در برخورد با مسئله اول، کوشید برای مردم بی دفاع خود اسلحه تهیه کند و پایگاه نظامی بسازد. در مواجهه با مسئله دوم تلاش کرد تمام گروه های متفرق و متعدد شیعه را در قالب حزب وحدت گرد هم آورد؛ و در مواجهه با مسئله سوم، وقتی دید بنای نهاده شده بر همان معیارهای نابرابر گذشته است، اعلام کرد مسئله اصلی این مردم نابرابری اجتماعی است و هدف خود را تشکیل یک حکومت اسلامی مردمی فراگیر و مبتنی بر عدالت اجتماعی در افغانستان مطرح کرد.
مبانی فلسفی و کلامی دولت در اندیشه شهید مزاری
حجت الاسلام و المسلمین دکتر حیات الله رسولی برگزاری نشست علمی «مبانی مشروعیت دولت از دیدگاه شهید مزاری(ره)» را اقدامی کم نظیر شمرد و افزود: در دوره جهاد ما بسیار کم سراغ داریم جلسات علمی عمیقی که با تفکرات دینی شکل گرفته باشد و در صدد تبیین عمیق مسائل دینی در رابطه با رفتارهای اجتماعی باشد.
دکتر رسولی در ادامه سخنان خود به بیان تلقی های رایج از مشروعیت در فلسفه سیاسی پرداخت و تلقی فلسفی و جامعه شناختی را برداشت های متداول برشمرد و توضیح داد: مشروعیت در تلقی فلسفی به معنای حقانیت و توجیه حقانی یک اقتدار است و در تلقی جامعه شناختی به معنای مقبولیت یا شرعیت یا قانونی بودن است.
وی نگاه مورد نظرش به بحث مشروعیت را نگاه فلسفی و کلامی معرفی کرد. سپس نگاه کلامی شیعه به مشروعیت را مطرح کرد و ولایت و حکومت را از آن پیامبر اکرم(ص)، امیرالمومنین و امامان معصوم و سپس فقیه جامع الشرائط به عنوان جانشینان امام دانست.
او بیان کرد: اعتقاد به توحید، نبوت و معاد در دیدگاه کلامی شیعه برای حاکم مفروغ عنه قرار می گیرد و طبق این دیدگاه کسی که بر ما سلطه دارد و قصد حکمرانی دارد، اگر اعتقاد به ولایت و امامت و عدالت نداشته باشد، ولایتش مشروع نمی باشد.
وی اضافه کرد: از نظر کلام، دولتی که حداقل ساختار عادلانه ندارد، قانون عادلانه نداشته و حاکمان عادل ندارد، فاقد مشروعیت کلامی است.
دکتر رسولی در توضیح نگاه فلسفی به مشروعیت دولت و حکومت اظهار داشت: طبق نگاه فلسفی کسی می تواند حاکم باشد که واقعا فاضل است و در اینجاست که بحث فضائل مطرح می شود. فضیلت از دیدگاه فلاسفه ی ما چهار قسم است: حکمت، عفت، شجاعت و عدالت؛ که عدالت ام الفضائل و به معنای ملکه ی نفسانی می باشد.
تبیین شخصیت دینی شهید مزاری
حجت الاسلام والمسلمین احمدعلی علی زاده موضوع «تبیین شخصیت دینی شهید مزاری» را مهم، ضروری و جدی دانست بدین جهت که از تفسیر و قرائت های انحرافی و مصادره احتمالی شخصیت شهید مزاری جلوگیری کند.
وی ابعاد دینی شخصیت شهید مزاری را در ریشه و اصالت خانوادگی او، تحصیل در حوزه علمیه، مبارزه در راه تحقق انقلاب اسلامی، مبارزات دوام دار و ریشه دار در افغانستان، التزام و تعهد به اصول و آموزه های اسلام، امانتداری و زهد و مطالباتش برشمرد.
1. ریشه و اصالت خانوادگی شهید مزاری
او شهید مزاری را متعلق به خانواده ای شدیداً دینی و مذهبی و بسیار پایبند به ظواهر دین و شریعت معرفی کرد و توصیه پدر شهید مزاری به پسر را برای تحصیل علوم دینی در حوزه علمیه بیانگر دغدغه دینی و مذهبی وی برشمرد.
حجت الاسلام علی زاده در ادامه به دستور پدر به پسر در عدم استفاده ی شهید مزاری از سهم امام در تمام مدت تحصیل در حوزه علمیه قم، با وجود نیاز مالی پسر و صلاحیت برخورداری از این امکان اشاره کرد و آن را بیانگر جایگاه خانوادگی و ریشه و اصالت خانوادگی شهید مزاری دانست. سپس به تقدیم چندین شهید توسط این خانواده اشاره کرد و گفت: از افتخارات یک جامعه دینی است که یک خانواده در بین خود شهید داشته باشد.
2. تحصیل در حوزه علمیه
وی تحصیل شهید مزاری در حوزه ی علمیه قم را پس از اتمام تحصیل در مدارس علمیه افغانستان و پرورش یافتنش در کسوت روحانیت را یکی دیگر از ابعاد برجسته شخصیت او دانست و بیان کرد: ایشان حتی یک شخصیت آکادمیک علمی نیست، بلکه یک آخوند و روحانی سنتی عمیقاً سنتی است منتها با مطالعات گسترده و انگیزه و اهداف و آرمان های دینی.
3. مبارزه در راه تحقق انقلاب اسلامی
حجت الاسلام علی زاده مبارزات شهید مزاری را در راه تحقق پیروزی انقلاب اسلامی در ایران بسیار پیگیر و نفسگیر و همراه با هزینه هایی سنگین برای خود و خانواده آن شهید برشمرد.
او افزود: شهید مزاری در دهه پنجاه برای کسب تکلیف در عرصه های مبارزات دینی و برای داشتن حجیت شرعی در جریان مبارزه به عراق رفت و چندین ماه در محضر حضرت امام ماند؛ وکیل عام و تام امام خمینی(ره) شد، نیابت گرفت و سپس کتاب حکومت اسلامی، بیانیه ها و فتاوای امام را که از جانب حکومت وقت ممنوع بود، از مرز وارد کرد و در جریان مسافرت دستگیر و زندانی شد.
وی مقاومت شهید مزاری در برابر زندان و شکنجه های ساواک را برخاسته از تعهد دینی اش شمرد و آن را سهم مزاری در انقلاب ایران و ارتباط بسیار نزدیکش با رهبر این نهضت قلمداد نمود.
4. مبارزات دوام دار، ریشه دار و با عقبه ی تاریخی در افغانستان
حجت الاسلام علی زاده مهمترین وجه مبازراتی شهید مزاری را مقاومت در برابر مارکسیست ها و التقاطیون چپگرا معرفی کرد و گفت: ایشان مدیریت بسیار فوق العاده ای داشت. به تعبیر امروزی شهید مزاری با مدیریت، جذب حداکثری کرد. بحث جریان کانون مهاجر، جریان مجاهدین مستضعفین و شبیه اینها جریانات زیادی بودند، جوانهای خوب با دغدغه های دینی، منتها شبهات داشتند، شاید گاهگاه انحرافات و گرایشات نامناسبی داشتند، ولی شهید مزاری مدیریت کرد و در مسیر درست از اینها کسانی ساخت که اولین شهدای کابل همین ها بودند.
5. التزام و تعهد به اصول و آموزه های اسلام
او بهترین شاخص و تراز برای سنجش رفتار شهید مزاری را در تمامی جنبه ها اعم از عرصه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی میزان تعهد و التزام وی به مبانی دینی و اسلامی دانست و در این راستا به تهجد و تعبد شهید مزاری و بیان آن از زبان مرحوم شهید سجادی و همزندانیان شهید مزاری در دوره ی زندانی شدن در زندان طاغوت پرداخت.
6. امانتداری و زهد شهید مزاری
حجت الاسلام علی زاده امانتداری و زهد را موضوعی برجسته در رفتار شهید مزاری برشمرد و ریشه ی آن را در تعهد دینی وی معرفی کرد؛ سپس به بیان نمونه هایی از زهد در زندگی ایشان پرداخت.
7. ایده ها و مطالبات شهید مزاری
وی ایده ها و مطالبات شهید مزاری را معیاری مهم برای سنجش دینی بودن یا غیر دینی بودن شخصیت وی قلمداد کرد، اما پیش از پرداختن به آن، ماجرایی را از زبان شهید سیدمحمد سجادی نقل کرد که خبر رسید یکی از بچه های سنگر به حضرت زهرا(س) اهانت کرده است. شهید مزاری از این خبر به شدت ناراحت شد و وقتی شاهدان گواهی دادند فرد مورد نظر در حضور آنها چنین اهانتی را مرتکب شده است، همانجا آن فرد را تعزیر کرد.
حجت الاسلام علی زاده گزارش مذکور را بیانگر تعهد دینی شهید مزاری خوانده و مطالبات او را چنین برشمرد:
– امت واحده ی اسلامی براساس نگاه جهانی و ضد ناسیونالیستی
– اعتقاد به ولایت فقیه براساس فقه شیعه
– تشکیل حکومت اسلامی
– رسمیت مذهب شیعه
– عدالت اجتماعی
– آرزوی شهادت.
مشروعیت فقهی حکومت و دولت از نگاه اهل سنت
حجت الاسلام محمدهاشم وثوقی سومین سخنران نشست علمی «مبانی مشروعیت دولت از دیدگاه شهید مزاری(ره)» اظهار داشت: من معتقدم شهید مزاری معتقد به حکومت اسلامی بود و هم سیره ی عملی اش، هم پیشنهاداتش و هم سخنانش این مطلب را اثبات می کنند. او مبارزاتش را براساس دیدگاه یک ولی فقیه انجام می داد، منتها بزرگترین مشکلی که وجود داشت اکثریت اهل سنت در افغانستان بود که حکومتی براساس ولایت فقیه و آن چیزی که شهید مزاری و یاران او معتقد بود، برنمی تابید. لذا ایشان یک راه حل کوچکی برای این مطلب سنجید که اگر پذیرفته می شد ممکن بود در یک محدوده کوچکی این کار صورت بگیرد و آن حکومت فدرالی بود. با همه اشکالاتی که روی این مسئله وجودداشت، ولی چون اعتقاد ایشان براساس ولایت و حکومت اسلامی بود می گفت حداقل اگر در این محدوده هم ما بتوانیم براساس ارزش های مذهبی خود کاری بکنیم مهم است. لذا حکومت فدرالی یکی از راه حل ها بود. ولی آنچه که با توجه به شرایط افغانستان و جامعه افغانستان پسندید و طرح کرد حکومت توافقی بود.
وی افزود: به عقیده من ایشان هم معتقد بود که نه ولایت فقیه در افغانستان قابل پیاده شدن است و نه حکومت اسلامی براساس مبانی اهل سنت. آنهایی که اهل سنت براساس آن حکومت شرعی و فقهی را توجیه بکنند در شرایط افغانستان آن روز و حتی امروز قابل پیاده شدن نیست.
حجت الاسلام وثوقی در ادامه برای روشن تر شدن دیدگاه و باور خود به بررسی مبانی فقهی حکومت اسلامی از دیدگاه اهل سنت پرداخت و مباحث مربوط به توجیه دینی حکومت شرعی را از نظر اهل سنت در دو محور برشمرد: نخست، شرایط حاکم اسلامی؛ دوم، راه های انتخاب حاکم. سپس در محور نخست، به مرد بودن، بالغ بودن، عاقل بودن، مسلمان بودن، عادل بودن، عالم بودن، شجاع بودن و قریشی بودن حاکم اشاره کرد. در محور دوم نیز سه شیوه را برای انتخاب حاکم اسلامی ذکر کرد: بیعت مسلمین(اهل حل و عقد)، استخلاف(انتخاب توسط پیامبر اکرم(ص) یا خلیفه قبلی) و غلبه(دسترسی به حکومت با زور و غلبه).
او اضافه کرد: با این شرایط تمام حکومت های موجود اهل سنت فاقد مشروعیتند و مشروعیت شرعی ای که در فقه اهل سنت ذکر شده ندارند؛ مخصوصاً در افغانستان حکومتی که معاصر با روزگار مبارزاتی شهید مزاری بود شرایط فردی را فاقد بود و به لحاظ شرایط دسترسی هم اگر بگوییم بالغلبه حکومت را به دست گرفته بود، سلطه بر سراسر سرزمین افغانستان را نداشت و اطاعت از یک چنین حکومتی مشروع نیست.
انتهای پیام