فیروزکوه برای من چیزهای تازه فراوانی داشت. در میدان مرکزی شهر، مدل شبیه سازیشده منار جام دیده میشد. مناری که نماد غور باستان است و این چیزی بود که مرا وسوسه کرد هفتاد کیلومتر دورتر از شهر به دیدن منار اصلی بروم.
در آن زمان که با مسئولان ریاست اطلاعات و فرهنگ غور درباره وضعیت منار جام صحبت کردم، حرف تکاندهندهای گفتند، این که:”اگر چارهای سنجیده نشود، منار به زودی فروخواهد ریخت”. پس از آن، این هشدار با همین شدت لحن، تقریبا به تکرار در هر زمستان در پیوند با منار جام شنیده شده است.
در این روزها بار دیگر عکسهایی از منار جام در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود و شماری از کاربران از احتمال فروریختن این منار کهن و با معماری منحصربهفرد سخن گفتهاند.
زمانی که به روستای جام سفر کرده بودم، دیوار کوچک استنادی دورادور تهداب منار، تا فاصله چند متری ساخته شده بود. دیوار سنگی که نمیتوانست جلو تهدید سیل را بگیرد.
منار جام که ۶۴ متر ارتفاع دارد، از شاهکارهای بی نظیر تمدن غوریها شمرده میشود. این منار در سال ۲۰۰۲ میلادی از سوی یونسکو، در فهرست میراثهای فرهنگی جهان ثبت شد. اما به باور شماری از حامیان میراثهای فرهنگی در افغانستان، یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد نیز در این ۱۸ سال کار چندانی برای مرمت این بنا انجام نداده است.
در سالهای اخیر به دلیل بیتوجهی و عدم مراقبت درست از آن، آسیبهای زیادی به این منار وارد شده است. به دلیل حوادث طبیعی و برف و باران، بیست تا سی درصد از کاشیکاریهای آن فروریخته است. در فصلهای بهار و زمستان و در هنگام سرازیر شدن سیلهای فصلی این منار، بیشتر در معرض تهدید قرار میگیرد.
وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان میگوید وضعیت این منار زیاد نگران کننده نیست. اداره حفظ و ترمیم بناهای تاریخی این وزارت به من گفت که برای رفع تهدیدهای طبیعی برنامههای حفاظتی در کوتاه مدت و بلند مدت روی دست دارد.
مسئولان این اداره میگویند در حال حاضر و در فصل زمستان امکان اجرای برنامههای حفاظتی برای تحکیم تهداب منار جام را ندارند، اما اقداماتی در دو مرحله در دست اجرا است.
عبدالاحد عباسی، رئیس این اداره به بیبیسی گفت:”کار عملی ساخت و ساز حالا وقتش نیست. زمستان است. ولی ما میخواهیم که رودخانه را پاک کنیم. مجراهای سیل را باز کنیم. دیوارهای استنادی بسازیم تا حد اقل منار مصون شود.”
به گفته او در فصل بهار برنامه ترمیم اساسی منار جام آغاز خواهد شد.
آقای عباسی گفت مرحله نخست عملیات حفاظتی این منار تا یک ماه دیگر تکمیل خواهد شد.
چند روز قبل معترضان ولایت غور یک هفته ادارههای دولتی را به دلیل “عدم توجه دولت به توسعه این ولایت” بسته بودند و یکی از خواستههایشان، بازسازی منار جام بود.
محمد اشرف غنی در یک گفتگوی ویدئوی با این شرکتکنندگان منار جام را نماد پرافتخار تمام افغانستان دانست و وعده داد که هیأت باستانشناسی برای بررسی وضعیت منار جام به غور فرستاده و به همایون قیومی، وزیر مالیه افغانستان دستورداد تا شرایط بازسازی اساسی را مهیا سازد.
منارجام در فاصله حدود هفتاد کیلومتری شرق فیروز کوه قرار دارد. قدمت این منار به بیش از هشتصد سال میرسد و یکی از قدیمی ترین منارهای خشتی جهان خوانده شده است.
در بهار گذشته نیز این منار به دلیل جاری شدن سیل در معرض تهدید جدی قرار گرفت و سیلاب به دیوار اطراف آن آسیب جدی زد.
حسن حکیمی، یکی از فعالان جامعه مدنی می گوید منار جام سالهاست که با بیمهری دولت و نهادهای مرتبط مواجه شده است. او گفت دولت افغانستان و یونسکو باید وارد عمل شوند.
آقای حکیمی گفت:” نگرانی ما این است که اگر فوری اقدام نشود، این منار برای همیشه از دست خواهد رفت. آن وقت پشیمانی سودی نخواهد داشت و خجالتی برای دولت خواهد ماند.”
او گفت از یونسکو، که بر اماکن تاریخی و فرهنگی جهان نظارت میکند و از دولت افغانستان توقع دارد که تاقبل از فرا رسیدن فصل بهار و جاری شدن سیل برای حفاظت از این بنای تاریخی اقدام کند.
تلاش کردم تا نظر دفتر یونسکو را در کابل داشته باشم، اما این نهاد حاضر به اظهار نظر در این مورد نشد.
علاوه بر تهدید برف، باران و سیل، درگیری نیروهای دولتی با طالبان نیز تهدیدی برای این بنای تاریخی است. سال گذشته حتی گزارشهایی از انجام عملیات هوایی در نزدیک آن نیز منتشر شد.
منبع: بی بی سی
